Η αντίστροφη μέτρηση για τα ταμεία της Ουκρανίας έχει ήδη ξεκινήσει, με το Κίεβο να βρίσκεται αντιμέτωπο με έναν διπλό κίνδυνο, αφενός την εξάντληση των πόρων για τη συνέχιση του πολέμου και αφετέρου μια ολοένα και πιο διστακτική Ευρώπη, εγκλωβισμένη σε πολιτικές αντιθέσεις, βέτο και δημοσιονομικές πιέσεις. Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης γεωπολιτικής αβεβαιότητας λόγω και του πολέμου στο Ιράν, η χρηματοδότηση που μέχρι πρότινος θεωρούνταν δεδομένη, μετατρέπεται πλέον σε πεδίο σκληρών διαπραγματεύσεων και καθυστερήσεων.
Πράγματι, η Ουκρανία κινδυνεύει να ξεμείνει από χρήματα για τη χρηματοδότηση της άμυνάς της απέναντι στη Ρωσία μέσα στους επόμενους δύο μήνες, καθώς μια σειρά παραγόντων συγκλίνουν και απειλούν δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε βοήθεια από τους βασικούς δωρητές της χώρας.
- Διαβάστε ακόμα - Γερμανός ΥΠΕΞ: Η κρίση στη Μέση Ανατολή να μην αποσπάσει την προσοχή μας από την Ουκρανία
Μια σειρά από πρόσφατες δυσκολίες και ανατροπές - από το βέτο της Ουγγαρίας σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ της ΕΕ, μέχρι διαφωνίες σχετικά με το τελευταίο πακέτο βοήθειας του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) και μια αποδυναμωμένη πρωτοβουλία του ΝΑΤΟ για εξοπλισμούς, έχουν μειώσει σημαντικά τα περιθώρια ελιγμών της Ουκρανίας.
Το Κίεβο διαθέτει αυτή τη στιγμή μόνο επαρκή κεφάλαια για να καλύψει τις δαπάνες έως τον Ιούνιο, σύμφωνα με εκτιμήσεις που κοινοποιήθηκαν τόσο από εγχώριους όσο και από ξένους αξιωματούχους, σύμφωνα με το Bloomberg επικαλούμενο πηγές. Η στήριξη από τους δυτικούς συμμάχους υπήρξε καθοριστική για να παραμείνει η Ουκρανία στον πόλεμο κατά τη διάρκεια των πλέον των τεσσάρων ετών της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής.
- Διαβάστε ακόμα - Πόλεμος στην Ουκρανία: Το Κρεμλίνο αρνείται ότι ο Πούτιν ζήτησε χρηματοδότηση από επιχειρηματίες
Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος στο Ιράν επηρεάζει άμεσα το ουκρανικό μέτωπο, καθώς αναδιατάσσει τις γεωπολιτικές και οικονομικές προτεραιότητες της Δύσης. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου ενισχύει τα έσοδα της Ρωσίας, δίνοντάς της μεγαλύτερη δημοσιονομική ευχέρεια να συνεχίσει τον πόλεμο, ενώ ταυτόχρονα απορροφά στρατιωτικούς πόρους και την προσοχή των ΗΠΑ. Αυτό περιορίζει τη διαθέσιμη στήριξη προς το Κίεβο και καθυστερεί διπλωματικές πρωτοβουλίες, επιδεινώνοντας τη θέση της Ουκρανίας τόσο στο πεδίο της μάχης όσο και στο οικονομικό μέτωπο.
Ξεμένει από χρήματα
Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Ουκρανίας, Αντρίι Πισνίι, δήλωσε στο Bloomberg σε συνέντευξη νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι, εάν δεν φτάσουν διεθνή κεφάλαια, τότε η κεντρική τράπεζα ενδέχεται να χρειαστεί, στο χειρότερο σενάριο, να επαναλάβει τον άμεσο δανεισμό προς το υπουργείο Οικονομικών. Τα χρήματα αυτά θα χρησιμοποιούνταν για την πληρωμή μισθών στρατιωτών και εργαζομένων, καθώς και για τη χρηματοδότηση βασικών υπηρεσιών.
