Μετά την επέμβαση στη Βενεζουέλα, η Ουάσιγκτον ανεβάζει επικίνδυνα τον πήχη της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, στρέφοντας το βλέμμα της στη Γροιλανδία. Δηλώσεις περί προσάρτησης, επίκληση του «δικαίου του ισχυρού» και ανοιχτές απειλές στρατιωτικής ισχύος επαναφέρουν λογικές σφαιρών επιρροής, προκαλώντας έντονη ανησυχία στην Ευρώπη και δοκιμάζοντας τα όρια του ΝΑΤΟ.
Σε αυτή τη λογική του «νόμου του ισχυρού», ένας από τους κορυφαίους συνεργάτες του προέδρου Τραμπ, ο Στίβεν Μίλερ, δήλωσε ότι η Γροιλανδία ανήκει δικαιωματικά στις ΗΠΑ και ότι καμία χώρα δεν μπορεί να εμποδίσει την Αμερική να προσαρτήσει το δανικό έδαφος. «Κανείς δεν πρόκειται να πολεμήσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ για το μέλλον της Γροιλανδίας», δήλωσε ο Μίλερ στο CNN, αφού ρωτήθηκε επανειλημμένα αν θα απέκλειε τη χρήση στρατιωτικής βίας. «Ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο… που διέπεται από τη δύναμη, που διέπεται από τη βία, που διέπεται από την ισχύ. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου από την αρχή της ιστορίας».
Ο Τραμπ δηλώνει εδώ και καιρό ότι θέλει να πάρει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, του μεγαλύτερου νησιού στον κόσμο και αυτοδιοικούμενου εδάφους της Δανίας. Κατά τη δεύτερη θητεία του έχει εντείνει την πίεση, προκαλώντας αμηχανία και εκνευρισμό σε αξιωματούχους στην Κοπεγχάγη και στην πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, το Νουούκ, οι οποίοι έχουν καταστήσει σαφές ότι το νησί δεν είναι προς πώληση.
Η σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις στις 3 Ιανουαρίου δείχνει την ετοιμότητα του Τραμπ να παρέμβει άμεσα στις υποθέσεις άλλης χώρας και έχει προκαλέσει νέο κύμα ανησυχίας στη Δανία. Μετά την επιχείρηση, ο Τραμπ επανέλαβε τις φιλοδοξίες του για τη Γροιλανδία, προκαλώντας την αυστηρότερη μέχρι στιγμής αντίδραση από τη Δανή πρωθυπουργό Μέτε Φρεντέρικσεν.
Η αντίδραση της Ευρώπης
Οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πολωνίας και της Δανίας εξέδωσαν κοινό ανακοινωθέν υπογραμίζοντας ότι η Δανία και η Γροιλανδία, και μόνο αυτές, μπορούν να αποφασίζουν για θέματα που αφορούν την Δανία και την Γροιλανδία. Η Γροιλανδία ανήκει στον λαό της και μόνο η Δανία και η Γροιλανδία μπορούν να αποφασίσουν για τα θέματα που αφορούν τις σχέσεις τους, δηλώνουν. Η Γροιλανδία ανήκει στο ΝΑΤΟ, το ΝΑΤΟ έχει καταστήσει σαφές ότι η περιοχή της Αρκτικής αποτελεί προτεραιότητα και οι ευρωπαίοι σύμμαχοι εντείνουν την δράση τους, αναφέρεται στο κείμενο.
Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν ευχαρίστησε τους ευρωπαίους ηγέτες για την αμέριστη υποστήριξή τους απέναντι στις διεκδικήσεις του Ντόναλντ Τραμπ και κάλεσε στην αμερικανική κυβέρνηση σε διάλογο. "Θέλω να καλέσω εκ νέου τις ΗΠΑ να ξεκινήσουν διάλογο με σεβασμό μέσω των κατάλληλων διπλωματικών και πολιτικών οδών και να προσφύγουν στις ήδη υπάρχουσες δομές που βασίζονται σε συμφωνίες που υπάρχουν ήδη με τις ΗΠΑ", έγραψε ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας.
Θα μπορούσε πράγματι ο Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία;
Η δανική κυβέρνηση κάποτε θεωρούσε τις βλέψεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία ως φαντασίωση. Ωστόσο, η κλιμακούμενη ρητορική του έχει αναγκάσει τους Δανούς να αντιμετωπίσουν το ζήτημα πιο σοβαρά. Δανοί αξιωματούχοι έχουν καλέσει επανειλημμένα τον πρέσβη των ΗΠΑ για διαμαρτυρίες. Τον Δεκέμβριο, δανική υπηρεσία πληροφοριών χαρακτήρισε για πρώτη φορά τις ΗΠΑ ως ενδεχόμενο κίνδυνο για την ασφάλεια.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει παρουσιάσει την παρέμβασή της στη Βενεζουέλα ως μια σύγχρονη επανερμηνεία του Δόγματος Μονρόε του 19ου αιώνα, βάσει του οποίου οι ΗΠΑ είχαν κηρύξει το Δυτικό Ημισφαίριο απαγορευμένο για αποικισμό από άλλες δυνάμεις. Θεωρητικά, αυτή η λογική θα μπορούσε να επεκταθεί και στη Γροιλανδία.
