Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σαουδική Αραβία κατέληξαν τις προηγούμενες ημέρες σε συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας για τη δημιουργία ενός πολιτικού πυρηνικού προγράμματος στο βασίλειο.
Η συμφωνία θα επιτρέψει στο Ριάντ να αξιοποιήσει την πυρηνική ενέργεια για την παραγωγή ηλεκτρικής ισχύος, ώστε να μπορεί να εξάγει μεγαλύτερες ποσότητες των φυσικών του πόρων και να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες που δημιουργεί η επέκταση των ενεργοβόρων κέντρων δεδομένων.
Ποια είναι η θέση της Σαουδικής Αραβίας για την εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ;
Το θέμα είναι ότι το Ριάντ δεν έχει ακόμη απαντήσει στη νεότερη δήλωση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος συνέδεσε τη συμφωνία για την πυρηνική συνεργασία με την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ.
Η Σαουδική Αραβία επιμένει εδώ και χρόνια ότι δεν πρόκειται να συνάψει επίσημες διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ εάν δεν υπάρξει σαφής προοπτική για τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους, κάτι που η σημερινή ισραηλινή κυβέρνηση απορρίπτει κατηγορηματικά.
Η Ντάνια Θάφερ, εκτελεστική διευθύντρια του Gulf International Forum με έδρα τη Ντόχα, δήλωσε στο Al Jazeera ότι οι δηλώσεις του Τραμπ, οι οποίες συνδέουν την πυρηνική συμφωνία με την εξομάλυνση των σχέσεων, «δεν αντανακλούν τη διακηρυγμένη θέση της Σαουδικής Αραβίας ούτε τις προηγούμενες δεσμεύσεις των Ηνωμένων Πολιτειών».
Τι προβλέπει η συμφωνία
Η νέα συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας αναμένεται να έχει διάρκεια 30 ετών και προβλέπει τη μεταφορά αμερικανικής τεχνογνωσίας και τεχνολογίας στη Σαουδική Αραβία, προκειμένου να καλυφθούν οι διαρκώς αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες της χώρας.
Αν και το πλήρες κείμενό της δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί, ορισμένες λεπτομέρειες έχουν γίνει γνωστές μέσω δημοσιευμάτων. Η Wall Street Journal ανέφερε ότι μία από τις διατάξεις θα μπορούσε να προβλέπει την κατασκευή μονάδας εμπλουτισμού ουρανίου στη Σαουδική Αραβία από αμερικανικές εταιρείες. Ωστόσο, ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί, μέσω ανάρτησής του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ότι το ενδεχόμενο εμπλουτισμού ουρανίου επί σαουδαραβικού εδάφους ενδέχεται τελικά να μην περιληφθεί στη συμφωνία.
Το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας ανέφερε ότι η συμφωνία ενισχύει «τις προσπάθειες διαφοροποίησης των ενεργειακών πηγών, προώθησης τεχνολογιών αιχμής και διεύρυνσης των ευκαιριών συνεργασίας και επενδύσεων προς όφελος των αμοιβαίων συμφερόντων των δύο φιλικών χωρών».
Ο Τραμπ δήλωσε ότι η συμφωνία αφορά αποκλειστικά μη στρατιωτικές χρήσεις, αντίστοιχες με εκείνες που διαθέτουν ήδη το Ιράν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλες χώρες.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα;
Η συμφωνία θα πρέπει πρώτα να υποβληθεί στο Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών για εξέταση.
Ωστόσο, η νέα προϋπόθεση που έθεσε ο Τραμπ - η εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ - έχει περιπλέξει σημαντικά την πορεία της συμφωνίας, καθιστώντας αβέβαιο τόσο το πότε όσο και το αν θα κατατεθεί τελικά προς έγκριση στο Κογκρέσο.
Η Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι δεν πρόκειται να αναγνωρίσει το Ισραήλ χωρίς μια αξιόπιστη διαδικασία που να οδηγεί στη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους, κάτι που ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει αποκλείσει.
Ο Στίβεν Κουκ, ανώτερος συνεργάτης του Council on Foreign Relations για θέματα Μέσης Ανατολής και Αφρικής, εκτίμησε ότι η απαίτηση του Τραμπ έχει αφήσει τη συμφωνία σε κατάσταση διπλωματικής εκκρεμότητας.