Η πρόκληση χρηματοδότησης της άμυνας της Ουκρανίας προκύπτει τη στιγμή που η Ρωσία επωφελείται όλο και περισσότερο από μια δημοσιονομική «έκρηξη» εσόδων λόγω της ανόδου των παγκόσμιων τιμών πετρελαίου, που προκλήθηκε από τον πόλεμο στο Ιράν. Η σύγκρουση αυτή απορροφά επίσης στρατιωτικούς πόρους των ΗΠΑ και την προσοχή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, παραμερίζοντας τις διπλωματικές προσπάθειες για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας στην Ουκρανία.
Οι ΗΠΑ έχουν ουσιαστικά τερματίσει την άμεση βοήθεια προς την Ουκρανία από τότε που ο Τραμπ επέστρεψε στο Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του περασμένου έτους, αφήνοντας την Ευρώπη να επωμιστεί το κόστος μέσω της χρηματοδότησης όπλων και οικονομικής στήριξης προς την κυβέρνηση στο Κίεβο.
Η νέα εκταμίευση χρηματοδότησης από την ΕΕ επρόκειτο να ξεκινήσει ήδη από τον επόμενο μήνα, αφού οι ηγέτες της Ένωσης συμφώνησαν τον Δεκέμβριο να παράσχουν δάνεια για φέτος και για το 2027.
Η άρνηση Όρμπαν
Ωστόσο, το χρονοδιάγραμμα αυτό ανατράπηκε όταν ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν δήλωσε ότι θα μπλοκάρει την εκταμίευση των δανείων έως ότου η Ουκρανία επαναλάβει τη διέλευση ρωσικού πετρελαίου μέσω του εδάφους της, μέσω του αγωγού Ντρούζμπα, ο οποίος υπέστη ζημιές από πλήγμα των ρωσικών δυνάμεων.
Παρά το γεγονός ότι ο υπουργός Οικονομικών της Ουκρανίας Σερχίι Μαρτσένκο δήλωσε στο Facebook ότι αναμένει εκταμιεύσεις από την ΕΕ στο άμεσο μέλλον, η τύχη του δανείου είναι πιθανό να παραμείνει αβέβαιη τουλάχιστον έως μετά τις γενικές εκλογές της 12ης Απριλίου στην Ουγγαρία. Ο Όρμπαν, ο πιο φιλικά διακείμενος προς το Κρεμλίνο ηγέτης στην ΕΕ, αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη πρόκληση στα 16 χρόνια παραμονής του στην εξουσία, καθώς το κόμμα του Fidesz υπολείπεται σημαντικά του βασικού του αντιπάλου.
Ο Όρμπαν έχει στηρίξει ολόκληρη την προεκλογική του εκστρατεία στην αντι-ουκρανική ρητορική. Ακόμη και αν απομακρυνθεί από την εξουσία, ο Σλοβάκος ομόλογός του, πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο, έχει προειδοποιήσει ότι θα διατηρήσει το βέτο.
Προειδοποίηση Ζελένσκι
Από την πλευρά του, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει απορρίψει τις τακτικές της Ουγγαρίας ως εκβιασμό. Σε ανάρτησή του στο Telegram την Πέμπτη, δήλωσε ότι η χώρα του ελπίζει «σε μια εναλλακτική λύση που θα επιτρέψει στην Ουκρανία να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτά τα κεφάλαια», διαφορετικά «ο στρατός θα στερέψει από χρηματοδότηση». Προειδοποίησε ότι η έλλειψη χρηματοδότησης θα επηρεάσει την παραγωγή διαφόρων τύπων drones και την αγορά συστημάτων αεράμυνας, τα οποία είναι κρίσιμα για τη συνέχιση της πολεμικής προσπάθειας.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει διαβεβαιώσει το Κίεβο ότι η ΕΕ θα προχωρήσει στο δάνειο προς την Ουκρανία «με τον έναν ή τον άλλον τρόπο». Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχουν ενδείξεις για κάτι τέτοιο. H πραγματικότητα δείχνει ότι οι διαδικασίες εντός της Ένωσης παραμένουν αργές και ευάλωτες σε πολιτικά μπλοκαρίσματα.
