Σήμα κινδύνου για τις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή στον κλάδο του διεθνούς και κατ’ επέκταση ελληνικού εμπορίου εκπέμπει η ΕΣΕΕ, καθώς ο πόλεμος των τελευταίων ημερών σηματοδοτεί μια νέα περίοδο μεγάλης γεωπολιτικής αστάθειας. Όπως αποτυπώνεται σε ανάλυση του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ, υπό τον κ. Κωστή Μουσουρούλη, το λιανικό εμπόριο σε Ελλάδα και Ευρωζώνη αποδεικνύεται εξαιρετικά ευάλωτο στη σκιά των ραγδαίων εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.
Κίνδυνος για επίμονη πληθωριστική πίεση στην Ελλάδα
Σε ειδική ενότητα για την Ελλάδα τονίζεται πως η άνοδος των τιμών της ενέργειας, των ναύλων και των γενικότερων επιβαρύνσεων μεταφοράς συμπιέζει τα περιθώρια στο λιανικό εμπόριο, το χονδρεμπόριο και την εφοδιαστική αλυσίδα, ιδίως στους κλάδους των τροφίμων, των βασικών αγαθών και των προϊόντων με υψηλή μεταφορική επιβάρυνση.
Παράλληλα, αυξάνονται οι ανάγκες κεφαλαίων κίνησης των επιχειρήσεων, καθώς το ίδιο απόθεμα κοστίζει περισσότερο για να αγοραστεί και να φθάσει στην αγορά. Η αυξημένη μεταβλητότητα των τιμών εντείνει επίσης τους κινδύνους ανατιμολόγησης σε παραγγελίες με μεγάλο χρόνο παράδοσης, γεγονός που μπορεί να επιβαρύνει τη χρηματοδότηση του εμπορίου και να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις στη ρευστότητα των μικρότερων επιχειρήσεων.
- Διαβάστε ακόμα: Goldman Sachs: Ισχυρή και ανθεκτική η Ελλάδα σε ενεργειακά σοκ
Τέλος, όσο παρατείνεται η κρίση, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος το αρχικό ενεργειακό σοκ να μετατραπεί σε πιο επίμονη πληθωριστική πίεση, μέσω της σταδιακής μετακύλισης των αυξήσεων στις τελικές τιμές καταναλωτή και της υποχώρησης της εμπιστοσύνης στην αγορά.
Οι επιπτώσεις στο διεθνές λιανικό εμπόριο
Σύμφωνα με την ανάλυση της ΕΣΕΕ, η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή μπορεί να προκαλέσει σημαντικές επιπτώσεις στο διεθνές λιανικό εμπόριο, επηρεάζοντας τις αλυσίδες εφοδιασμού, το ενεργειακό κόστος και τη λειτουργία των αγορών. Ένας από τους βασικούς μηχανισμούς μετάδοσης των επιπτώσεων είναι η πιθανή διαταραχή των θαλάσσιων εμπορικών διαδρομών, καθώς τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου και της μεταφοράς ενέργειας. Παράλληλα, η σύγκρουση μπορεί να οδηγήσει σε ένα νέο ενεργειακό σοκ. Η αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου ενισχύει τον πληθωρισμό και αυξάνει το κόστος μεταφοράς, παραγωγής και διανομής των προϊόντων.
Αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι μια παρατεταμένη διαταραχή στην περιοχή θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές πετρελαίου ακόμα υψηλότερα, προκαλώντας ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές οικονομίες που παραμένουν πιο εξαρτημένες από τις εισαγωγές ενέργειας. Οι πληθωριστικές αυτές πιέσεις έχουν άμεσες επιπτώσεις στη λειτουργία του λιανικού εμπορίου. Από τη μία πλευρά, η αύξηση του κόστους ενέργειας και μεταφορών αυξάνει τα λειτουργικά έξοδα των επιχειρήσεων και μειώνει τα περιθώρια κέρδους.
- Διαβάστε ακόμα: Νέο ενιαίο σύστημα επισιτιστικής βοήθειας - 400 εκατ. ευρώ απευθείας στα νοικοκυριά μέσω vouchers
Από την άλλη πλευρά, η άνοδος των τιμών βασικών αγαθών περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, οδηγώντας σε μείωση της καταναλωτικής ζήτησης για μη βασικά προϊόντα. Οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες λιανικού εμπορίου διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης των αυξήσεων κόστους, πρόσβαση σε διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές και πιο ανθεκτικά δίκτυα εφοδιασμού. Αντίθετα, οι μικρότερες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη δυσκολία προσαρμογής στις αυξήσεις του κόστους και στις διακυμάνσεις της ζήτησης. Ως αποτέλεσμα, τέτοιου είδους κρίσεις μπορούν να επιταχύνουν διαδικασίες συγκεντροποίησης της αγοράς, ενισχύοντας τη θέση των μεγαλύτερων επιχειρήσεων εις βάρος των μικρότερων.
