Παρά τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Πακιστάν ως διαμεσολαβητή μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, η προσωρινή εκεχειρία δείχνει ήδη να κλονίζεται, με τις εξελίξεις στο πεδίο να απειλούν ανοιχτά την κατάρρευσή της.
Ο πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός «παντού», έπειτα από διαμεσολάβηση της κυβέρνησής του, ανοίγοντας τον δρόμο για περαιτέρω συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ.
Ωστόσο, πολύ γρήγορα η εκεχειρία αυτή άρχισε να δοκιμάζεται από τις απειλές της Τεχεράνης να αποσυρθεί και να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, ως απάντηση στα συνεχιζόμενα ισραηλινά πλήγματα κατά της Χεζμπολάχ εν μέσω αντικρουόμενων δηλώσεων σχετικά με το εάν ο Λίβανος περιλαμβάνεται στη συμφωνία. Η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ θεωρούν ότι ο Λίβανος είναι εκτός συμφωνίας.
Το παρασκήνιο της εκεχειρίας
Υπάρχει ωστόσο ένα έντονο παρασκήνιο, όπως αποκαλύπτουν οι FT, σύμφωνα με το οποίο η κυβέρνηση Τραμπ ήταν αυτή που πίεζε το Ισλαμαμπάντ ώστε αυτό να πείσει τους Ιρανούς να συμφωνήσουν σε μια κατάπαυση των συγκρούσεων, η οποία θα επέτρεπε το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι ο κρίσιμος ρόλος του Πακιστάν, ως γειτονικής χώρας με μουσουλμανική πλειοψηφία, ήταν να παρουσιάσει την πρόταση στην Τεχεράνη.
Ο Τραμπ, ανήσυχος για την άνοδο των τιμών του πετρελαίου και έκπληκτος από την ανθεκτικότητα του ιρανικού καθεστώτος, επιδίωκε μια κατάπαυση του πυρός τουλάχιστον από τις 21 Μαρτίου, όταν απείλησε για πρώτη φορά να «εξαφανίσει» τις ενεργειακές υποδομές του Ιράν, σύμφωνα με πέντε άτομα που γνωρίζουν τις παρασκηνιακές επαφές μέσω Πακιστάν και τα οποία επικαλούνται οι FT.
Με την προθεσμία του Τραμπ να πλησιάζει προς εκπνοή, ο ισχυρός άνδρας του πακιστανικού στρατού, Ασίμ Μουνίρ, ξεκίνησε σειρά τηλεφωνικών επαφών με ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένων του ίδιου του Αμερικανού προέδρου, του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς και του ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ.
Οι Πακιστανοί αξιωματούχοι φοβούνται ότι υπάρχουν ακόμη «πολλοί υπονομευτές». Οι συγκρούσεις συνεχίζονται μεταξύ Ισραήλ και της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, ενώ το Ισραήλ έχει δηλώσει ότι ο Λίβανος δεν καλύπτεται από την κατάπαυση του πυρός. Υπάρχουν επίσης υποψίες ότι ορισμένες φατρίες των Φρουρών της Επανάστασης μπορεί να συνεχίσουν επιθέσεις σε εγκαταστάσεις στον Κόλπο.
Ποιοι είναι οι δεσμοί του Πακιστάν με το Ιράν;
Το Πακιστάν διαθέτει ισχυρά διαπιστευτήρια ως η μόνη χώρα στην περιοχή που διατηρεί καλές σχέσεις τόσο με τις ΗΠΑ όσο και με το Ιράν, δήλωσε στο France 24 ο πρώην πρέσβης της χώρας στην Τεχεράνη, Ασίφ Ντουράνι.
Το Πακιστάν μοιράζεται σύνορα 900 χιλιομέτρων με το Ιράν στα νοτιοδυτικά του, καθώς και στενούς ιστορικούς, πολιτιστικούς και θρησκευτικούς δεσμούς. Επίσης, το Πακιστάν φιλοξενεί τον δεύτερο μεγαλύτερο σιιτικό μουσουλμανικό πληθυσμό στον κόσμο μετά το Ιράν.
Το Ιράν ήταν η πρώτη χώρα που αναγνώρισε το Πακιστάν μετά την ανεξαρτησία του το 1947, ενώ το Πακιστάν ανταπέδωσε μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Επιπλέον, εκπροσωπεί ορισμένα διπλωματικά συμφέροντα του Ιράν στην Ουάσινγκτον, όπου η Τεχεράνη δεν διαθέτει πρεσβεία.
Τι ισχύει για τις ΗΠΑ;
Ο ίδιος ο Ασίμ Μουνίρ έχει αναπτύξει προσωπική σχέση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Είχε επισκεφθεί πέρυσι την Ουάσινγκτον μαζί με τον Σαρίφ, μετά από κλιμάκωση των συγκρούσεων μεταξύ Πακιστάν και Ινδίας στο διαιρεμένο Κασμίρ. Αναφερόμενος στο Ιράν, ο Τραμπ είχε πει ότι το Πακιστάν γνωρίζει τη χώρα «καλύτερα από τους περισσότερους».
