Ιδιαίτερη αίσθηση και ενδιαφέρον έχει προκαλέσει στα διεθνή ΜΜΕ η ανακάλυψη των ιστορικών ντοκουμέντα από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων στο Σκοπευτήριο Καισαριανής την 1η Μαΐου 1944, καθώς και η επικείμενη απόκτηση των φωτογραφιών.
Τα ιστορικά ντοκουμέντα, που ήρθαν στο «φως» έπειτα από δεκαετίες, όταν εμφανίστηκαν προς πώληση στη διαδικτυακή πλατφόρμα eBay, θεωρούνται εξαιρετικής σημασίας. Διεθνή ΜΜΕ ασχολήθηκαν με το θέμα περιγράφοντας όσα έγιναν σε ένα από τα πιο σοκαριστικά εγκλήματα της ναζιστικής κατοχής στην Ελλάδα.
Ένα από αυτά ήταν και η βρετανική εφημερίδα Guardian που φιλοξένησε στην ιστοσελίδα της ένα συγκινητικό ρεπορτάζ για τους 200 ηρωικούς πρωταγωνιστές της τραγωδίας.
Διαβάστε αναλυτικά το δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας:
«Ο Βαγγέλης Σακκάτος, στο γεμάτο βιβλία γραφείο του, επεξεργάζεται τις εικόνες των ανδρών που ήταν παραταγμένοι μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς του 1944 τον στοιχειώνουν από τότε που ήταν παιδί. “Ο ηρωισμός τους ήταν μυθικός”, είπε ο βετεράνος της Αριστεράς, κοιτάζοντας με ένα μείγμα οργής και δέους τις φωτογραφίες που κυριάρχησαν στον ελληνικό Τύπο τις τελευταίες ημέρες. “Τα χρόνια μπορεί να έχουν περάσει, αλλά εγώ δεν έχω ξεχάσει”.
Στα 96 του χρόνια, ο Σακκάτος δεν φανταζόταν ποτέ ότι θα έρθει η στιγμή που θα μπορούσε να “δώσει πρόσωπο” στους πρωταγωνιστές μιας τραγωδίας που θα έμενε στην ιστορία ως μία από τις χειρότερες φρικαλεότητες της ναζιστικής κατοχής. Οι 200 κομμουνιστές, που εκτελέστηκαν με πολυβόλα στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, μόλις ένα μίλι μακριά από το διαμέρισμά του στον πρώτο όροφο, έχασαν τη ζωή τους ως αντίποινα για τη θανατηφόρα επίθεση εναντίον ενός Γερμανού στρατηγού που έπεσε σε ενέδρα κομμουνιστών ανταρτών λίγες ημέρες νωρίτερα.
Οι φωτογραφίες απεικονίζουν τους άνδρες να περπατούν προς το σημείο εκτέλεσης στην Αθήνα, με το κεφάλι ψηλά, κοιτάζοντας χωρίς φόβο την κάμερα. Είναι γνωστό ότι πήγαν στο θάνατο τραγουδώντας αντάρτικα τραγούδια σε μια τελευταία πράξη αντίστασης. “Αυτό είναι που ακούγαμε πάντα”, λέει ο Σακκάτος, ο οποίος για χρόνια πίεζε μαζί με άλλους αριστερούς να ανεγερθεί ένα μνημείο προς τιμήν τους. “Και τώρα μπορούμε να δούμε αυτό το θάρρος μπροστά στα μάτια μας”.
Μέχρι την περασμένη εβδομάδα, όταν οι φωτογραφίες δημοσιεύτηκαν στο eBay από τον Βέλγο συλλέκτη, Τιμ ντε Κρεν, που ειδικεύεται σε αντικείμενα του Τρίτου Ράιχ, δεν ήταν γνωστό αν τα ντοκουμέντα αυτά υπήρχαν.
Ελλείψει εικαστικών αποδεικτικών στοιχείων, η μαρτυρία για τις τελευταίες στιγμές των κομμουνιστών βασίστηκε στις χειρόγραφες σημειώσεις που οι άνδρες είχαν πετάξει από τα φορτηγά καθώς τους οδηγούσαν στο θάνατο από το Μπλοκ 15, το διαβόητο στρατόπεδο στα Χαϊδάρια, στα δυτικά προάστια της ελληνικής πρωτεύουσας, όπου κρατούνταν πολιτικοί κρατούμενοι.
Την Παρασκευή, μετά από ημέρες έντονων αντιδράσεων που προκάλεσε η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών, το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι υπέγραψε μια προκαταρκτική συμφωνία με τον Ντε Κρεν για την αγορά των φωτογραφιών και ότι ο τελευταίος τις είχε αποσύρει από την πλατφόρμα. Οι φωτογραφίες, που πιστεύεται ότι τραβήχτηκαν από τον Χέρμαν Χόιερ, υπολοχαγό της Βέρμαχτ, αποτελούν «ένα μνημείο εξαιρετικής ιστορικής σημασίας», ανέφερε το υπουργείο.
Λίγα γεγονότα στην συλλογική μνήμη ενός έθνους που υπέμεινε πάνω από τρία χρόνια γερμανικής κατοχής έχουν ασκήσει τόσο ισχυρή επιρροή. Οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς – που θεωρούνται το αποκορύφωμα της κομμουνιστικής αντιναζιστικής αντίστασης της χώρας – ενέπνευσαν μερικούς από τους μεγαλύτερους σύγχρονους δημιουργούς της χώρας. Ποιητές, τραγουδοποιοί, ζωγράφοι και κινηματογραφιστές έχουν αντλήσει έμπνευση από ένα επεισόδιο που έκτοτε έχει χαραχθεί βαθιά στη λαϊκή συνείδηση.
