Ως χρονιά προκλήσεων και αβεβαιότητας, με επιπτώσεις που υπερβαίνουν τα στενά οικονομικά πλαίσια, περιγράφουν το 2026 οι αναλυτές της S&P Global Market Intelligence.
H S&P κάνει λόγο για στροφή προς συχνότερες αλλά περιορισμένης κλίμακας στρατιωτικές εμπλοκές και, σε αυτό το πλαίσιο, κυβερνήσεις και επιχειρήσεις προχωρούν σε πιο αποφασιστικά βήματα προετοιμασίας και προσαρμογής. «Οι συνεχιζόμενες εμπορικές εντάσεις, ιδίως εκείνες που απορρέουν από τον επαναπροσανατολισμό του παγκόσμιου εμπορικού πλαισίου των ΗΠΑ και την εφαρμογή δασμών, απειλούν με νέες αναταράξεις τις χρηματοπιστωτικές αγορές και τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες» σημειώνει μεταξύ άλλων ο οίκος.
Οι εξελίξεις στο εμπόριο και στην παγκόσμια οικονομία αναδιαμορφώνουν τα όρια των διεθνών σχέσεων. Τα κράτη επανεξετάζουν τη θέση τους εντός των πολυμερών οργανισμών, επιδιώκοντας να μεγιστοποιήσουν τη στρατηγική τους αυτονομία και ακριβως αυτή η αλληλεπίδραση μεταξύ εθνικών συμφερόντων και διεθνούς συνεργασίας θα καθορίσει την πορεία αυτών των προσπαθειών. Ιδίως καθώς πλησιάζουν κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις σε αρκετές χώρες, με τη δυνατότητα να αναδιαμορφώσουν (και) τις σφαίρες οικονομικής αλληλεξάρτησης.
Ο στρατηγικός ανταγωνισμός έχει ήδη θέσει υπό αμφισβήτηση παγιωμένες συμβάσεις και την ασσυμετρία των διεθνών γεωπολιτικών ισορροπιών ισχύος. Οι ισορροπίες αυτές διαμορφώνουν όλο και πιο έντονα (και διαμορφώνονται από) τα πεδία της καινοτομίας, επιταχύνοντας τους κύκλους τεχνολογικής προόδου. Μεταξύ αυτών, ξεχωρίζει η εμφάνιση της τεχνητής νοημοσύνης και των αυτόνομων οπλικών συστημάτων. Παράλληλα, η αξιοποίηση εμπορικά διαθέσιμων και χαμηλού κόστους τεχνολογιών αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα των συγκρούσεων, καθιστώντας τις εχθροπραξίες ευκολότερες στην εκκίνηση.
Νέοι κόμβοι αμυντικής τεχνολογίας
Ο στρατηγικός ανταγωνισμός μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας οδηγεί σε αυξανόμενη αβεβαιότητα σε ό,τι αφορά την πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά και αναδυόμενες τεχνολογίες. Νέα κέντρα αμυντικής παραγωγής αναπτύσσονται για να καλύψουν τα κενά. Η S&P εκτιμά ότι οι αβεβαιότητες θα ενταθούν, ιδίως γύρω από την πρόσβαση σε αμυντικές τεχνολογίες λόγω όρων χρήσης ή περιορισμών στην παραγωγική και εξαγωγική ικανότητα. Αυτό δημιουργεί ευκαιρίες για την ανάπτυξη νέων αγορών. Χώρες με συγκριτικά πλεονεκτήματα, μεταξύ άλλων στο ενεργειακό κόστος και στην πρόσβαση σε κεφάλαια θα είναι σε καλύτερη θέση να τοποθετηθούν ως κόμβοι ανάπτυξης τεχνολογιών και να ενισχύσουν τη στρατηγική τους αυτονομία, με πιθανά δευτερογενή οφέλη και σε οικονομικό επίπεδο. Αυτό ισχύει κυρίως για κυβερνήσεις που μπορούν να δεσμεύσουν σημαντικά κεφάλαια σε επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, στα κέντρα δεδομένων και στην κατασκευή ημιαγωγών, διεκδικώντας παράλληλα μεταφορές τεχνολογίας.