Μια στρατιωτική κίνηση εκεί θα συνιστούσε σοβαρή κλιμάκωση. Οι ΗΠΑ θεωρούν εδώ και καιρό τη Βενεζουέλα αντίπαλο και δεν αναγνώριζαν τον Νικολάς Μαδούρο ως νόμιμο πρόεδρο. Αντίθετα, η Δανία είναι στενός εταίρος των ΗΠΑ και σύμμαχος στο ΝΑΤΟ. Οποιαδήποτε χρήση βίας κατά της Γροιλανδίας θα έφερνε αντιμέτωπους συμμάχους του ΝΑΤΟ και θα μπορούσε να πυροδοτήσει υπαρξιακή κρίση για τη συμμαχία.
Η Ουάσινγκτον έχει κατηγορήσει την κυβέρνηση της Βενεζουέλας ότι υποδαυλίζει την περιφερειακή αστάθεια και τροφοδοτεί τη διακίνηση ναρκωτικών. Ούτε η Γροιλανδία ούτε η Δανία συνιστούν απειλή για την ασφάλεια των ΗΠΑ.
Μετά την αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα, η Φρεντέρικσεν κάλεσε τον Τραμπ να σταματήσει να απειλεί ότι θα πάρει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, τονίζοντας ότι το νησί καλύπτεται από τη ρήτρα συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ και ότι οι ΗΠΑ ήδη διαθέτουν εκτεταμένη στρατιωτική πρόσβαση βάσει υφιστάμενων συμφωνιών.
«Πρέπει να το πω αυτό πολύ ξεκάθαρα προς τις ΗΠΑ», δήλωσε η Φρεντέρικσεν στις 4 Ιανουαρίου. «Οι ΗΠΑ δεν έχουν κανένα δικαίωμα να προσαρτήσουν οποιαδήποτε από τις τρεις χώρες του Βασιλείου της Δανίας».
Γιατί ο Τραμπ θέλει τη Γροιλανδία;
Όπως σίγουρα γνωρίζει ο Τραμπ, άλλοι Αμερικανοί ηγέτες έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους στην Ιστορία με ανάλογες μεγαλόπνοες ιδέες, με τον Άντριου Τζόνσον να μνημονεύεται ως ο πρόεδρος που επέβλεψε την απόκτηση της Αλάσκας από τη Ρωσία το 1867.
Όταν ο Τραμπ πρότεινε για πρώτη φορά την πιθανότητα αγοράς της Γροιλανδίας το 2019, την παρουσίασε ως «μια μεγάλη συμφωνία ακινήτων» που θα μπορούσε να ελαφρύνει τα δημoσιονομικά της Δανίας. Αυτή τη φορά, το επιχείρημά του είναι ότι ο αμερικανικός έλεγχος του νησιού είναι ζωτικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ.
Ο πρόεδρος έχει δηλώσει ότι η Δανία δεν δαπανά αρκετά για την προστασία του νησιού. Η Κοπεγχάγη διοχετεύει ολοένα και περισσότερα κονδύλια στο αυτοδιοικούμενο έδαφος των 57.000 κατοίκων, συμπεριλαμβανομένων δισεκατομμυρίων δολαρίων για άμυνα και υποδομές.
«Έχουν πολύ μικρό πληθυσμό και δεν ξέρω – λένε Δανία, αλλά η Δανία δεν έχει ξοδέψει χρήματα. Δεν έχουν στρατιωτική προστασία», είπε ο Τραμπ στις 22 Δεκεμβρίου. «Λένε ότι η Δανία ήταν εκεί πριν από 300 χρόνια ή κάτι τέτοιο, με ένα πλοίο. Ε, κι εμείς ήμασταν εκεί με πλοία, είμαι σίγουρος. Οπότε θα πρέπει να το διευθετήσουμε».
Ποιο είναι το αμερικανικό ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία;
Το νησί αποτελεί εδώ και καιρό σημείο έντασης μεταξύ των παγκόσμιων δυνάμεων.
