Μετά την εγκατάλειψη δύο αιώνων στρατιωτικής ουδετερότητας και την ένταξή της στο NATO το 2024, η Σουηδία εξετάζει πλέον εάν πρέπει να εγκαταλείψει και το τελευταίο ισχυρό σύμβολο οικονομικής κυριαρχίας της: την κορόνα. Σε μια εποχή όπου ο πόλεμος έχει επιστρέψει στην ευρωπαϊκή ήπειρο, οι σχέσεις με τις ΗΠΑ δοκιμάζονται και ο ανταγωνισμός μεγάλων δυνάμεων αναδιατάσσει το διεθνές σύστημα, το ερώτημα για την ένταξη της σκανδιναβικής χώρας στο ευρώ δεν είναι απλώς οικονομικό αλλά βαθιά γεωπολιτικό.
Αν και η Σουηδία είναι επί μακρόν μέλος της ΕΕ, έχει αντισταθεί έως σήμερα στην ένταξη στο ευρωπαϊκό κοινό νόμισμα. Ωστόσο, η στενότερη ενσωμάτωση με την ΕΕ αρχίζει να φαίνεται πιο ελκυστική ασπίδα απέναντι στην αυξημένη γεωπολιτική αστάθεια και στην ψύχρανση των διατλαντικών σχέσεων υπό τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.
Η δημόσια στήριξη για την υιοθέτηση του ευρώ έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια στη μεγαλύτερη οικονομία των Σκανδιναβικών χωρών, αν και το ζήτημα παραμένει διχαστικό και μια αλλαγή νομίσματος πιθανότατα θα απαιτούσε χρόνια για να ολοκληρωθεί. Παρ’ όλα αυτά, μια μεταβολή της στάσης της Σουηδίας θα αποτελούσε ορόσημο για την ΕΕ και θα ενίσχυε την αξιοπιστία του ευρώ, σε μια περίοδο που η απρόβλεπτη στάση του Τραμπ υπονομεύει την εμπιστοσύνη στο δολάριο.
Το 2003, όταν οι Σουηδοί απέρριψαν το κοινό νόμισμα σε δημοψήφισμα, η απόφαση βασίστηκε κυρίως σε οικονομικούς υπολογισμούς. Η κορόνα θεωρούνταν εργαλείο εθνικής ευελιξίας, ένα «μαξιλάρι» που απορροφούσε εξωτερικούς κραδασμούς μέσω της συναλλαγματικής προσαρμογής. Σήμερα, το περιβάλλον έχει μεταβληθεί ριζικά. Η συζήτηση δεν περιστρέφεται μόνο γύρω από τον πληθωρισμό ή τα επιτόκια, αλλά γύρω από την ασφάλεια, την επιρροή και τη θεσμική θέση της χώρας στην Ευρώπη.
Γιατί η Σουηδία δεν είναι μέλος της Ευρωζώνης
Η Σουηδία εντάχθηκε στην ΕΕ το 1995 και είναι νομικά δεσμευμένη να υιοθετήσει το ευρώ μόλις πληροί ορισμένα οικονομικά κριτήρια.
Ωστόσο, μετά την εισαγωγή του ενιαίου νομίσματος το 1999, η Σουηδία επέλεξε να μην συμμετάσχει για πολιτικούς και οικονομικούς λόγους, συμπεριλαμβανομένων ανησυχιών για την εθνική κυριαρχία και για την απώλεια του ρόλου της κορόνας ως «μαξιλαριού» της οικονομίας. Σε μη δεσμευτικό δημοψήφισμα το 2003, περίπου το 56% των ψηφοφόρων απέρριψε την υιοθέτηση του ευρώ και οι διαδοχικές κυβερνήσεις σεβάστηκαν το αποτέλεσμα.
