Καθώς επιταχύνονται οι διαπραγματεύσεις για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ισπανία επαναφέρει τη συζήτηση περί κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού. Η πρόταση της Μαδρίτης παρουσιάζει την επέκταση της έκδοσης κοινού χρέους της ΕΕ ως εργαλείο βελτίωσης της αποτελεσματικότητας και ενίσχυσης της ολοκλήρωσης των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών αγορών, με στόχο να ανοίξει ο δρόμος για την εφαρμογή του νέου μηχανισμού από το 2028.
Έτσι, έναν χρόνο μετά την παρουσίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της πρότασής της για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034, οι συζητήσεις για τη χρηματοδότηση των κοινών ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων εντείνονται. Παρότι η τελική συμφωνία για το ΠΔΠ απέχει ακόμη, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των ηγετών της ΕΕ βρίσκονται σε εξέλιξη και αναμένεται να συνεχιστούν κατά τη διάρκεια της ιρλανδικής προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το δεύτερο εξάμηνο του 2026. Στόχος είναι να επιτευχθεί πολιτική συμφωνία για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο έως το τέλος του έτους, ώστε οι αναγκαίες νομοθετικές πράξεις να εγκριθούν μέσα στο 2027 και ο νέος προϋπολογισμός να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2028.
Η ισπανική πρόταση
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι προτάσεις για νέο κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό επανέρχονται στο προσκήνιο και, αυτή τη φορά, φαίνεται να αποκτούν ουσιαστική πολιτική δυναμική. Η πρωτοβουλία που παρουσίασε πρόσφατα στο Eurogroup ο αντιπρόεδρος της ισπανικής κυβέρνησης και υπουργός Οικονομικών, Κάρλος Κουέρπο, έχει γίνει γνωστή ως ο κανόνας «5×5».
Διαβάστε ακόμα - Πιερρακάκης στο Eurogroup: Καλά τα νέα για το ψηφιακό ευρώ - Θα είναι πραγματικότητα έως το 2029
Η ισπανική πρόταση ξεκινά από μια απλή παραδοχή, ότι η αγορά κρατικού χρέους της Ευρώπης παραμένει υπερβολικά κατακερματισμένη. Βασιζόμενη στις πρόσφατες παρεμβάσεις για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού ασφαλούς περιουσιακού στοιχείου (European safe asset), προβλέπει τη δημιουργία ενός European Sovereign Facility (ESF), επιδιώκοντας να αντικαταστήσει σταδιακά μέρος των εκδόσεων εθνικού χρέους με κοινό δανεισμό της ΕΕ, χωρίς κατ' ανάγκη να δημιουργείται επιπλέον δημόσιο χρέος ή δημοσιονομικές μεταβιβάσεις μεταξύ κρατών.
Σύμφωνα με το σχέδιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκδίδει χρέος εκ μέρους των συμμετεχουσών χωρών, ίσο με το ένα τρίτο των ετήσιων λήξεων του δημόσιου χρέους τους, συν το δημοσιονομικό έλλειμμα που επιτρέπεται από τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ, στοιχείο που αποτελεί βασική προϋπόθεση του μηχανισμού. Με πλήρη συμμετοχή των κρατών-μελών, το κοινώς εκδιδόμενο χρέος θα μπορούσε να φθάσει τα 5 τρισ. ευρώ μέσα σε πέντε χρόνια, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 26% του ΑΕΠ της ΕΕ, ξεκινώντας με εκδόσεις έως 850 δισ. ευρώ μέσα στον πρώτο χρόνο.
Σύμφωνα με την πρόταση, μια αγορά αυτού του μεγέθους θα μπορούσε να μεταβάλει την αντίληψη των επενδυτών για το ευρωπαϊκό χρέος. Καθώς η αγορά θα διευρύνεται και η ρευστότητα θα αυξάνεται, το κόστος δανεισμού θα μπορούσε να συγκλίνει προς τα επίπεδα της Γερμανίας, δημιουργώντας εξοικονομήσεις τόκων για τις συμμετέχουσες χώρες. Με βάση τους υπολογισμούς της ισπανικής πρότασης, εκδόσεις ύψους 5 τρισ. ευρώ σε ορίζοντα πενταετίας θα μπορούσαν μακροπρόθεσμα να μειώσουν τις ετήσιες πληρωμές τόκων έως και κατά 25 δισ. ευρώ. Από αυτό προκύπτει και η ονομασία «κανόνας 5×5».