Μεγαλύτερη από το Μεξικό και τη Σαουδική Αραβία, η Γροιλανδία βρίσκεται σε στρατηγική θέση ανάμεσα στον Βόρειο Ατλαντικό και την Αρκτική, μια περιοχή με τεράστια αποθέματα κρίσιμων ορυκτών και ορυκτών καυσίμων, τα οποία διεκδικούν οι ΗΠΑ και οι στρατηγικοί τους αντίπαλοι, η Κίνα και η Ρωσία. Η επιταχυνόμενη τήξη των πάγων της Γροιλανδίας λόγω της κλιματικής αλλαγής ενδέχεται να καταστήσει αυτά τα κοιτάσματα πιο προσβάσιμα, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει συντομότερες θαλάσσιες διαδρομές για το εμπόριο μεταξύ Βόρειας Αμερικής, Ευρώπης και Ασίας.
Ο Τραμπ έχει απορρίψει την άποψη ότι το ενδιαφέρον του οφείλεται στην ενέργεια ή στα ορυκτά της Γροιλανδίας, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν άφθονους πόρους. Υποστηρίζει ότι ο έλεγχος της Γροιλανδίας είναι αναγκαίος για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ.
Η Γροιλανδία φιλοξενεί ήδη τη βορειότερη αεροπορική βάση των ΗΠΑ, καθώς και έναν σταθμό ραντάρ που χρησιμοποιείται για την ανίχνευση πυραυλικών απειλών και την παρακολούθηση του διαστήματος. Στο παρελθόν, οι ΗΠΑ διατηρούσαν πολύ μεγαλύτερη παρουσία στο νησί: κατά τον Ψυχρό Πόλεμο λειτουργούσαν περισσότερες από δώδεκα στρατιωτικές εγκαταστάσεις, πριν μειώσουν σταδιακά το αποτύπωμά τους.
Η Φρεντέρικσεν έχει δηλώσει ότι είναι ανοιχτή στο ενδεχόμενο ενίσχυσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο έδαφος. Βάσει υφιστάμενων συνθηκών, η Ουάσινγκτον έχει το δικαίωμα να το πράξει, εφόσον ενημερώσει και διαβουλευθεί τόσο με τη Δανία όσο και με τη Γροιλανδία.
Η στάση των Γροιλανδών
Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι κάτοικοι του νησιού είναι συντριπτικά αντίθετοι στην ιδέα ένταξης στις ΗΠΑ.
Μετά τις εκλογές του Μαρτίου 2025, οι ηγέτες όλων των πολιτικών κομμάτων της Γροιλανδίας ενώθηκαν για να καταδικάσουν την προσέγγιση του Αμερικανού προέδρου, χαρακτηρίζοντας τη συμπεριφορά του «απαράδεκτη». Ο πρωθυπουργός Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν έχει δηλώσει ξεκάθαρα ότι «η Γροιλανδία δεν είναι ένα σπίτι που μπορείς να αγοράσεις» και ότι οι Γροιλανδοί πρέπει να γίνουν πιο σκληροί στις διαπραγματεύσεις με τον Τραμπ. Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότεροι βουλευτές στη Γροιλανδία είναι ανοιχτοί σε περισσότερες εμπορικές σχέσεις με τις ΗΠΑ.
Πάντως, το αυξανόμενο ενδιαφέρον του Τραμπ για τη Γροιλανδία έχει προκαλέσει ανησυχία, ακόμη και φόβο, στους κατοίκους της για το τι θα μπορούσε να συμβεί αν αποσχιστούν από τη Δανία πολύ πρόωρα. Η ανησυχία αυτή αποτυπώθηκε και στην ψηφοφορία του Μαρτίου, όπου τρεις στους τέσσερις Γροιλανδούς ψηφοφόρους επέλεξαν κόμματα που υποστηρίζουν μόνο μια αργή πορεία προς την ανεξαρτησία.
Όταν ο Τραμπ έθεσε για πρώτη φορά την ιδέα αγοράς της Γροιλανδίας το 2019, ο επίκουρος καθηγητής Ράσμους Λίντερ Νίλσεν του Πανεπιστημίου της Γροιλανδίας είχε δηλώσει στα τοπικά μέσα ότι η Δανία δεν μπορεί να πωλήσει τη Γροιλανδία, καθώς ο νόμος αυτοδιοίκησης του 2009 «ορίζει ξεκάθαρα ότι οι Γροιλανδοί αποτελούν ξεχωριστό λαό».
Η καλύτερη ελπίδα του Τραμπ να αποκτήσει τη Γροιλανδία με συναίνεση θα ήταν το έδαφος να αποκτήσει ανεξαρτησία και στη συνέχεια να συνάψει κάποια μορφή συμφωνίας για ένταξη στις ΗΠΑ. Η αποχώρηση από τη Δανία συζητείται εδώ και χρόνια στη Γροιλανδία, αν και η πλήρης ανεξαρτησία θεωρείται απίθανο να επιτευχθεί μέσα στα επόμενα χρόνια.
