Θα μπορούσε η πυρηνική ενέργεια να μειώσει το κόστος του ρεύματος στην Ελλάδα; Θα μπορούσε να περιορίσει την εξάρτηση από το φυσικό αέριο και να στηρίξει τη βιομηχανία σε μια περίοδο αυξανόμενων ενεργειακών απαιτήσεων;
Ο πυρηνικός μηχανικός και συνιδρυτής της Athlos Energy, Διονύσης Χιώνης, μιλά στο Insider.gr για τα συμπεράσματα των πρώτων ελληνικών μελετών που επιχειρούν να αποτυπώσουν με ποσοτικούς όρους τι θα σήμαινε ένα πυρηνικό πρόγραμμα για τη χώρα. Από το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας έως τη χωροθέτηση μονάδων, το πυρηνικό καύσιμο, την ασφάλεια και τους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMR), εξηγεί γιατί, όπως λέει, «η χρήση της πυρηνικής ενέργειας αποτελεί μία επιλογή» για την Ελλάδα του 2050.
Ο κ. Χιώνης υποστηρίζει ότι οι ενεργειακοί στόχοι του 2050 είναι «πολύ δύσκολο να επιτευχθούν με το υπάρχον σχέδιο, δηλαδή με απόλυτη εξάρτηση από τις ΑΠΕ», ενώ εκτιμά ότι η πυρηνική ενέργεια δεν προορίζεται να γίνει «το 80% ή το 90% του μείγματος», αλλά να υποκαταστήσει μέρος του φορτίου βάσης.
Όπως επισημαίνει, η Ελλάδα θα μπορούσε να ακολουθήσει το παράδειγμα χωρών που μέσα σε λίγα χρόνια διαμόρφωσαν το απαραίτητο θεσμικό πλαίσιο για την ανάπτυξη πυρηνικών προγραμμάτων, εφόσον υπάρξει η αναγκαία πολιτική βούληση.
Ακολουθεί η συνέντευξη που παραχώρησε ο κ. Διονύσης Χιώνης στο Insider.gr:
Τι ενδιαφέρον διαπιστώνετε από την αγορά για την πυρηνική ενέργεια και τι αποτυπώνουν οι μελέτες που ετοιμάζεστε να δημοσιοποιήσετε;
Δ. Χιώνης: Τους τελευταίους μήνες έχουμε διεξάγει μία σειρά προκαταρκτικών αναλύσεων που απαντούν σε κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την χρήση της πυρηνικής ενέργειας στην Ελλάδα. Είναι ίσως η πρώτη φορά που ξεφεύγουμε από την θεωρητική συζήτηση και παρουσιάζουμε συγκεκριμένα νούμερα για τα πλεονεκτήματα της συγκεκριμένης τεχνολογίας. Μεταξύ άλλων, έχουμε ολοκληρώσει την πρώτη ανάλυση χωροθέτησης για το πού θα μπορούσαν να κατασκευαστούν πυρηνικοί αντιδραστήρες στην χώρα. Έχουμε εξετάσει πόσο πυρηνικό καύσιμο θα χρειαζόμασταν σαν χώρα αν τρέχαμε ένα πυρηνικό πρόγραμμα και τι κόστος έχει αυτό.
Παράλληλα, έχουμε κάνει μία ανάλυση η οποία δείχνει ποια είναι η συμβολή της πυρηνικής ενέργειας στο ΑΕΠ και στην απασχόληση. Ξεκινώντας από την ερχόμενη εβδομάδα, θα αρχίσει η σταδιακή δημοσίευση των σημαντικότερων συμπερασμάτων ώστε να ενημερωθεί καλύτερα το ελληνικό κοινό αλλά και οι ενδιαφερόμενοι φορείς.
Ως Athlos Energy, εδώ και 18 μήνες που έχουμε ξεκινήσει την προσπάθειά μας, έχουμε ανοιχτή επικοινωνία με όλους τους μεγάλους ενεργειακούς παίκτες της Ελλάδας, οι οποίοι έχουν δείξει ενδιαφέρον για την πυρηνική ενέργεια, για διαφορετικούς λόγους ο καθένας.
Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι καταλαβαίνουν ξεκάθαρα πως η ενεργειακή μετάβαση και οι ενεργειακοί στόχοι που έχουμε ως χώρα για το 2050 είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθούν με το υπάρχον σχέδιο, δηλαδή με απόλυτη εξάρτηση από τις ΑΠΕ. Ειδικά αν θέλουμε να έχουμε ένα ενεργειακό μείγμα το οποίο να έχει σταθερή μονάδα βάσης, η αγορά αντιλαμβάνεται ότι η χρήση της πυρηνικής ενέργειας αποτελεί μία επιλογή.
Θα μπορούσε η πυρηνική ενέργεια να συμβάλει στη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι το πυρηνικό καύσιμο θα είναι εισαγόμενο; Και μάλιστα την ώρα που μιλάμε για απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο;
Δ. Χιώνης: Κοιτάξτε, το να μπορούμε σήμερα με βεβαιότητα να πούμε πόσο φθηνό θα είναι το ρεύμα σε 10 με 15 χρόνια, όταν ενδεχομένως θα μπορούμε να έχουμε πυρηνικούς αντιδραστήρες στην Ελλάδα, είναι μία ιδιαίτερα δύσκολη απάντηση.
Ωστόσο, μπορούμε να κάνουμε κάποιες παραδοχές. Πρώτα απ’ όλα, η υποδομή για πυρηνική ενέργεια έχει πολύ υψηλό κόστος κατασκευής, ειδικά σε σχέση με μία μονάδα φυσικού αερίου.
Παράλληλα όμως έχει πολύ μικρό κόστος λειτουργίας. Πολύ μικρότερο από τις μονάδες φυσικού αερίου. Τι σημαίνει αυτό; Ότι ακόμη και αν διπλασιαστεί το κόστος του πυρηνικού καυσίμου, η μεταβολή στο κόστος λειτουργίας είναι πολύ μικρή. Και αυτό το βλέπουμε καθημερινά από πάρα πολλούς πυρηνικούς αντιδραστήρες. Αυτή τη στιγμή λειτουργούν πάνω από 440 πυρηνικοί αντιδραστήρες σε όλο τον κόσμο και αυτό είναι ένα πολύ βασικό πλεονέκτημα της πυρηνικής ενέργειας, ότι δηλαδή, έχει πολύ μικρό κόστος λειτουργίας.
Όπως έχουμε δει σε πολλά παραδείγματα, οι ευρωπαϊκές χώρες που καταφέρνουν να περιορίσουν πρακτικά την εξάρτηση από το φυσικό αέριο είναι αυτές που καταφέρνουν να έχουν και το μικρότερο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας. Στις ανεπτυγμένες χώρες, χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η Γαλλία και η Φινλανδία, οι οποίες έχουν ένα εξαιρετικό μείγμα μεταξύ ΑΠΕ και πυρηνικής ενέργειας και πολύ μικρή έως μηδενική εξάρτηση από το φυσικό αέριο.
Οπότε, καθαρά θεωρητικά μιλώντας, αν καταφέρναμε με κάποιον τρόπο να μειώσουμε την εξάρτησή μας από το φυσικό αέριο, τότε το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας θα μειωνόταν. Ένας πιθανός τρόπος να το καταφέρουμε αυτό χωρίς να επιβαρύνουμε με ρύπους το περιβάλλον είναι εισάγοντας περισσότερη πυρηνική ενέργεια στο μείγμα μας, δηλαδή αντικαθιστώντας μέρος του φυσικού αερίου με πυρηνική ενέργεια.
Πώς μπορεί η πυρηνική ενέργεια να συνυπάρξει με τις ΑΠΕ σε ένα ηλεκτρικό σύστημα όπως το ελληνικό;
Δ. Χιώνης: Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες έχουν τη δυνατότητα να ακολουθούν το φορτίο, δηλαδή να προσαρμόζουν την ισχύ τους ανάλογα με τη ζήτηση. Δεν μπορούν να το κάνουν με την ίδια ευελιξία που προσφέρουν οι μονάδες φυσικού αερίου, ωστόσο διαθέτουν τη δυνατότητα αυξομείωσης της ισχύος τους.