Σε οικονομικό επίπεδο, η Σουηδία προτίμησε να διατηρήσει τον έλεγχο της νομισματικής της πολιτικής και ένα καθεστώς κυμαινόμενης συναλλαγματικής ισοτιμίας. Έχει παραμείνει εκτός του μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών ERM II της ΕΕ, που ρυθμίζει τη σχέση του ευρώ με άλλα νομίσματα της ΕΕ. Η συμμετοχή στο ERM II αποτελεί μία από τις προϋποθέσεις για την υιοθέτηση του ευρώ.
Η Σουηδία είναι μία από τις έξι μόνο χώρες της ΕΕ -σε σύνολο 27- που εξακολουθούν να χρησιμοποιούν το δικό τους νόμισμα - οι άλλες είναι η Τσεχία, η Δανία, η Ουγγαρία, η Πολωνία και η Ρουμανία. Η Δανία έχει διαπραγματευθεί επίσημη εξαίρεση από την υποχρέωση υιοθέτησης του ευρώ.
Γιατί εξετάζει τώρα την υιοθέτηση του ευρώ;
Υπουργοί της κυβέρνησης συνασπισμού υποστηρίζουν ότι το γεωπολιτικό και οικονομικό τοπίο έχει αλλάξει σημαντικά από την τελευταία σοβαρή εξέταση του ζητήματος, ενισχύοντας τα επιχειρήματα υπέρ στενότερης ενσωμάτωσης με την υπόλοιπη ΕΕ.
Οι τεκτονικές μεταβολές των τελευταίων ετών συμπεριλαμβανομένου του πολέμου στην Ουκρανία, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη παγκόσμια επιρροή της Κίνας ώθησαν τη Σουηδία να εγκαταλείψει τη μακρά στρατιωτική ουδετερότητα και να ενταχθεί στο NATO. Πάνω απ’ όλα, όμως, η επιδείνωση των διατλαντικών σχέσεων υπό τον Τραμπ εγείρει αμφιβολίες για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα μιας ελεύθερα κυμαινόμενης κορόνας, παρότι από τις 20 Ιανουαρίου του 2025 όταν ανέλαβε την εξουσία ο Τραμπ στις ΗΠΑ, η σουηδική κορόνα έχει ενισχυθεί περισσότερο από 25% έναντι του δολαρίου.
Οι ανησυχίες εστιάζουν στην ευαλωτότητα του να βρίσκεται κανείς εκτός της νομισματικής ένωσης σε περίοδο γεωπολιτικής κρίσης, όταν η μικρή κορόνα θα μπορούσε να εκτεθεί σε έντονη μεταβλητότητα των αγορών.
Η οικονομική συζήτηση έχει επίσης εξελιχθεί. Αυτό αποτυπώθηκε σε ανάλυση του Δεκεμβρίου από το Swedish Free Enterprise Foundation, υπό την καθοδήγηση του επιδραστικού οικονομολόγου Λαρς Κάλμφορς, ο οποίος είχε ηγηθεί της κυβερνητικής επιτροπής πριν από το δημοψήφισμα του 2003. Ενώ τότε ήταν επιφυλακτικός, η νέα αξιολόγηση επισημαίνει μεγαλύτερα εμπορικά οφέλη για τα μέλη της Ευρωζώνης και μειωμένα πλεονεκτήματα από τη διατήρηση ανεξάρτητης νομισματικής πολιτικής.
Ποια τα πιθανά οφέλη για τη Σουηδία
Οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η κοινή χρήση νομίσματος θα διευκόλυνε και θα καθιστούσε πιο προβλέψιμο το εμπόριο, ωφελώντας τη συνολική οικονομία. Πάνω από το 60% του εμπορίου αγαθών της Σουηδίας πραγματοποιείται με την υπόλοιπη ΕΕ. Η εξάλειψη των διακυμάνσεων της συναλλαγματικής ισοτιμίας - που κατά καιρούς είναι έντονες - θα μείωνε το κόστος και την αβεβαιότητα για εισαγωγείς και εξαγωγείς.
Η υιοθέτηση του ευρώ θα επέτρεπε επίσης στη Σουηδία να συνδεθεί στενότερα με τους Ευρωπαίους εταίρους της, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ηγέτες ζητούν ισχυρότερη και πιο συντονισμένη απάντηση στην αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης και στην επιστροφή της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων.