Η συμμετοχή, βεβαίως, θα είναι εθελοντική. Αν δεν υπάρξει ομοφωνία, η Ισπανία προτείνει τη δυνατότητα δημιουργίας μιας «συμμαχίας των πρόθυμων». Για να εξασφαλιστεί ευρεία συμμετοχή, το σχέδιο προβλέπει μηχανισμούς κινήτρων και αποζημιώσεων, ώστε καμία χώρα να μη βρεθεί σε χειρότερη θέση λόγω της συμμετοχής της. Επίσης, σύμφωνα με την πρόταση, οι εγγυήσεις θα βασίζονται πρώτα στον προϋπολογισμό της ΕΕ και στη συνέχεια στις απαιτήσεις έναντι των συμμετεχόντων κρατών.
Πρακτική και πολιτική σημασία
Με τη μεταφορά μέρους των εκδόσεων κρατικού χρέους σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ισπανική πρωτοβουλία επιχειρεί να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα την πολιτικά φορτισμένη συζήτηση για την αμοιβαιοποίηση του χρέους και τον επιμερισμό του κινδύνου, η οποία κυριάρχησε τα τελευταία χρόνια.
Σύμφωνα με τον Κάρλος Κουέρπο, τα δυνητικά οφέλη θα μπορούσαν να υπερβούν κατά πολύ τη μείωση του κόστους δανεισμού και να περιλαμβάνουν την πρόοδο προς μια βαθύτερη και πιο ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή κεφαλαιαγορά, ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ευρωπαϊκού χρέους και μεγαλύτερη δυνατότητα χρηματοδότησης των στρατηγικών προτεραιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όπως αναφέρει σε ανάλυσή της η UniCredit, το timing αυτής της πρωτοβουλίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Οι διαπραγματεύσεις για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο προσφέρουν μια μοναδική πολιτική ευκαιρία για να προχωρήσει η συζήτηση, με την Ισπανία να προτείνει την έναρξη εφαρμογής του νέου πλαισίου ταυτόχρονα με τον νέο κύκλο του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού το 2028. Στόχος είναι να υπάρξει πρώτα συμφωνία επί της αρχής και τα τεχνικά ζητήματα να διευθετηθούν σε μεταγενέστερο στάδιο.
Ήδη η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, χαιρέτισε την πρωτοβουλία καθώς, όπως ανέφερε, συμβάλλει στο να διεξαχθεί η συζήτηση με βάση τα οικονομικά της πλεονεκτήματα και όχι με λογικές του τύπου «μόνο πάνω από το πτώμα μου».
Βεβαίως, όπως επισημαίνει και η UniCredit, ο σχεδιασμός οποιουδήποτε πλαισίου κοινού δανεισμού θα αποτελέσει πολιτική επιλογή και μάλιστα ιδιαίτερα δύσκολη, δεδομένων των σημαντικών ζητημάτων που εγείρει ο προτεινόμενος μηχανισμός. Επιπλέον, αν και μια μεγαλύτερη και περισσότερο ρευστή αγορά ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων μπορεί να αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση ώστε το ευρωπαϊκό χρέος να αποκτήσει πλήρως τον χαρακτήρα «ασφαλούς περιουσιακού στοιχείου», ενδέχεται να μην είναι από μόνη της επαρκής.
Είναι επίσης πιθανό, όπως εξηγούν οι αναλυτές της UniCredit, να απαιτηθεί κάποιο επιπλέον δημοσιονομικό περιθώριο και μια ήπια μορφή δημοσιονομικής ενοποίησης, τουλάχιστον σε βαθμό που να εξασφαλίζει μια ειδική πηγή εσόδων για την εξυπηρέτηση του κοινού χρέους, όπως έχει υποστηρίξει στο παρελθόν τόσο το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο όσο και άλλοι οικονομολόγοι.
Είτε τελικά υιοθετηθεί είτε όχι η ισπανική πρόταση, σίγουρα έχει ήδη συμβάλει στην αναδιαμόρφωση της συζήτησης γύρω από τον κοινό δανεισμό, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους στην αποτελεσματικότητα, την ολοκλήρωση των αγορών και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.