Όταν υπάρχει υπερπαραγωγή από ΑΠΕ, η παραγόμενη ενέργεια μπορεί να αξιοποιηθεί όχι μόνο για την ηλεκτροδότηση του δικτύου, αλλά και για δευτερεύουσες εφαρμογές, όπως η αφαλάτωση ή η παραγωγή υδρογόνου. Το σημαντικότερο που πρέπει να τονισθεί, όμως, είναι ότι οι πυρηνικοί αντιδραστήρες έχουν σχεδιαστεί ώστε να λειτουργούν ως φορτίο βάσης.
Αυτό που έχουμε αναλύσει, με βάση τα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ, είναι ότι στην Ελλάδα, ακόμη και σήμερα που σχεδόν το 50% της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας προέρχεται από ΑΠΕ, σχεδόν κάθε ώρα της ημέρας το σύστημα εξακολουθεί να στηρίζεται σε περισσότερα του ενός γιγαβάτ ισχύος από ορυκτά καύσιμα, κυρίως φυσικό αέριο και λιγνίτη.
Η πυρηνική ενέργεια θα μπορούσε να αντικαταστήσει μεγάλο μέρος αυτού του φορτίου βάσης. Δεν προορίζεται φυσικά να καλύψει το 80% ή το 90% του ενεργειακού μείγματος της χώρας. Ο στόχος είναι να υποκαταστήσει μέρος του φορτίου βάσης, ώστε αφενός να διευκολυνθεί η επίτευξη της πράσινης μετάβασης και αφετέρου να μειωθεί η εξάρτηση από το φυσικό αέριο, συμβάλλοντας έτσι και στη μείωση του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας.
Πόσο ασφαλείς είναι οι πυρηνικές εγκαταστάσεις απέναντι σε κυβερνοεπιθέσεις ή άλλες εξωτερικές απειλές, όπως επιθέσεις με drones;
Δ. Χιώνης: Η πυρηνική ενέργεια δεν είναι κάτι νέο. Όπως αναφέραμε ήδη, υπάρχουν αυτή τη στιγμή περισσότεροι από 440 αντιδραστήρες εν λειτουργία σε περισσότερες από 30 χώρες. Το ζήτημα της ασφάλειας έναντι εξωτερικών κινδύνων, όπως η τρομοκρατία, αποτελεί έναν κομβικό τομέα, στον οποίο αναπτύσσονται διεθνείς συνεργασίες μεταξύ των χωρών, ώστε να εφαρμόζονται βέλτιστες πρακτικές για την προστασία των υποδομών.
Όσον αφορά τις κυβερνοεπιθέσεις, όλες οι χώρες εργάζονται εδώ και πολλά χρόνια εντατικά, προκειμένου να αναπτύξουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς άμυνας. Το πιο απλό παράδειγμα είναι ότι οι πυρηνικοί αντιδραστήρες λειτουργούν σαν «νησίδες», δηλαδή δεν είναι συνδεδεμένοι με εξωτερικά δίκτυα.
Σε ό,τι αφορά την προστασία από φυσικές τρομοκρατικές επιθέσεις, με drones ή άλλα μέσα, οι πυρηνικές εγκαταστάσεις είναι μονάδες που φυλάσσονται. Στις ευρωπαϊκές χώρες και στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχει συνεχής στρατιωτική ασφάλεια ή αστυνόμευση. Επομένως, δεν είναι τόσο εύκολο κάποιος να προχωρήσει σε μια επίθεση χρησιμοποιώντας απλώς ένα drone.
Παράλληλα, οι πυρηνικοί αντιδραστήρες κατασκευάζονται με τρόπο που τους επιτρέπει να αντέχουν ακόμη και πυραυλικά χτυπήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι οι πυρηνικές μονάδες είναι έτσι σχεδιασμένες έτσι ώστε να παραμείνουν ανέπαφες σε μία υποθετική σύγκρουση ενός μαχητικού αεροσκάφους με όλο του το πυραυλικό σύστημα πάνω στον πυρηνικό αντιδραστήρα.
