Ο Οικονομικός Αλφαβητισμός και η Σημασία του για την Οικονομική Ευημερία και την Κοινωνική Συνοχή

Πριν 2.500 χρόνια, ο Αθηναίος ιστορικός και φιλόσοφος Ξενοφών, στην πραγματεία του «Οικονομικός», περιέγραψε με πρωτοποριακό για την εποχή του τρόπο τη σημασία που έχει η απόκτηση δεξιοτήτων για την επιτυχή οικονομική διοίκηση του «οίκου» (νοικοκυριού) και εν τέλει για τη βελτίωση της ατομικής και κοινωνικής ευημερίας. Στην εποχή μας, που το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα είναι ιδιαίτερα μεταβλητό και το πλέγμα των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι χρηματοπιστωτικές καινοτομίες περίπλοκο, η ικανότητα συνετούς οικονομικής διαχείρισης είναι αναγκαία για την ευημερία των πολιτών (financial wellbeing).

Τι σημαίνει Οικονομικός Αλφαβητισμός και ποια η σημασία του

Η απόκτηση γνώσεων σε θέματα που άπτονται της κατάρτισης ατομικού ή οικογενειακού προϋπολογισμού, της λήψης δανείου και των επενδύσεων, μεταξύ άλλων, αποτελεί «κλειδί» για τη λήψη ορθών οικονομικών αποφάσεων. Όλα τα παραπάνω περιγράφονται με τον όρο Χρηματοοικονομικός Αλφαβητισμός (financial literacy).

Στο παρελθόν, οι μεταπολεμικές γενιές, οι οποίες μέσα σε ένα δύσκολο περιβάλλον διέθεταν αναπτυγμένα τα ένστικτα της επιβίωσης, της εργατικότητας και της αποταμίευσης, δεν ξόδευαν πόρους που δεν είχαν. Έκτοτε, η άνοδος του επιπέδου διαβίωσης και ο υπέρμετρος καταναλωτισμός, μετέβαλαν τις αξίες αλλά και τις δυνατότητες των νοικοκυριών, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις οικονομικές τους επιλογές. Η άγνοια για αυτά τα θέματα εκθέτει τους πολίτες σε λανθασμένες συμπεριφορές, όπως η υπερχρέωση μέσω επιπόλαιης λήψης δανείων και υπερφόρτωσης των πιστωτικών καρτών, η έλλειψη αποταμιευτικής, ασφαλιστικής και συνταξιοδοτικής συνείδησης, και η ανάληψη αλόγιστων επενδυτικών κινδύνων.

Τα ευρήματα των διεθνών ερευνών

Η έρευνα της Standard & Poor’s, η οποία μέτρησε τον οικονομικό αλφαβητισμό σε διάφορες χώρες του κόσμου, με βάση τη γνώση των ερωτηθέντων για τις έννοιες του πληθωρισμού, των επιτοκίων και του ρίσκου, κατέγραψε τη θετική σχέση ανάμεσα στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ και στα επίπεδα οικονομικού αλφαβητισμού των διαφόρων χωρών (βλ. Γράφημα 1).

Ο συγγραφέας επιθυμεί να ευχαριστήσει για τις χρήσιμες υποδείξεις του τον Δρα Παναγιώτη Αλεξάκη, Ομότιμο Καθηγητή Οικονομικών του Ε.Κ.Π.Α. και Καθηγητή Οικονομικής των Επιχειρήσεων και Αγορών του Philips University, Κύπρος.