Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στους μεγάλους κερδισμένους της τελευταίας δεκαετίας στην Ευρώπη. Η οικονομία αναπτύχθηκε με ταχύτερους ρυθμούς από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, το τραπεζικό σύστημα εξυγιάνθηκε, η χώρα ανέκτησε την επενδυτική βαθμίδα και το κόστος δανεισμού της αποκλιμακώθηκε θεαματικά. Ωστόσο, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή της η Allianz, η πραγματική δοκιμασία για την ελληνική οικονομία αρχίζει τώρα.
Το τέλος του προγράμματος Next Generation EU, η ανάγκη μετάβασης από την ανάπτυξη που στηρίχθηκε στην αύξηση της απασχόλησης προς ένα μοντέλο που θα βασίζεται στην παραγωγικότητα και η διατήρηση της μεταρρυθμιστικής δυναμικής συνθέτουν το νέο περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να κινηθεί η ελληνική οικονομία τα επόμενα χρόνια.
Η επισήμανση αυτή της Allianz αυτή έρχεται να προστεθεί σε όσα τόνιζε πρόσφατα η UniCredit, η οποία υπογράμμιζε ότι η Ελλάδα, αν και αναπτύσσεται με ρυθμούς υψηλότερους από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, έχει αποτύχει να συγκλίνει με την ΕΕ στο επίπεδο της ευημερίας. Η Allianz κινείται στην ίδια κατεύθυνση, στρέφοντας όμως το ενδιαφέρον της στην επόμενη ημέρα και στις προϋποθέσεις που απαιτούνται ώστε η πρόοδος της τελευταίας δεκαετίας να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά.
Οι προκλήσεις για την Ελλάδα μετά το 2026
Η Allianz θεωρεί ως τη μεγαλύτερη πρόκληση για την Ελλάδα το γεγονός ότι η ανάκαμψη των τελευταίων ετών δεν έχει ακόμη μεταφραστεί σε πλήρη σύγκλιση του βιοτικού επιπέδου. Παρά την ισχυρή αύξηση του ΑΕΠ, η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από το επίπεδο κατά κεφαλήν εισοδήματος του 2008, γεγονός που δείχνει ότι η παραγωγή ανέκαμψε ταχύτερα από την ευημερία των νοικοκυριών.
Οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η ανάκαμψη που βασίστηκε στην απασχόληση έχει πλέον εξαντλήσει τον ρόλο της ως βασικός μοχλός ανάπτυξης. Η σύγκλιση της παραγωγής επιτεύχθηκε κυρίως μέσω της αύξησης της απασχόλησης και όχι μέσω της ενίσχυσης της παραγωγικότητας, η οποία χαρακτηρίζεται ως η πραγματική κινητήρια δύναμη της διατηρήσιμης σύγκλισης των εισοδημάτων. Αυτό σημαίνει ότι η επόμενη φάση ανάπτυξης θα απαιτήσει ένα δυσκολότερο σύνολο διαρθρωτικών αλλαγών από εκείνες που εφαρμόστηκαν τα προηγούμενα χρόνια.
- Διαβάστε ακόμα - Εργαζόμαστε 6 μήνες για τους φόρους και τις εισφορές του 2026!
Καθοριστική καμπή θεωρείται το 2026, καθώς ολοκληρώνεται το πρόγραμμα Next Generation EU. Η Ελλάδα ήταν ο μεγαλύτερος ωφελημένος του ευρωπαϊκού προγράμματος, λαμβάνοντας πόρους που αντιστοιχούν σχεδόν στο 20% του ΑΕΠ. Όπως λένε οι οικονομολόγοι της Allianz, με την ολοκλήρωση του προγράμματος, δεν αποσύρεται μόνο μια σημαντική δημοσιονομική ώθηση, αλλά και ο μηχανισμός μεταρρυθμιστικής πειθαρχίας που συνόδευε τις εκταμιεύσεις των ευρωπαϊκών πόρων. Έτσι, σε όσους τομείς εφαρμόστηκαν μεταρρυθμίσεις κυρίως επειδή το απαιτούσαν οι ευρωπαϊκοί όροι χρηματοδότησης, μετά το τέλος του Next Generation EU αυξάνεται ο κίνδυνος μεταρρυθμιστικής στασιμότητας.
Ο οίκος εκτιμά ότι η διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής προϋποθέτει πλέον ένα νέο κύμα μεταρρυθμίσεων. Αναφέρεται ειδικότερα στην αποτελεσματικότερη λειτουργία της Δικαιοσύνης, στην αύξηση των επενδύσεων σε έρευνα και ανάπτυξη, αλλά και σε ζητήματα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, όπως η εμβάθυνση των κεφαλαιαγορών. Παράλληλα, επισημαίνει ότι οι ιδιωτικές διασυνοριακές ροές κεφαλαίων παραμένουν περιορισμένες και αποσπασματικές, αδυνατώντας προς το παρόν να καλύψουν οργανικά το κενό που θα αφήσει το Ταμείο Ανάκαμψης.