Για τον λόγο αυτό αναλύονται διαφορετικά, ακόμη και ακραία σενάρια, ώστε να διασφαλίζεται ότι τόσο η ασφάλεια του αντιδραστήρα όσο και η ασφάλεια του πληθυσμού και του περιβάλλοντος δεν θα πληγούν ακόμη και υπό ακραίες συνθήκες.
Από πού θα μπορούσε να προμηθεύεται η Ελλάδα πυρηνικό καύσιμο;
Δ. Χιώνης: Αυτή τη στιγμή η αγορά των πυρηνικών καυσίμων και ολόκληρη η εφοδιαστική αλυσίδα είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη, ίσως πιο ανεπτυγμένη από ποτέ, επειδή υπάρχουν πάρα πολλοί πυρηνικοί αντιδραστήρες σε πάρα πολλές χώρες του κόσμου.
Οι περισσότερες χώρες αγοράζουν πυρηνικό καύσιμο, δηλαδή ουράνιο, από το Καζακστάν, τον Καναδά, την Αμερική, τη Σουηδία. Υπάρχουν πάρα πολλές χώρες οι οποίες έχουν ανεπτυγμένες εφοδιαστικές γραμμές εύρεσης και εκμετάλλευσης του ουρανίου.
Στη μελέτη για τη ναυτιλία είχατε καταλήξει σε μία short list 11 περιοχών. Σε ποιες περιοχές αναφέρεστε και πόσο κοντά είμαστε στο να δούμε ένα πλωτό SMR να τροφοδοτεί ένα ελληνικό λιμάνι;
Δ. Χιώνης: Οι περιοχές που αναφέρονται στη μελέτη που δημοσίευσε στις αρχές Ιουλίου το Deon Policy Insitute είναι κατά βάση τα ελληνικά λιμάνια. Τα λεπτομερή αποτελέσματα της έρευνας μας μαζί με τον αμερικανικό νηογνώμονα ABS και την αγγλική CORE POWER θα δημοσιευθούν τους επόμενους μήνες σε επιστημονικό άρθρο.
Όσον αφορά το ενδεχόμενο να δούμε ένα πλωτό SMR, πιστεύω ότι αυτό θα μπορούσε να προκύψει μέσα από μια σύμπραξη κάποιου μεγάλου ενεργειακού ομίλου, με την υποστήριξη του κράτους και επενδυτών.
Η προσωπική μου άποψη είναι ότι στην Ελλάδα θα δούμε πρώτα μια πυρηνική μονάδα στην ξηρά, μια τεχνολογία η οποία υπάρχει ήδη. Η υφιστάμενη τεχνολογία λειτουργεί για δεκαετίες τώρα ενώ υπάρχει τεχνογνωσία και ανεπτυγμένη εφοδιαστική αλυσίδα και είναι ξεκάθαρο το ρυθμιστικό και νομικό πλαίσιο, ακόμη και αν δεν έχει αναπτυχθεί στη χώρα μας.
Σε δεύτερο στάδιο πιστεύω ότι θα δούμε και πλωτούς αντιδραστήρες, οι οποίοι θα αξιοποιήσουν την εμπειρία και την τεχνογνωσία που θα έχουμε αναπτύξει ως χώρα από τους επίγειους αντιδραστήρες.
Να μην ξεχνάμε ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν πλωτοί αντιδραστήρες, πέραν ενός παραδείγματος στη Ρωσία. Επομένως, υπάρχουν ακόμη ορισμένα τεχνικά ζητήματα τα οποία δεν έχουν επιλυθεί ακόμη.
Παράλληλα, υπάρχουν και αρκετές συζητήσεις σε διεθνές επίπεδο για το ευρύτερο ρυθμιστικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο θα ενταχθούν.
Γι’ αυτό θεωρώ ότι η χώρα μας δεν χρειάζεται να είναι πρωτοπόρος σε μια τόσο πολύπλοκη προσπάθεια. Μπορούμε πρώτα να αξιοποιήσουμε την εμπειρία που υπάρχει σε παγκόσμιο επίπεδο στους επίγειους αντιδραστήρες και, αφού αποκτήσουμε και εμείς τη δική μας τεχνογνωσία, να περάσουμε στη συνέχεια και στο κομμάτι των πλωτών αντιδραστήρων.