Μεγάλοι διεθνείς όμιλοι κλείνουν προσωρινά τα καταστήματά τους στην περιοχή
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τη λειτουργία του διεθνούς λιανικού εμπορίου στην περιοχή, καθώς μεγάλοι διεθνείς όμιλοι προχωρούν σε προσωρινό κλείσιμο καταστημάτων και αναστολή δραστηριοτήτων σε βασικούς εμπορικούς κόμβους. Σύμφωνα με δημοσιεύματα διεθνών μέσων, αρκετές πολυεθνικές εταιρείες λιανικής και πολυτελών ειδών έχουν περιορίσει τη λειτουργία τους σε χώρες του Κόλπου, κυρίως λόγω ζητημάτων ασφάλειας, ακυρώσεων πτήσεων και σημαντικής μείωσης της επισκεψιμότητας σε εμπορικά κέντρα. Η περιοχή της Μέσης Ανατολής αποτελεί έναν από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους προορισμούς για το luxury retail και σημαντικό κόμβο αγορών για διεθνείς τουρίστες, γεγονός που καθιστά τη μείωση της κινητικότητας και της καταναλωτικής δραστηριότητας ιδιαίτερα κρίσιμη για τις επιχειρήσεις του κλάδου.
Παράλληλα, οι επιχειρήσεις λιανικής αντιμετωπίζουν επιχειρησιακές προκλήσεις που σχετίζονται με την ασφάλεια των εργαζομένων, τη λειτουργία των καταστημάτων και τη συνέχιση των logistics. Ορισμένες εταιρείες έχουν επιλέξει να διατηρήσουν περιορισμένη λειτουργία με μειωμένο προσωπικό ή να αφήσουν τα καταστήματα ανοικτά σε εθελοντική βάση, ενώ άλλες έχουν κλείσει προσωρινά καταστήματα ή έχουν παγώσει επιχειρηματικά ταξίδια και επενδυτικά σχέδια στην περιοχή.
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια σημεία στρατηγικής διέλευσης της παγκόσμιας οικονομίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της U.S. Energy Information Administration, κατά το πρώτο τρίμηνο του 2025 περίπου 20,1 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και παράγωγων προϊόντων την ημέρα διέρχονταν από το συγκεκριμένο πέρασμα, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 26,6% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου (Fourreau, 2026). Για το LNG, περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου διέρχεται από τον ίδιο θαλάσσιο διάδρομο.
Διαβαθμίζοντας την επικινδυνότητα της κατάστασης στη βάση των τριών κύριων σεναρίων που επεξεργάζεται η διεθνής κοινότητα, η Ανάλυση παραθέτει τις εκτιμώμενες επιπτώσεις:
Σενάριο 1: Σύντομη κρίση και περιορισμένες επιπτώσεις: Σε περίπτωση που οι στρατιωτικές επιχειρήσεις περιοριστούν σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες, οι επιπτώσεις στις αγορές θα είναι κυρίως βραχυπρόθεσμες. Σε αυτό το σενάριο, η παγκόσμια οικονομία θα δεχθεί περιορισμένο πλήγμα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Oxford Economics, μια μέτρια διαταραχή στις ενεργειακές ροές θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα και να αυξήσει τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη κατά περίπου 0,3-0,4 ποσοστιαίες μονάδες (Oxford Economics, 2026). Οι επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο θα είναι μικρές και κυρίως προσωρινές.
Σενάριο 2: Μέτρια διαταραχή των ενεργειακών ροών: Ένα πιο πιθανό σενάριο είναι η παρατεταμένη ένταση χωρίς πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Σε αυτή την περίπτωση, οι επιθέσεις σε πλοία ή ενεργειακές υποδομές θα αυξήσουν τα ασφάλιστρα μεταφοράς και θα προκαλέσουν διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές. Οι τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να κινηθούν στα 80 δολάρια ανά βαρέλι κατά τη διάρκεια του β’ τριμήνου πριν υποχωρήσουν σταδιακά (Oxford Economics, 2026). Οι συνέπειες για το διεθνές εμπόριο θα είναι πιο αισθητές.
Σενάριο 3: Παρατεταμένη σύγκρουση και σοβαρό ενεργειακό σοκ: Το πιο ακραίο σενάριο αφορά μια παρατεταμένη περιφερειακή σύγκρουση που θα επηρεάσει ουσιαστικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Σε αυτή την περίπτωση, οι τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, προκαλώντας σημαντικές αναταράξεις στις αγορές και επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας (ING Think, 2026). Σημαντική επιβράδυνση όλης της παγκόσμιας οικονομίας, αυξημένος πληθωρισμός και πιθανές αναταράξεις σε όλες τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Τι σημαίνουν τα σενάρια για το διεθνές εμπόριο
Ναυτιλία & ασφάλιση: Το «αόρατο σοκ» που φαίνεται πρώτο. Σε περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας, οι πλοιοκτήτες προτιμούν αγκυροβόληση/εκτροπή, κάτι που αυξάνει χρόνους μεταφοράς και κόστη. Αυτό λειτουργεί σαν φόρος στο εμπόριο: ανεβάζει CIF τιμές, μειώνει περιθώρια, «σπάει» JIT αλυσίδες.
