Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκαν από τις 11 Μαΐου οι επικαιροποιημένοι δείκτες αναφοράς του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας ρύπων ETS για την περίοδο 2026-2030, σε μια διαδικασία που επηρεάζει άμεσα τη βιομηχανία, το κόστος άνθρακα και έμμεσα τις τιμές ενέργειας στην Ευρώπη. Η διαβούλευση θα διαρκέσει τέσσερις εβδομάδες και αποτελεί το τελευταίο βήμα πριν από την οριστική υιοθέτηση των νέων τιμών αναφοράς από την Κομισιόν έως τα τέλη Ιουνίου.
Οι νέοι δείκτες αναφοράς θα καθορίσουν πόσα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών CO₂ θα λαμβάνουν οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες στο πλαίσιο του EU ETS, δηλαδή του βασικού μηχανισμού τιμολόγησης άνθρακα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται ουσιαστικά για τους τεχνικούς συντελεστές πάνω στους οποίους βασίζεται η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων σε ενεργοβόρους τομείς, με βάση την αποδοτικότητα και τις εκπομπές κάθε παραγωγικής δραστηριότητας.
Η αναθεώρηση αφορά κλάδους όπως το τσιμέντο, ο χάλυβας, τα διυλιστήρια, τα χημικά, το αλουμίνιο και γενικότερα τη βαριά βιομηχανία, σε μια περίοδο όπου η ευρωπαϊκή παραγωγή πιέζεται ήδη από το υψηλό ενεργειακό κόστος, τις γεωπολιτικές αναταράξεις και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό από τρίτες χώρες.
Πώς λειτουργούν οι νέοι δείκτες αναφοράς
Οι δείκτες αναφοράς βασίζονται στις επιδόσεις των πιο αποδοτικών εγκαταστάσεων της Ευρώπης. Όσο πιο «καθαρή» θεωρείται μια παραγωγική διαδικασία, τόσο χαμηλότερος γίνεται ο δείκτης αναφοράς και τόσο μεγαλύτερη πίεση δημιουργείται για τις λιγότερο αποδοτικές μονάδες να μειώσουν εκπομπές ή να επενδύσουν σε τεχνολογίες απανθρακοποίησης.
Στην πράξη, οι νέοι δείκτες λειτουργούν σαν ένας μηχανισμός σύγκρισης μεταξύ των βιομηχανιών της ΕΕ. Από αυτούς εξαρτάται αν μια εγκατάσταση θα καλύπτει μεγάλο μέρος των εκπομπών της με δωρεάν δικαιώματα ή αν θα χρειάζεται να αγοράζει περισσότερα EUA από την αγορά άνθρακα, κάτι που επηρεάζει άμεσα το λειτουργικό της κόστος.
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή συμπίπτει χρονικά με τη σταδιακή εφαρμογή του CBAM, του ευρωπαϊκού μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, που αλλάζει συνολικά τη φιλοσοφία προστασίας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από τον διεθνή ανταγωνισμό.
Οι φόβοι της αγοράς για τις τιμές CO₂
Η Κομισιόν επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στους στόχους απανθρακοποίησης και στις πιέσεις της βιομηχανίας για πιο «ήπια» μετάβαση. Οι νέοι κανόνες αξιοποιούν τις διαθέσιμες ευελιξίες του ισχύοντος πλαισίου, με εκτιμήσεις ότι μπορεί να οδηγήσουν ακόμη και σε επιπλέον δωρεάν δικαιώματα αξίας περίπου 4 δισ. ευρώ για τη βιομηχανία.
Στα σχόλια που συνοδεύουν τη διαβούλευση, αλλά και στις πρώτες αντιδράσεις της αγοράς, καταγράφεται έντονη ανησυχία για την πορεία των τιμών του άνθρακα τα επόμενα χρόνια. Σχολιαστές και στελέχη της αγοράς εκφράζουν φόβους είτε για υπερβολική αυστηροποίηση των δεικτών αναφοράς είτε για νέες παρεμβάσεις που θα αυξήσουν τη μεταβλητότητα στην αγορά ρύπων.
Το κλίμα αυτό αποτυπώνεται ήδη και στις προβλέψεις αναλυτών για τα EUA (European Union Allowances). Οι εκτιμήσεις για τις τιμές άνθρακα έχουν αναθεωρηθεί χαμηλότερα σε σχέση με τις αρχές του έτους, καθώς η αγορά προσπαθεί να αποτιμήσει τόσο τις αλλαγές στο ETS όσο και την πορεία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και της ζήτησης ενέργειας.
Παράλληλα, η αγορά παρακολουθεί στενά και τη γενικότερη αναθεώρηση του ETS που αναμένεται μέσα στο καλοκαίρι, καθώς ήδη ευρωπαίοι βιομηχανικοί φορείς και κράτη-μέλη έχουν ζητήσει προσαρμογές ή παρεμβάσεις για να περιοριστεί η πίεση στις επιχειρήσεις και στις τιμές ενέργειας.
Η επίσημη δημόσια διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αφορά την «Revision of the benchmark values for free allocation of emission allowances (2026-2030)» και θεωρείται κομβικό κομμάτι της νέας φάσης του EU ETS, σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια και τους κλιματικούς στόχους της επόμενης δεκαετίας.