«Είναι άλλο πράγμα να ακούς για τη γενναιότητά τους και άλλο να τη βλέπεις», σημείωσε ο Γιάννης Έρης, εθελοντής του Κομμουνιστικού Κόμματος που κάνει ξεναγήσεις στο Σκοπευτήριο και στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης της Καισαριανής. «Τώρα ξέρουμε ότι αντιμετώπισαν το εκτελεστικό απόσπασμα όχι μόνο με τεράστια υπερηφάνεια, αλλά και υψώνοντας τις γροθιές τους. Τη νύχτα πριν φρόντισαν να πλυθούν και να ξυριστούν. Δεν φοβόντουσαν αυτό που επρόκειτο να συμβεί. Το αντιμετώπισαν ως τιμή».
Οι εκτελέσεις έλαβαν χώρα μερικούς μήνες πριν οι ηττημένες δυνάμεις του Χίτλερ αρχίσουν να αποσύρονται από την Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1944, περισσότερο από τρία χρόνια μετά την είσοδο της Βέρμαχτ στην Αθήνα και τέσσερα χρόνια μετά την εντολή του Μουσολίνι για πλήρη εισβολή στην Ελλάδα από την κατεχόμενη από τους Ιταλούς Αλβανία.
Ο Χέρμαν Χόιερ, που υπηρετούσε στην Ελλάδα από το 1943, εκτιμάται ότι ανήκε σε μονάδα που είχε αποσταλεί από το υπουργείο Διαφώτισης και Προπαγάνδας του Γιόζεφ Γκέμπελς, με αποστολή την καταγραφή της καθημερινής ζωής στα κατεχόμενα εδάφη. «Οι εικόνες μάς επιτρέπουν να πλαισιώσουμε το δράμα της κατεχόμενης Ελλάδας και μέσα από το βλέμμα του κατακτητή», ανέφερε σε δήλωσή της η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.
Η συλλογή εκτιμάται ότι περιλαμβάνει 262 φωτογραφίες. Ορισμένες φέρουν τη χειρόγραφη σημείωση «Aten 1.5.44» – την ημερομηνία της σφαγής.
Ελληνες ιστορικοί, οι οποίοι από καιρό εκφράζουν τη λύπη τους για την έλλειψη αρχειακού υλικού από την περίοδο αυτή, έχουν χαρακτηρίσει τις φωτογραφίες ως εξαιρετικές, λέγοντας ότι η απροσδόκητη ανακάλυψή τους όχι μόνο θα βοηθήσει στην έρευνα για τις φρικαλεότητες της ναζιστικής εποχής, αλλά θα «δημιουργήσει το χώρο» για περαιτέρω συζήτηση σχετικά με τον αιματηρό Εμφύλιο Πόλεμο του 1946-49 που ακολούθησε την απελευθέρωση της χώρας.
Για δεκαετίες, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας (ΚΚΕ), θεωρούνταν παράνομο και η μνήμη γεγονότων όπως οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς απαγορευόταν, εν μέρει επειδή η πρόσβαση σε χώρους όπως το Σκοπευτήριο της Καισαριανής ήταν περιορισμένη. Μέχρι την κατάρρευση της στρατιωτικής δικτατορίας το 1974, οι διαδοχικές δεξιές κυβερνήσεις περιθωριοποίησαν το ρόλο που διαδραμάτισε η Αριστερά στην Αντίσταση κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Τις τελευταίες ημέρες, συγγενείς που αναγνώρισαν τους προγόνους τους στις φωτογραφίες έχουν βγει στο προσκήνιο απαιτώντας να αναγνωριστούν επιτέλους τα γεγονότα μιας τραυματικής περιόδου.
“Επιτέλους, έχουμε οπτική επιβεβαίωση αυτού που στοιχειώνει την ελληνική αριστερά εδώ και δεκαετίες”, δήλωσε ο Κώστας Καρποζίλος, καθηγητής ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών. “Αυτές οι εικόνες θα ανοίξουν το δρόμο για μια αναγκαία συζήτηση γύρω από την πολιτική της μνήμης στη σύγχρονη Ελλάδα, η οποία για τόσο καιρό επισκιαζόταν από τις διαιρέσεις του εμφυλίου πολέμου”.
Ενδεικτικός του κλίματος έντασης ήταν ο βανδαλισμός της μαρμάρινης πλάκας που τιμά τη μνήμη των 200 από ακροδεξιούς μέσα σε λίγες ώρες από τη δημοσιοποίηση των φωτογραφιών το περασμένο Σαββατοκύριακο.
Την Παρασκευή, το μνημείο προς τιμήν των νεκρών, μπροστά από τον τοίχο όπου εκτελέστηκαν οι άνδρες, ήταν καλυμμένο με ένα σωρό κόκκινα γαρίφαλα, απόδειξη, σύμφωνα με αξιωματούχους, της αύξησης των πολιτών που ήθελαν να αποτίσουν φόρο τιμής.
“Υπήρξε τεράστια συναισθηματική ανταπόκριση σε αυτές τις εικόνες”, εξηγεί ο Αναστάσης Γκίκας από το Τμήμα Ιστορίας της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος. “Δεχόμαστε καταιγισμό τηλεφωνημάτων από απογόνους των νεκρών συντρόφων μας που ζητούν να επιστρέψουν οι φωτογραφίες στην Ελλάδα. Εδώ ανήκουν και εδώ πρέπει να εκτεθούν δημόσια, ώστε να μπορούν όλοι να τις δουν”».