Επιπλέον, η ΕE εμφανίζεται όλο και πιο διχασμένη ως προς τη συνέχιση της οικονομικής στήριξης. Οι αποφάσεις για μεγάλα πακέτα βοήθειας απαιτούν ομοφωνία, δίνοντας σε μεμονωμένα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να μπλοκάρουν κρίσιμες εκταμιεύσεις. Παράλληλα, σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες ενισχύονται πολιτικές δυνάμεις που αμφισβητούν το κόστος της στήριξης προς την Ουκρανία, ενώ η «κόπωση» των φορολογουμένων και οι πιέσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς καθιστούν ακόμη πιο δύσκολη τη λήψη νέων δεσμεύσεων.
Το αδιέξοδο αυτό είναι πιθανό να περιπλέξει τις συνομιλίες για επιπλέον χρηματοδότηση ύψους 30 δισ. ευρώ για την Ουκρανία, την οποία η ΕΕ ήλπιζε να εξασφαλίσει από άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των οικονομιών της Ομάδας των Επτά (G7), όταν οι υπουργοί Οικονομικών συναντηθούν στην Ουάσιγκτον τον Απρίλιο για τις συνεδριάσεις του ΔΝΤ.
Οι δεσμεύσεις προς το ΔΝΤ
Το Κίεβο δυσκολεύεται επίσης να τηρήσει τις δεσμεύσεις του στο πλαίσιο του τελευταίου προγράμματος δανείου ύψους 8,1 δισ. δολαρίων του ΔΝΤ, το οποίο εγκρίθηκε τον περασμένο μήνα, εν μέσω κλιμακούμενης πολιτικής αντιπαράθεσης μεταξύ του Ζελένσκι και του ουκρανικού κοινοβουλίου. Οι βουλευτές δεν έχουν ακόμη εγκρίνει τροποποιήσεις στη φορολογική νομοθεσία που ζητά το ΔΝΤ, οι οποίες θα άνοιγαν τον δρόμο για περαιτέρω εκταμιεύσεις μετά την καταβολή 1,5 δισ. δολαρίων στο πλαίσιο του τετραετούς προγράμματος.
Αν και έχουν προθεσμία έως την επόμενη προγραμματισμένη αξιολόγηση τον Ιούνιο για να προχωρήσουν στις μεταρρυθμίσεις, ο χρόνος πιέζει. Στελέχη του Ταμείου, υπό τον επικεφαλής αποστολής Γκάβιν Γκρέι, συναντήθηκαν νωρίτερα αυτόν τον μήνα με Ουκρανούς βουλευτές για να αξιολογήσουν την ικανότητα του κοινοβουλίου να εγκρίνει τις αλλαγές.
Η επιδεινούμενη κατάσταση της Ουκρανίας επιβαρύνεται περαιτέρω από την απροθυμία ορισμένων συμμάχων του ΝΑΤΟ να συμβάλουν με νέα χρηματοδότηση στο πρόγραμμα αγοράς αμερικανικών όπλων, γνωστό ως PURL. Η πρέσβης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, Αλιόνα Γκετμάντσουκ, δήλωσε ότι μόνο λίγες χώρες καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του εξοπλισμού και γίνεται όλο και πιο δύσκολο να τους ζητείται επανειλημμένα βοήθεια.
Το Κίεβο εκτιμά ότι χρειάζεται 15 δισ. δολάρια για αγορές αμερικανικών όπλων φέτος. Συνολικά, η Ουκρανία χρειάζεται 52 δισ. δολάρια σε ξένη βοήθεια το 2026, σύμφωνα με εκτιμήσεις των οικονομικών αρχών της.
Εάν η τρέχουσα χρηματοδοτική κρίση συνεχιστεί, η Ουκρανία ενδέχεται να αντιμετωπίσει «μια οικονομική τραγωδία» ήδη από τον Απρίλιο, δήλωσε σε συνέντευξή του στο Forbes Ukraine τον περασμένο μήνα, ο Ντανίλο Χετμάντσεφ, επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής Οικονομικών.