Στο ίδιο πλαίσιο οι αναλυτές της Allianz εντάσσουν και τις πολιτικές εξελίξεις. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που οδηγούνται σε εθνικές εκλογές το 2027, μαζί με τη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία. Όπως λένε, τα λαϊκιστικά κινήματα στην Ελλάδα και την Ιταλία εξακολουθούν να αποτελούν έναν λανθάνοντα κίνδυνο για τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων.
Πώς ο ευρωπαϊκός Νότος γύρισε το παιχνίδι
Το ελληνικό επίτευγμα εντάσσεται σε όσα πέτυχαν ευρύτερα την τελευταία δεκαετία οι χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου. Η Ελλάδα, η Ισπανία και η Πορτογαλία βρίσκονται σήμερα περίπου 11% πάνω από τα επίπεδα παραγωγής πριν από την πανδημία, την ώρα που η γερμανική οικονομία παραμένει ουσιαστικά στάσιμη επί τέσσερα χρόνια. Παράλληλα, τα spreads των ιταλικών και ισπανικών κρατικών ομολόγων έναντι του γερμανικού Bund έχουν περιοριστεί κοντά στις 70 μονάδες βάσης, όταν κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους είχαν ξεπεράσει τις 250 μονάδες βάσης, ενώ τα ελληνικά ομόλογα διαπραγματεύονται πλέον με ακόμη χαμηλότερο spread από τα ιταλικά.
Τα παραπάνω αντανακλούν μια βαθύτερη αλλαγή που στηρίχθηκε στις μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας, στη δημοσιονομική εξυγίανση και στην πρωτοφανή επενδυτική ώθηση του Next Generation EU.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι πόροι του Next Generation EU, που αντιστοιχούν σχεδόν στο 20% του ΑΕΠ, έδωσαν σημαντική ώθηση στις δημόσιες επενδύσεις, ενώ η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας σηματοδότησε την αποκατάσταση της αξιοπιστίας της οικονομικής πολιτικής. Παράλληλα, η εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος οδήγησε σε θεαματική μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, τα οποία πριν από μία δεκαετία είχαν προσεγγίσει το 50%.
Η Allianz χαρακτηρίζει την εξυγίανση των τραπεζών ως μία από τις πιο υποτιμημένες εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας στην Ευρώπη. Οι τράπεζες της Νότιας Ευρώπης, που πριν από δέκα χρόνια βρίσκονταν στο επίκεντρο της κρίσης, εμφανίζουν πλέον μονοψήφια ποσοστά μη εξυπηρετούμενων δανείων. Αντίθετα, οι μεγαλύτερες ανησυχίες για την ποιότητα του ενεργητικού εντοπίζονται σήμερα σε τράπεζες της Γερμανίας και της Γαλλίας, λόγω της έκθεσής τους στα εμπορικά ακίνητα και στον επιχειρηματικό δανεισμό.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στην αγορά εργασίας. Οι μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν μετά την κρίση χρέους βελτίωσαν την ανταγωνιστικότητα και η ανάκαμψη μετά την πανδημία στηρίχθηκε κυρίως στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Αυτό, βεβαίως, εξηγεί γιατί η παραγωγή ανέκαμψε τόσο γρήγορα, αλλά και γιατί η παραγωγικότητα αναδεικνύεται πλέον στη μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης περιόδου.
Η επόμενη φάση της σύγκλισης
Η Allianz εκτιμά ότι το μεγαλύτερο μέρος της προσαρμογής που έπρεπε να γίνει μετά την κρίση χρέους έχει ήδη πραγματοποιηθεί. Η δημοσιονομική αξιοπιστία έχει αποκατασταθεί, τα τραπεζικά συστήματα έχουν εξυγιανθεί και οι αγορές αντιμετωπίζουν πλέον τις οικονομίες του ευρωπαϊκού Νότου με πολύ διαφορετικούς όρους από ό,τι πριν από μία δεκαετία.
Οι οικονομολόγοι της Allianz είναι όμως κατηγορηματικοί, λέγοντας ότι η σύγκλιση της Νότιας Ευρώπης δεν έχει ολοκληρωθεί και ότι η επόμενη φάση θα είναι αναπόφευκτα πιο απαιτητική, καθώς θα εξαρτηθεί από παράγοντες όπως η παραγωγικότητα, οι ιδιωτικές επενδύσεις και η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων.
Για τις αγορές, αυτό σημαίνει ότι η εύκολη φάση της ανατιμολόγησης έχει σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί. Τα spreads των κρατικών ομολόγων βρίσκονται ήδη κοντά στα χαμηλότερα επίπεδα της τελευταίας δεκαετίας και οι αποτιμήσεις έχουν ενσωματώσει σημαντικό μέρος της βελτίωσης που ακολούθησε την κρίση χρέους. Από εδώ και πέρα, οι διαφορές στις επιδόσεις των χωρών θα εξαρτηθούν πολύ περισσότερο από την ικανότητα κάθε οικονομίας να αυξήσει την παραγωγικότητά της, να προσελκύσει ιδιωτικές επενδύσεις και να διατηρήσει τη μεταρρυθμιστική της πορεία.