Εάν σας ζητούσα να προσδιορίσετε χρονικά πότε θα μπορούσαμε να δούμε στην Ελλάδα τον πρώτο SMR, ποια θα ήταν η εκτίμησή σας; Το ΥΠΕΝ έχει δεσμευθεί να προχωρήσει με τα πρώτα βήματα στο θεσμικό πλαίσιο, κάτι το οποίο αποτελεί ένα σημαντικό βήμα.
Δ. Χιώνης: Θεωρώ ότι το θεσμικό και νομικό πλαίσιο είναι κάτι που μπορεί να αναπτυχθεί πολύ γρήγορα, αρκεί να υπάρξει η απαραίτητη θεσμική υποστήριξη. Το έχουμε δει και σε άλλες χώρες, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Πολωνία. Πρόκειται για χώρες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν είχαν καμία σχέση με την πυρηνική ενέργεια. Παρ’ όλα αυτά, μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, σε λιγότερο από ένα με ενάμιση χρόνο, διαμόρφωσαν το νομικό τους πλαίσιο και υποστήριξαν καταλλήλως τον εγχώριο ρυθμιστή.
Στην Ελλάδα διαθέτουμε ως ρυθμιστικό φορέα την Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας, η οποία θα χρειαστεί ενίσχυση τόσο από οικονομική άποψη όσο και σε επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού εάν μπούμε στην πυρηνική εποχή. Ο ρόλος της θα είναι κομβικός στην ανάπτυξη του πυρηνικού προγράμματος. Επομένως, αν η χώρα ως κράτος, αν η κυβέρνηση, για να το πούμε πιο απλά, προχωρήσει άμεσα στις απαραίτητες κινήσεις, το θεσμικό πλαίσιο μπορεί να διαμορφωθεί πολύ γρήγορα.
Το νωρίτερο που θα μπορούσε να τεθεί σε λειτουργία ένας πυρηνικός αντιδραστήρας στην Ελλάδα είναι σε οκτώ χρόνια. Ως Athlos Energy έχουμε θέσει ως στόχο τα μέσα του 2030 μέχρι το 2040, το οποίο εκτιμώ ότι αποτελεί ένα ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα.
Λίγα λόγια για την Athlos Energy
Η Athlos Energy είναι μια πρωτοβουλία που δημιουργήθηκε το 2024 με στόχο να ανοίξει τη συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια στην Ελλάδα και να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου εθνικού σχεδιασμού για το μέλλον του ενεργειακού συστήματος της χώρας. Ιδρύθηκε από τους Στάθη Βλασσόπουλο και Διονύση Χιώνη, δύο Έλληνες επιστήμονες με μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στην Ελβετία στους τομείς της Πυρηνικής Μηχανικής και της Φυσικής.
Σύμφωνα με το όραμα της πρωτοβουλίας, η πυρηνική ενέργεια μπορεί να αποτελέσει μέρος του ελληνικού ενεργειακού μείγματος, συμβάλλοντας στην ενεργειακή ασφάλεια, την απανθρακοποίηση και τη μακροπρόθεσμη επάρκεια ηλεκτρικής ισχύος. Οι ιδρυτές συνδυάζουν εμπειρία σε όλα τα στάδια του κύκλου του πυρηνικού καυσίμου και υποστηρίζουν την ανάγκη τεκμηριωμένου διαλόγου για τον πιθανό ρόλο της τεχνολογίας αυτής στη χώρα.
Η δραστηριότητα της Athlos Energy βασίζεται σε τρεις βασικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά την εκπόνηση σχεδίου και την κατάθεση πρότασης εθνικής θέσης προς το Ελληνικό Δημόσιο για ένα νέο πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας. Ο δεύτερος επικεντρώνεται στην ενημέρωση και τη δέσμευση όλων των εμπλεκόμενων φορέων, με στόχο την εξέταση της ένταξης της πυρηνικής ενέργειας στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα. Ο τρίτος άξονας αφορά τη μετάβαση από τον σχεδιασμό στην πράξη, με τελικό στόχο την υλοποίηση του πρώτου εμπορικού έργου πυρηνικής ενέργειας στην Ελλάδα.