Η Τουρκία, όπου οι αμυντικές εξαγωγές προβλέπεται να ξεπεράσουν τα 8 δισ. δολάρια το 2025, με αύξηση 350% σε σχέση με το 2020, αποτελεί σύμφωνα με την S&P ένα χαρακτηριστικό υπόδειγμα, το οποίο σε μεγάλο βαθμό καθοδηγείται από την υψηλή διεθνή προβολή και τις επιδόσεις των τουρκικών μη επανδρωμένων εναέριων οχημάτων (UAVs) στις συγκρούσεις μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, στους εμφυλίους πολέμους στη Λιβύη, το Σουδάν και την Αιθιοπία, καθώς και στην Ουκρανία.
Η Νότια Κορέα, το Ισραήλ και η Βραζιλία αποτελούν επίσης παραδείγματα αναδυόμενων γεωπολιτικών δρώντων που δημιουργούν ισχυρούς εξαγωγικούς τομείς για οικονομικά αποδοτικό αμυντικό εξοπλισμό, σε συνδυασμό με σύντομους χρόνους παράδοσης.
Τα διδάγματα από Ουκρανία και Μέση Ανατολή
Τα διδάγματα από τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, καθώς και οι μεταβολές στη διαθεσιμότητα αμυντικών τεχνολογιών, αμφισβητούν μακροχρόνιες παραδοχές σχετικά με τις διακρατικές ισορροπίες ισχύος, με κρατικούς και/ή μη κρατικούς δρώντες να ευνοούν πλέον επιθετικά συστήματα λόγω κόστους.
Τα σχετικά φθηνά UAVs και οπλικά συστήματα, η λήψη αποφάσεων με υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης και η πρόσβαση σε προηγμένα συστήματα δορυφορικών επικοινωνιών θα επιτρέψουν σε εγκληματικά και/ή πολιτικά υποκινούμενους δρώντες να διατηρούν ενεργές συγκρούσεις, μεταξύ άλλων στο Σαχέλ, στο Κέρας της Αφρικής, στη Μέση Ανατολή ή κατά μήκος των διαδρομών διακίνησης ναρκωτικών από τη Λατινική Αμερική προς τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη. Τέτοιες συγκρούσεις θα καθίστανται πολιτικά ευκολότερες να ξεκινήσουν, ενισχυόμενες από την αντίληψη ότι η τεχνολογία μετριάζει την απειλή όπλων μεγάλης εμβέλειας.
Οι ευπάθειες των εφοδιαστικών αλυσίδων πιθανότατα θα καθορίσουν την προθυμία των κυβερνήσεων να εμπλακούν σε συγκρούσεις, ενθαρρύνοντας περισσότερες εστίες έντασης περιορισμένης κλίμακας και διάρκειας, όπως καταδείχθηκε από την ικανότητα του Ισραήλ και των ΗΠΑ να συντηρήσουν και να αναπληρώσουν τα αποθέματα των συστημάτων αεράμυνας στον 12ήμερο πόλεμο Ισραήλ-Ιράν. Η προθυμία των χωρών να εμπλακούν σε παρατεταμένες στρατιωτικές εχθροπραξίες θα εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από την ικανότητά τους να αναπληρώνουν τα οπλικά τους συστήματα. Αυτό αφορά τόσο διακρατικές συγκρούσεις, όπως στην περίπτωση της Ινδίας και του Πακιστάν, όσο και άλλες μορφές σύγκρουσης, όπως στην Ερυθρά Θάλασσα, ή ακόμη και συγκρούσεις στις οποίες εμπλέκονται μη κρατικοί δρώντες με πολιτικούς ή εγκληματικούς στόχους.