Ενέργεια: Παγκόσμια τιμή, άρα παγκόσμιο trade shock. Αν περιοριστούν τα φορτία LNG από Κατάρ/ΗΑΕ ή «σφίξει» η spot αγορά, η Ευρώπη ανταγωνίζεται την Ασία για ευέλικτα cargoes, ανεβάζοντας TTF και κόστος ρεύματος/βιομηχανίας.
Μακροοικονομία/ζήτηση: Aπό «ελαφρύ» σε «υφεσιακό» σοκ ανάλογα με τη διάρκεια. Σε παρατεταμένη/ευρεία κρίση, το πρόβλημα γίνεται διπλό: supply shock και confidence shock (ING Think, 2026). Αυτό τείνει να ρίχνει trade volumes, να αυξάνει κόστος χρηματοδότησης εμπορίου (trade finance), και να ενισχύει προστατευτικές/“just in case” στρατηγικές αποθεμάτων.
ΕΕ: «Διπλό σοκ» (ενέργεια + εμπορική αβεβαιότητα). Η EUISS τονίζει ότι πέρα από την ενέργεια, διακυβεύεται η ελευθερία ναυσιπλοΐας και ευρύτερα στρατηγικά προϊόντα/εφοδιαστικές ροές (π.χ. λιπάσματα) που κινούνται από/όλες τις χώρες προς την Ευρώπη (EUISS, 2026). Αυτό μεταφράζεται σε: υψηλότερα κόστη εισαγωγών, πιθανή αναζωπύρωση πιέσεων σε τιμές τροφίμων και μεγαλύτερο κόστος λειτουργίας για βιομηχανία και λιανικό εμπόριο.
Ο Πρόεδρος της ΕΣΕΕ κ. Σταύρος Καφούνης δήλωσε: «Οι τελευταίες εκτιμήσεις για πολεμικές επιχειρήσεις που θα διαρκέσουν πάνω από ένα μήνα στη Μέση Ανατολή, οι αυξήσεις στην τιμή του πετρελαίου και οι αντιδράσεις των διεθνών αγορών υποδεικνύουν ότι η παγκόσμια οικονομία και το εμπόριο υφίστανται ήδη τις επιπτώσεις μιας παρατεταμένης έντασης στη Μέση Ανατολή, όπως περιγράφονται στην πληρέστατη Ανάλυση του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ, και όχι μίας σύντομης κρίσης όπως ελπίζαμε. Οι εξελίξεις μπορούν να επηρεάσουν άμεσα και σημαντικά το κόστος ενέργειας και μεταφορών, να συμπιέσουν τα περιθώρια κέρδους των εμπορικών επιχειρήσεων και να επιβαρύνουν τις τελικές τιμές για τον καταναλωτή. Ήδη καταγράφονται οι πρώτες αυξήσεις στην τιμή των καυσίμων και των μεταφορών. Η ΕΣΕΕ παρακολουθεί στενά τα δεδομένα της αγοράς και σε συνεννόηση με την Κυβέρνηση θα στηρίξουμε κάθε πρωτοβουλία που ενισχύει την ανθεκτικότητα της οικονομίας, διασφαλίζει ομαλές ροές τροφοδοσίας και προστατεύει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Απαιτείται εγρήγορση, συντονισμός και ετοιμότητα για μέτρα ρευστότητας όταν και όπου χρειαστεί, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες εμπορικές επιχειρήσεις που είναι, και κατά την Ανάλυσή μας, οι πλέον ευάλωτες».
Ο Επικεφαλής Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ κ. Κωστής Μουσουρούλης δήλωσε: «Η κρίση στη Μέση Ανατολή μας υπενθυμίζει ότι από την εφοδιαστική αλυσίδα και την ενεργειακή ασφάλεια κρίνεται σε μεγάλο βαθμό η βιωσιμότητα της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας. Όταν αυξάνεται η αβεβαιότητα στις διεθνείς ροές, οι πρώτοι που δοκιμάζονται είναι οι μικροί και μεσαίοι της αγοράς, καθώς μειώνονται τα αποθέματα, αυξάνονται οι ανάγκες για κεφάλαιο κίνησης, η τήρηση χρόνων παράδοσης καθίσταται δυσχερής, με αποτέλεσμα η καθημερινή λειτουργία μιας εμπορικής επιχείρησης να γίνεται πιο δύσκολη και πιο ακριβή. Στο προσεχές Διοικητικό Συμβούλιο της SMEunited, που έχει προγραμματιστεί στις Βρυξέλλες για τις 12 Μαρτίου, θα ζητήσω εκ μέρους του Προέδρου της ΕΣΕΕ κ. Σταύρου Καφούνη συντονισμό των ευρωπαϊκών οργανώσεων των ΜμΕ, ώστε να διαμορφώσουμε κοινή γραμμή και συγκεκριμένες παρεμβάσεις προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, με στόχο να προστατευθεί η ρευστότητα και η ομαλή λειτουργία της αγοράς σε όλα τα κράτη-μέλη».