«Η κατάσταση αυτή είναι πιθανό να προκαλέσει εντάσεις μεταξύ της Ουάσιγκτον, η οποία παρουσιάζει τις αναρτήσεις του προέδρου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως επίσημη κυβερνητική πολιτική, και του Ριάντ, το οποίο έχει δεσμευθεί σε μια συγκεκριμένη διπλωματική συμφωνία», έγραψε ο Κουκ σε ανάλυσή του που δημοσιεύθηκε από το Council on Foreign Relations.
Η Θάφερ πρόσθεσε ότι εάν η Ουάσιγκτον συνδέσει επισήμως την πυρηνική συνεργασία με την εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ, υπάρχει κίνδυνος να υπονομευθεί ολόκληρη η συμφωνία.
Σε περίπτωση που η συμφωνία δεν προχωρήσει, η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να στραφεί σε άλλους εταίρους με ανεπτυγμένη πυρηνική βιομηχανία, όπως η Κίνα, η Ρωσία, η Νότια Κορέα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή η Γαλλία.
Παρότι το Ριάντ θεωρεί τις Ηνωμένες Πολιτείες σημαντικό εταίρο, αυτές δεν αποτελούν τη μοναδική επιλογή της Σαουδικής Αραβίας, υπογράμμισε η Θάφερ, μια εξέλιξη που θα περίεπλε πολύ περισσότερο την κατάσταση στο ήδη σημερινό δύσκολο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό πεδίο.
Οι προκλήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Σαουδικής Αραβίας
Ακόμη και αν η συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες τεθεί σε εφαρμογή, η Σαουδική Αραβία θα βρεθεί αντιμέτωπη με σημαντικές προκλήσεις για την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης πολιτικής πυρηνικής βιομηχανίας, με κυριότερη την εξασφάλιση πυρηνικού καυσίμου.
Αν και η συμφωνία φέρεται να ανοίγει τον δρόμο για τη δημιουργία μονάδας εμπλουτισμού ουρανίου στη Σαουδική Αραβία, η οποία θα λειτουργεί από αμερικανικές εταιρείες υπό αυστηρό έλεγχο της ευαίσθητης τεχνολογίας, αυτό θα επιτραπεί μόνο εφόσον το εισηγηθεί κοινή διετής μελέτη που θα πραγματοποιήσουν οι δύο χώρες.
Σε διαφορετική περίπτωση, η Σαουδική Αραβία θα πρέπει να εισάγει από το εξωτερικό ουράνιο χαμηλού εμπλουτισμού εμπορικών προδιαγραφών, όπως συμβαίνει και με άλλες χώρες που διαθέτουν πυρηνικά ενεργειακά προγράμματα.
Η συμφωνία εγείρει επίσης ερωτήματα σχετικά με το διεθνές καθεστώς εποπτείας. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Σαουδική Αραβία δεν έχει αποδεχθεί το «Πρόσθετο Πρωτόκολλο» του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA), το οποίο προβλέπει ενισχυμένους μηχανισμούς επιθεώρησης, παρακολούθησης και επαλήθευσης. Αντίθετα, φέρεται να έχει συμφωνήσει σε διμερή συμφωνία διασφαλίσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η ΙΑΕΑ έχει δηλώσει ότι αναμένει επίσημο αίτημα από την Ουάσιγκτον και το Ριάντ για την εφαρμογή των μηχανισμών επαλήθευσης που προβλέπει η συμφωνία, πριν ζητήσει τη σχετική έγκριση από το Διοικητικό του Συμβούλιο. Παράλληλα, η συμφωνία θα πρέπει να εγκριθεί και από το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ωστόσο, η σημαντικότερη πρόκληση για τη Σαουδική Αραβία δεν είναι τεχνικής αλλά γεωπολιτικής φύσεως.
«Η Σαουδική Αραβία διαθέτει πολλούς δυνητικούς εταίρους που μπορούν να στηρίξουν ένα πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα. Αν επιλέξει έναν δυτικό εταίρο που βρίσκεται σε στρατηγική σύμπλευση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το πολιτικό και στρατηγικό κόστος παραμένει σχετικά περιορισμένο», δήλωσε η Θάφερ.
Το πιο σύνθετο σενάριο θα προκύψει εάν η Σαουδική Αραβία επιλέξει να συνεργαστεί με έναν στρατηγικό ανταγωνιστή των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως η Κίνα ή η Ρωσία. Σε αυτή την περίπτωση, το Ριάντ θα πρέπει να διαχειριστεί δύο παράλληλες στρατηγικές σχέσεις: μία με τις Ηνωμένες Πολιτείες στον τομέα της άμυνας και της περιφερειακής ασφάλειας και μία δεύτερη με μια ανταγωνίστρια δύναμη στον τομέα της πυρηνικής συνεργασίας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