Οι προσωπικές σχέσεις έχουν εδώ και καιρό συμβάλει στην ενίσχυση των διμερών δεσμών, οι οποίοι διαμορφώνονται από μεταβαλλόμενα στρατηγικά συμφέροντα και κατά καιρούς δοκιμάζονται.
Ακόμη και ως σύμμαχος εκτός ΝΑΤΟ στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» μετά την 11η Σεπτεμβρίου, το Πακιστάν αντιμετώπισε κατηγορίες από τις ΗΠΑ ότι παρείχε καταφύγιο σε μαχητές που επιτίθεντο σε δυνάμεις του συνασπισμού στο Αφγανιστάν.
Οι σχέσεις επιδεινώθηκαν περαιτέρω όταν αμερικανικές δυνάμεις σκότωσαν τον αρχηγό της αλ-Κάιντα, Οσάμα μπιν Λάντεν, σε πακιστανικό έδαφος το 2011 χωρίς να ενημερώσουν το Ισλαμαμπάντ, ενώ το Πακιστάν κατηγορήθηκε για συνενοχή στην απόκρυψή του.
Τι γίνεται με άλλους περιφερειακούς παράγοντες;
Το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία υπέγραψαν στρατηγική συμφωνία αμοιβαίας άμυνας το 2025, ενισχύοντας τους μακροχρόνιους δεσμούς τους, αλλά περιορίζοντας και το πόσο μπορεί το Ισλαμαμπάντ να στηρίξει την Τεχεράνη.
Η κυβέρνηση Σαρίφ φρόντισε να διατηρήσει καλές σχέσεις με το Ριάντ, και ο πρωθυπουργός επισκέφθηκε πρόσφατα τη χώρα για συνομιλίες με τον διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Το Πακιστάν διατηρεί επίσης στενές σχέσεις με το Πεκίνο, το οποίο – σύμφωνα με τον Τραμπ – βοήθησε να πειστεί το Ιράν να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, Ισάκ Νταρ, φιλοξένησε τον περασμένο μήνα συνάντηση με ομολόγους του από τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και την Αίγυπτο για την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης, και στη συνέχεια ταξίδεψε στο Πεκίνο για περαιτέρω συνομιλίες.
Η Κίνα, ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν, ενώθηκε με τον σύμμαχό της στη Νότια Ασία ζητώντας σχέδιο για τον τερματισμό των συγκρούσεων, δηλώνοντας ότι στηρίζει τον μοναδικό και σημαντικό ρόλο του Πακιστάν στην εκτόνωση της κατάστασης.
Τι κερδίζει το Πακιστάν;
Η ουδετερότητα έχει οικονομικό νόημα για το Πακιστάν, το οποίο εξαρτάται από εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ και θέλει να αποφύγει την εμπλοκή σε περαιτέρω συγκρούσεις στην περιοχή του.
Η παρατεταμένη αστάθεια θα επιδείνωνε την τροφοδοσία καυσίμων, θα ανέβαζε τις τιμές και θα ανάγκαζε την οικονομικά πιεσμένη κυβέρνηση να λάβει επιπλέον μέτρα λιτότητας.
Ένας μόνιμος τερματισμός του πολέμου θα ενίσχυε όχι μόνο τη σταθερότητα στην περιοχή, αλλά και τη διεθνή θέση του Πακιστάν, σε μια περίοδο που βρίσκεται σε ένοπλη σύγκρουση με το γειτονικό Αφγανιστάν και λιγότερο από έναν χρόνο μετά από ανταλλαγή πληγμάτων με την Ινδία.
Ο επόμενος ρόλος του Πακιστάν
Ο πρωθυπουργός δήλωσε ότι θα υποδεχθεί αντιπροσωπείες των ΗΠΑ και του Ιράν στην πρωτεύουσα από τις 10 Απριλίου.
«Το Ιράν θα αισθανθεί πιο άνετα στο Ισλαμαμπάντ, γι’ αυτό και αποδέχθηκε τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν», δήλωσε στο France 24 ο Ντουράνι, προσθέτοντας ότι το Πακιστάν θα μπορούσε να βοηθήσει στην επίλυση των εκκρεμών διαφορών.
Αν οι συνομιλίες είναι άμεσες, «το Πακιστάν μπορεί να βοηθήσει στη διαμόρφωση της διατύπωσης σε περίπτωση αδιεξόδου», είπε, προσθέτοντας ότι Πακιστανοί αξιωματούχοι θα μπορούσαν επίσης να λειτουργήσουν ως ενδιάμεσοι αν οι δύο πλευρές δεν συναντηθούν πρόσωπο με πρόσωπο.
Το Πακιστάν δεν αναγνωρίζει επίσημα το Ισραήλ, το οποίο δήλωσε την Τετάρτη ότι στηρίζει την απόφαση του Τραμπ να αναστείλει τους βομβαρδισμούς, αλλά ότι η προσωρινή κατάπαυση του πυρός δεν περιλαμβάνει τον Λίβανο, όπου διεξάγει χερσαίες και αεροπορικές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ που υποστηρίζεται από το Ιράν.
Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την προηγούμενη δήλωση του Σαρίφ ότι η κατάπαυση του πυρός καλύπτει «τα πάντα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».
