Η δημόσια διαβούλευση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο Τουρισμού ολοκληρώθηκε μέσα σε κλίμα έντονης σύγκρουσης ανάμεσα σε ξενοδόχους, επενδυτές, πολεοδόμους, περιβαλλοντικές οργανώσεις και τοπικούς φορείς. Όπως κατέδειξαν οι εκπρόσωποι της αγοράς και των οργανισμών, το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πόσο τουρισμό «σηκώνει» η Ελλάδα, αλλά αν υπάρχουν νερό, ρεύμα, υποδομές και διαθέσιμος χώρος για να συνεχιστεί το σημερινό μοντέλο ανάπτυξης.
Από τη μία πλευρά, ο ξενοδοχειακός κλάδος προειδοποιεί για «αναπτυξιακά αδιέξοδα» και υπερβολικούς περιορισμούς. Από την άλλη, επιστημονικοί φορείς και πολεοδόμοι υποστηρίζουν ότι το σχέδιο εξακολουθεί να αφήνει ανοιχτό τον δρόμο για νέα τουριστική πίεση ακόμη και σε ευαίσθητες περιοχές.
Η κλιματική αλλαγή έχει μεταβάλει άρδην τις συνιστώσες που λαμβάνονται υπ’ όψιν για την τουριστική ανάπτυξη και παράγοντες που ακόμη και μέχρι πριν από τρία χρόνια υποτιμούνταν τώρα πλέον αποτελούν «κόκκινες σημαίες» για τον κλάδο. «Δεν γίνεται να μιλάμε για νέες κλίνες όταν τα νησιά δεν έχουν νερό», αναφέρεται στα σχόλια της διαβούλευσης, μια φράση που συνοψίζει την ανάγκη για βιώσιμες λύσεις.
Οι ξενοδόχοι βλέπουν «οριζόντιους περιορισμούς»
Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ξενοδόχων εξέφρασε έντονες αντιδράσεις απέναντι στο νέο πλαίσιο αναφέροντας ότι «το νέο Χωροταξικό για τον Τουρισμό δεν μπορεί να βασίζεται σε οριζόντιους περιορισμούς και αναπτυξιακά αδιέξοδα». Η ΠΟΞ προειδοποιεί ότι οι νέες ρυθμίσεις επηρεάζουν «την ασφάλεια δικαίου, τον επενδυτικό σχεδιασμό, τη λειτουργία και τη βιωσιμότητα υφιστάμενων και μελλοντικών τουριστικών επιχειρήσεων».
Στον κλάδο υπάρχει έντονη ενόχληση κυρίως για τους περιορισμούς σε κορεσμένες τουριστικά περιοχές, τα αυξημένα όρια αρτιότητας, τα όρια στις νέες κλίνες, αλλά και για το γεγονός ότι, όπως σημειώνουν, «μπαίνει φρένο στα ξενοδοχεία ενώ το Airbnb μένει σχεδόν εκτός πραγματικού χωρικού ελέγχου».
Ξενοδοχειακοί κύκλοι υποστηρίζουν ότι η αγορά χρειάζεται κανόνες, αλλά όχι ένα μοντέλο που αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο τη Μύκονο, τη Ρόδο, τη Χαλκιδική και μικρότερους αναπτυσσόμενους προορισμούς.
Ο ΣΕΠΟΧ βλέπει «χωρίς όρια μεγέθυνση του τουρισμού»
Στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση κινείται ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ), ο οποίος θεωρεί ότι το σχέδιο όχι μόνο δεν είναι αυστηρό, αλλά διατηρεί τη λογική της συνεχούς τουριστικής επέκτασης.
Ο ΣΕΠΟΧ μιλά για «χωρίς όρια μεγέθυνση του τουρισμού και διάχυσή του στον χώρο χωρίς ουσιαστικές προϋποθέσεις». Σε άλλη παρέμβασή του προειδοποιεί ότι μέσω του νέου πλαισίου «ο τουρισμός τείνει να καταστεί κυρίαρχη δραστηριότητα της χώρας και ρυθμιστής του εθνικού χώρου».
Ιδιαίτερα αιχμηρές είναι οι παρατηρήσεις για τις περιοχές Natura και τις μεγάλες οργανωμένες τουριστικές αναπτύξεις. Ο σύλλογος υποστηρίζει ότι η ίδια η μελέτη αναγνωρίζει πως «δεν μπορούν να αποκλειστούν σημαντικές επιπτώσεις» λόγω της κλίμακας των προβλεπόμενων παρεμβάσεων. Μάλιστα, σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές αναφορές της διαβούλευσης, γίνεται λόγος για «ακραία ζήτηση πόρων», με εκτίμηση έως και «450 λίτρα νερού ανά κλίνη ημερησίως» για σύνθετα τουριστικά καταλύματα.
Το νερό, τα δίκτυα και η φέρουσα ικανότητα
Το πιο «καυτό» σημείο της διαβούλευσης αποδεικνύεται τελικά το ζήτημα των υποδομών. Πολλά σχόλια επισημαίνουν ότι η χώρα συζητά νέες επενδύσεις, νέες τουριστικές κατοικίες και νέες κλίνες την ώρα που αρκετές περιοχές εμφανίζουν ήδη προβλήματα λειψυδρίας, υπερφορτωμένα δίκτυα ηλεκτρισμού, πιέσεις σε βιολογικούς καθαρισμούς και σοβαρά ζητήματα διαχείρισης απορριμμάτων.
Ειδικά για τα μικρά νησιά, οι παρεμβάσεις είναι σχεδόν πολεμικές. Από τη μία, υπάρχουν σχόλια που λένε ότι «το χωροταξικό μετατρέπει τα νησιά σε μουσεία χωρίς κατοίκους και επενδύσεις». Από την άλλη, παρεμβάσεις από περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι χωρίς αυστηρά όρια «ο κορεσμός θα γίνει μη αναστρέψιμος μέσα στην επόμενη δεκαετία».
Το μεγάλο πολιτικό δίλημμα
Πίσω από τη διαβούλευση κρύβεται ουσιαστικά το μεγαλύτερο δίλημμα του ελληνικού τουρισμού: πώς θα συνεχιστεί η ανάπτυξη χωρίς να καταρρεύσουν οι ίδιες οι περιοχές που τη στηρίζουν. Το ΥΠΕΝ υποστηρίζει ότι το νέο πλαίσιο επιχειρεί να βάλει κανόνες βιωσιμότητας, να κατηγοριοποιήσει τις περιοχές ανάλογα με την πίεση που δέχονται και να συνδέσει την τουριστική ανάπτυξη με περιβαλλοντικά κριτήρια.
Όμως πίσω από τη διαβούλευση φαίνεται να ανοίγει μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση για το μοντέλο του ελληνικού τουρισμού τα επόμενα χρόνια. Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πόσα ακόμη ξενοδοχεία ή τουριστικές κατοικίες μπορούν να χτιστούν, αλλά ποιος βάζει τελικά το όριο: η αγορά, οι τοπικές κοινωνίες, οι υποδομές που ήδη πιέζονται ή οι αντοχές του ίδιου του περιβάλλοντος.