Ποιοι οι πιθανοί κίνδυνοι
Η απώλεια της κορόνας θα σήμαινε εγκατάλειψη της ανεξάρτητης νομισματικής πολιτικής, η οποία επιτρέπει σήμερα στη Σουηδία να καθορίζει επιτόκια με βάση τις εγχώριες συνθήκες και όχι τις αποφάσεις της ΕΚΤ για το σύνολο της Ευρωζώνης.
Η κυμαινόμενη ισοτιμία έχει επίσης θεωρηθεί «μαξιλάρι προστασίας» για την εξαγωγικά προσανατολισμένη οικονομία της χώρας: σε περιόδους κρίσης, η κορόνα συνήθως αποδυναμώνεται, μετριάζοντας τον αντίκτυπο στην ανάπτυξη και καθιστώντας τα σουηδικά προϊόντα φθηνότερα στο εξωτερικό.
Υπάρχουν ακόμη ανησυχίες για έκθεση στο χρέος της Ευρωζώνης, που υπερβαίνει το 80% του ΑΕΠ σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό της Σουηδίας είναι περίπου 33%.
Παραμένουν πολλά εμπόδια
Κύριο εμπόδιο αποτελεί η κοινή γνώμη. Αν και οι Σουηδοί έχουν γίνει πιο θετικοί προς το ευρώ, τα δύο-τρίτα εξακολουθούν να αντιτίθενται στο εγχείρημα. Πολλοί εκτιμούν ότι θα απαιτηθεί νέο δημοψήφισμα για να δοθεί νομιμοποίηση σε μια τέτοια απόφαση.
Οι πολιτικές απόψεις παραμένουν επίσης διχασμένες. Το Μετριοπαθές Κόμμα του πρωθυπουργού Κρίστερσον τάσσεται επίσημα υπέρ της ένταξης στο ευρώ, αλλά εμφανίζεται επιφυλακτικό στο να προωθήσει ενεργά το ζήτημα. Οι Σοσιαλδημοκράτες δεν έχουν λάβει ακόμη επίσημη θέση, ενώ οι Σουηδοί Δημοκράτες αντιτίθενται σθεναρά.
Δεν αναμένεται ουσιαστική πρόοδος πριν από τις γενικές εκλογές του Σεπτεμβρίου. Η υπουργός Οικονομικών δήλωσε τον Ιανουάριο ότι θα ξεκινήσει έρευνα για τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της υιοθέτησης του ευρώ, εφόσον η σημερινή κυβέρνηση παραμείνει στην εξουσία.
Πόσο περίπλοκη θα ήταν η μετάβαση;
Η μετάβαση πιθανότατα θα ήταν σχετικά απλή. Η Σουηδία πληροί τα περισσότερα οικονομικά κριτήρια της ΕΕ για την υιοθέτηση του ευρώ, όπως υγιή δημοσιονομικά και ιστορικά χαμηλό πληθωρισμό.
Θα πρέπει να συμμετάσχει στο ERM II και να διατηρήσει σταθερή την κορόνα έναντι του ευρώ για τουλάχιστον δύο έτη. Η πλήρης διαδικασία εκτιμάται ότι θα απαιτούσε τουλάχιστον τέσσερα χρόνια.
Σε πρακτικό επίπεδο, η μετάβαση στο ευρώ θα ήταν ουσιαστικά ζήτημα προσαρμογής συστημάτων, καθώς η οικονομία είναι σχεδόν πλήρως άνευ μετρητών, αποφεύγοντας το κόστος και την πολυπλοκότητα απόσυρσης χαρτονομισμάτων και κερμάτων κορόνας.
Όμως το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι τεχνικό. Είναι στρατηγικό: επιδιώκει η Σουηδία να παραμείνει μια ευέλικτη αλλά περιφερειακή νομισματική οντότητα ή να ενταχθεί πλήρως στον ευρωπαϊκό πυρήνα ισχύος;
