Τα προβλήματα που εξακολουθούν να συνοδεύουν το εγχείρημα ανέδειξε με εμφατικό τρόπο η τελευταία τριπλή δημοπρασία για τον Κάθετο Διάδρομο αερίου, που διεξήχθη τη Δευτέρα 22 Δεκεμβρίου, χωρίς την προσέλευση επενδυτών. Μάλιστα, παρά το γεγονός ότι ήταν η πρώτη φορά που εκτός από το γνωστό προϊόν Route 1, ταυτόχρονα «βγήκαν στο σφυρί» και τα νέα Route 2 και Route 3, δεν υπήρξε καμία προσφορά σε καμία από τις τρεις διαδικασίες.
Υπενθυμίζεται ότι με το Route 1 μπορούν traders και προμηθευτές να κλείσουν χωρητικότητας σε όλες τις υποδομές που απαιτούνται για τη μεταφορά αερίου από το τέρμιναλ του ΔΕΣΦΑ στη Ρεβυθούσα, μέχρι την Ουκρανία. Στα δύο νέα προϊόντα αλλάζουν το πρώτο σκέλος της διαδρομής, καθώς το Route 2 αφορά LNG που εισάγεται στο FSRU Αλεξανδρούπολης και διακινείται στη Βουλγαρία μέσω του IGB, ενώ το Route 3 αζερικό αέριο που καταφθάνει στην Ελλάδα μέσω του TAP και «περνά» στη Βουλγαρία μέσω του IGB.
Για τη μη προσέλευση στην τριπλή δημοπρασία του Δεκεμβρίου, σύμφωνα με πηγές του ΥΠΕΝ, στο επίκεντρο των αιτιών βρίσκεται η παρατεταμένη ρυθμιστική ασάφεια που περιβάλλει τον Κάθετο Διάδρομο, λόγω της επαμφοτερίζουσας στάσης της Κομισιόν. Όπως συμπληρώνουν οι ίδιες πηγές, από τη μία πλευρά οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν τη γεωπολιτική και ενεργειακή σημασία του Διαδρόμου, ως εργαλείου για τον ανεφοδιασμό της Ουκρανίας με φυσικό αέριο σε μια εξαιρετικά κρίσιμη συγκυρία. Από την άλλη, εκφράζουν επιφυλάξεις για το κατά πόσο τα τρία προϊόντα ευθυγραμμίζονται με το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο.
«Μικρό καλάθι» και για τις δημοπρασίες Ιανουαρίου
Ο πυρήνας του προβλήματος εντοπίζεται στο γεγονός ότι, μέσω των συγκεκριμένων προϊόντων, ένας trader ή προμηθευτής μπορεί να δεσμεύσει χωρητικότητα σε ολόκληρη την αλυσίδα υποδομών του Vertical Corridor – για παράδειγμα, όπως προαναφέρθηκε, με το Route 1 από τη Ρεβυθούσα έως την Ουκρανία.
Ωστόσο, το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει κανονικά τη χωριστή κατακύρωση χωρητικότητας σε κάθε επιμέρους υποδομή των οδεύσεων. Κατά την Κομισιόν, αυτή η «οριζόντια» δέσμευση ενδέχεται να νοθεύει τον ανταγωνισμό, δημιουργώντας ένα γκρίζο τοπίο για τους συμμετέχοντες στις δημοπρασίες.
Το αποτέλεσμα είναι ένα κλίμα αβεβαιότητας, που λειτουργεί αποτρεπτικά. Όπως σημειώνουν στελέχη του ΥΠΕΝ, όταν ένας υποψήφιος χρήστης δεν γνωρίζει αν ένα προϊόν που «κλειδώνει» σήμερα μπορεί αύριο να αμφισβητηθεί ρυθμιστικά, είναι λογικό να κρατά στάση αναμονής. Με βάση τα ίδια στελέχη, δεν αποκλείεται μάλιστα το ίδιο σκηνικό να επαναληφθεί και στην επόμενη τριπλή δημοπρασία του Ιανουαρίου.
Καμία αλλαγή μέχρι τον Απρίλιο
Ενδεικτικό της ασυνέπειας των ευρωπαϊκών χειρισμών είναι το χρονικό με την έγκριση των Route 2 και Route 3. Γ πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ είχε διαβεβαιώσεις για τη συναίνεση των Βρυξελλών για τα νέα προϊόντα, σε συναντήσεις με τη DG Energy στο περιθώριο του Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας (15-16 Δεκεμβρίου). Ωστόσο, λίγες ώρες αργότερα οι ρυθμιστικές αρχές των εμπλεκόμενων χωρών ενημερώθηκαν ότι δεν θα πρέπει να τα εγκρίνουν.
Ακολούθησε νέα κρούση του ΥΠΕΝ στην DG Energy, η οποία προχώρησε σε «διορθωτική» παρέμβαση προς τις Ρυθμιστικές Αρχές. Ωστόσο, το αποτέλεσμα ήταν οι εγκρίσεις να δοθούν τελικά την Παρασκευή, 19 Δεκεμβρίου. Με δεδομένο ότι οι δημοπρασίες πραγματοποιήθηκαν τη Δευτέρα 22 Δεκεμβρίου, ο χρόνος ενημέρωσης της αγοράς ήταν πρακτικά μηδενικός, καθιστώντας την απουσία προσφορών σχεδόν αναπόφευκτη.
Οι τριπλές μηνιαίες δημοπρασίες θα συνεχιστούν έως και τον Μάρτιο, για παραδόσεις αερίου μέχρι τον Απρίλιο στην Ουκρανία. Μέχρι τότε, ο Κάθετος Διάδρομος θα πορεύεται με τη σκιά της ίδιας ρυθμιστικής αβεβαιότητας, η οποία υπονομεύει την προσπάθεια να παγιωθεί και να διευρυνθεί η χρήση του.
Πιθανός καταλύτης οι ΗΠΑ
Παρά ταύτα, στο ΥΠΕΝ αποφεύγουν να δραματοποιήσουν την εικόνα. Όπως επισημαίνουν, το εγχείρημα δεν θα κριθεί από μία ή δύο άγονες δημοπρασίες, αλλά από τη συνολική αξιοποίησή του σε βάθος χρόνου. Το ορόσημο τοποθετείται στον Απρίλιο, όταν και προβλέπεται να ξεκινήσει η διαδικασία για αναπροσαρμογή των τριών προϊόντων.
Στόχος δεν είναι μόνο να αρθεί το ρυθμιστικό «αγκάθι», αλλά και να γίνουν τα προϊόντα πιο ελκυστικά, προσφέροντας, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα κράτησης χωρητικότητας για μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα και όχι μόνο για τον επόμενο μήνα.
Σε αυτή τη διαδικασία, καθοριστικό ρόλο ενδέχεται να διαδραματίσει ο αμερικανικός παράγοντας. Η συμφωνία ΗΠΑ–ΕΕ για αύξηση των αμερικανικών εισαγωγών ενέργειας στα 750 δισ. δολάρια την τριετία 2026-2028 καθιστά τον Κάθετο Διάδρομο κρίσιμη ενεργειακή «αρτηρία» για το LNG. Υπό αυτό το πρίσμα, δεν αποκλείεται οι Ηνωμένες Πολιτείες να ασκήσουν πιέσεις ώστε να κλείσουν γρήγορα τα ανοιχτά μέτωπα, επιταχύνοντας τις αλλαγές που θα επιτρέψουν στον Διάδρομο να περάσει, επιτέλους, από τη θεωρία στην πράξη.
