Οι πολλές και σημαντικές αλλαγές που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ μπορεί τελικά να μη σημαίνουν και τη βελτίωση των μεθόδων χρηματοδότησης και διάθεσης των κονδυλίων, οι οποίες θα εφαρμόζονται για την υλοποίηση των ενωσιακών πολιτικών και προγραμμάτων από το 2028 και μετά, σύμφωνα με την άποψη του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ). Καθώς ορισμένες πτυχές των προτεινόμενων ρυθμίσεων αλλάζουν ριζικά τον τρόπο σχεδιασμού, διαχείρισης και ελέγχου των δαπανών της ΕΕ, το ΕΕΣ προειδοποιεί σχετικά με τους κινδύνους που απειλούν τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και τονίζει την ανάγκη για ισχυρότερες διασφαλίσεις.
Σε έγγραφο που δημοσιεύει σήμερα και συνοψίζει τις ανησυχίες του, το ΕΕΣ κρούει και πάλι τον κώδωνα προς τα κέντρα χάραξης των ενωσιακών πολιτικών, καθώς σύντομα ξεκινούν τις διαπραγματεύσεις για την έγκριση του προτεινόμενου προϋπολογισμού των σχεδόν 2 τρισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034.
Από τον περασμένο Ιανουάριο μέχρι σήμερα, το ΕΕΣ έχει δημοσιεύσει δώδεκα γνώμες σχετικά με τις προτάσεις της Επιτροπής για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ), στις οποίες παραθέτει τις απόψεις του σχετικά με πολλούς και διάφορους τομείς, από την ανταγωνιστικότητα, την έρευνα και τον πολιτισμό μέχρι τη συνοχή, τη γεωργία και τη διεθνή στήριξη.
«Οι νομοθετικές προτάσεις για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ φανερώνουν ότι αυτή τη φορά δεν έχουμε να κάνουμε με τη συνήθη διαδικασία, αλλά με μια σαρωτική αναμόρφωση», δήλωσε ο Tony Murphy, Πρόεδρος του ΕΕΣ. «Ως ο θεματοφύλακας των οικονομικών της ΕΕ, στις δώδεκα γνώμες που εκδώσαμε σχετικά με τις αντίστοιχες προτάσεις της Επιτροπής αναδεικνύουμε τους κινδύνους και τις προκλήσεις που ανακύπτουν για τον ενωσιακό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034. Πολλές από τις προτεινόμενες αλλαγές δεν εγγυώνται ότι τα ενωσιακά κονδύλια θα δαπανώνται καλύτερα στο μέλλον».
Τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο του 2025, η Επιτροπή δημοσίευσε διάφορες νομοθετικές προτάσεις σχετικά με τον ενωσιακό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034. Κατ’ αρχάς, πρότεινε έναν χρηματοδοτικό φάκελο σχεδόν 2 τρισ. ευρώ, ποσό που συνιστά αύξηση κατά 59 % σε σχέση με τον προϋπολογισμό των 1,2 τρισ. ευρώ για την τρέχουσα περίοδο 2021-2027. Ως εκ τούτου, οι εθνικές συνεισφορές στον προϋπολογισμό αναμένεται να αυξηθούν κατά 81 %, φθάνοντας τα 235 δισ. ευρώ. Για τη χρηματοδότηση των πολιτικών της ΕΕ, το εκτελεστικό της όργανο πρότεινε οι ροές ιδίων εσόδων να αυξηθούν από τέσσερις σε εννέα. Ενδεικτικά αναφέρουμε τους νέους πόρους που θα βασίζονται στα μη συλλεγόμενα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης καπνού και έναν εταιρικό πόρο για την Ευρώπη. Παράλληλα, πρότεινε τη σημαντική μείωση, κατά 20 εκατοστιαίες μονάδες, του μεριδίου των ενωσιακών κονδυλίων που εκτελούνται από κοινού με τα κράτη μέλη. Πρότεινε επίσης ένα νέο μεγάλο Ευρωπαϊκό Ταμείο, με προϋπολογισμό 865 δισ. ευρώ, που θα αφορά τη συνοχή και τη γεωργία και θα είναι διαρθρωμένο γύρω από ένα ενιαίο εθνικό και περιφερειακό σχέδιο εταιρικής σχέσης, καθώς και μια γενναία αύξηση των κονδυλίων για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης της ΕΕ και των αμυντικών ικανοτήτων της. Επιπλέον, προτείνεται μια μεγάλη στροφή προς τη χρηματοδότηση που δεν συνδέεται με δαπάνες, ενώ παρέχεται η επιλογή στα κράτη μέλη να χρηματοδοτήσουν τα σχέδιά τους με επιστρεπτέα δάνεια αξίας μέχρι και 150 δισ. ευρώ, γεγονός που συνιστά σημαντική καινοτομία από άποψη κλίμακας.
Το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι, εάν δεν εγκριθούν οι νέες ροές εσόδων, θα υπάρξει σοβαρό δημοσιονομικό έλλειμμα, με συνέπεια να πρέπει είτε να αυξηθούν οι συνεισφορές των κρατών μελών είτε να περιοριστεί η φιλοδοξία του προϋπολογισμού. Επιπλέον, επισημαίνει ότι ο προτεινόμενος δανεισμός θα επιφέρει μεγάλη αύξηση του ενωσιακού χρέους. Όσον αφορά τις δαπάνες, η συγχώνευση διαφορετικών πολιτικών θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την επίτευξη των στόχων τους και να επιβάλλει συμβιβασμούς μεταξύ προτεραιοτήτων. Για μεγάλα τμήματα του προϋπολογισμού, ο καθορισμός των προτεραιοτήτων ως προς τις δαπάνες θα βρίσκεται στα χέρια των κρατών μελών, των οποίων βέβαια τα συμφέροντα δεν συμπίπτουν. Για παράδειγμα, μια σημαντική απόκλιση στα σχέδια των κρατών μελών θα μπορούσε να αποδυναμώσει την ευθυγράμμιση των γεωργικών δαπανών με τις ενωσιακές προτεραιότητες, να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και να δημιουργήσει άνισους όρους ανταγωνισμού για τους γεωργούς. Επιπλέον, περισσότερη ευελιξία δεν πρέπει να σημαίνει περισσότερες δαπάνες χωρίς να διασφαλίζονται παράλληλα καλύτερα αποτελέσματα. Το προτεινόμενο πλαίσιο επιδόσεων δυστυχώς δεν χαρακτηρίζεται από τον άρτιο σχεδιασμό του, κάτι που δεν επιτρέπει τη μέτρηση των αποτελεσμάτων που αποφέρουν οι δαπάνες της ΕΕ και του οφέλους που αποκομίζουν τελικά οι πολίτες της ΕΕ από τους πόρους που συνεισφέρουν. Παράλληλα, για μεγάλα τμήματα του προϋπολογισμού, οι μηχανισμοί που αφορούν τη διασφάλιση ότι τα κονδύλια της ΕΕ δαπανώνται σωστά βασίζονται υπερβολικά σε μια συχνά αδύναμη εποπτεία από τα κράτη μέλη. Τέλος, οι προτάσεις δεν ορίζουν με επαρκή σαφήνεια τα απεριόριστα δικαιώματα του ΕΕΣ για πρόσβαση σε πληροφορίες.
