Η Δυτική Μακεδονία μπαίνει για πρώτη φορά στο δίκτυο φυσικού αερίου, με τον νέο αγωγό να ενεργοποιείται σε μια περίοδο που η απολιγνιτοποίηση έχει ήδη ανατρέψει το ενεργειακό μοντέλο της περιοχής.
Ο αγωγός υψηλής πίεσης του ΔΕΣΦΑ βρίσκεται πλέον στο τελικό στάδιο πριν από τη λειτουργία του, με την έναρξη να τοποθετείται μέσα στις επόμενες εβδομάδες από τον Μετρητικό και Ρυθμιστικό Σταθμό στον Περδίκκα, μεταξύ Πτολεμαΐδας και Φλώρινας. Πρόκειται για έργο μήκους περίπου 157 χιλιομέτρων και προϋπολογισμού 186 εκατ. ευρώ, το οποίο επεκτείνει το Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Φυσικού Αερίου προς περιοχές που μέχρι σήμερα ήταν εκτός δικτύου.
Στην πράξη, αυτό που αλλάζει δεν είναι απλώς η παρουσία του καυσίμου, αλλά ο τρόπος πρόσβασης σε αυτό. Μέχρι σήμερα η Δυτική Μακεδονία δεν διέθετε αγωγό φυσικού αερίου υψηλής πίεσης που να τη συνδέει με το εθνικό σύστημα, με αποτέλεσμα η κάλυψη αναγκών να γίνεται αποσπασματικά, κυρίως μέσω μεταφοράς LNG με βυτιοφόρα. Υπήρχε δηλαδή περιορισμένη χρήση φυσικού αερίου, αλλά όχι σταθερή, δικτυακή πρόσβαση όπως σε άλλες περιοχές της χώρας.
Η υλοποίησή του βασίστηκε σε σημαντικό βαθμό σε ευρωπαϊκούς πόρους, μέσα από το ΕΣΠΑ 2021–2027 και το Ταμείο Ανάκαμψης, εντάσσοντάς το στον ευρύτερο σχεδιασμό της ενεργειακής μετάβασης. Την ίδια στιγμή, συνδέεται με τον σχεδιασμό για παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου στην περιοχή, μέσω της μονάδας RFNBO της Hellenic Hydrogen, κοινοπραξίας της Motor Oil και της ΔΕΗ, που σχεδιάζεται στον χώρο του πρώην λιγνιτικού σταθμού Αμυνταίου – Φιλώτα και προβλέπεται να «κουμπώσει» στο σύστημα μέσω της περιοχής των Κομνηνών.
Η πιο άμεση αλλαγή αφορά τη θέρμανση. Με την αποχώρηση των λιγνιτικών μονάδων, η περιοχή έχασε την κύρια πηγή θερμικής ενέργειας και ο νέος αγωγός έρχεται να καλύψει αυτό το κενό, τροφοδοτώντας το ενιαίο σύστημα τηλεθέρμανσης σε Κοζάνη, Πτολεμαΐδα και Αμύνταιο. Αυτό είναι και το βασικό τεστ του έργου, καθώς από εκεί θα φανεί αν μπορεί να εξασφαλίσει σταθερότητα για τα νοικοκυριά τους επόμενους χειμώνες.
Παράλληλα, ανοίγει η δυνατότητα για νέες συνδέσεις σε κατοικίες και επιχειρήσεις, ενώ δημιουργείται βάση και για βιομηχανική κατανάλωση. Η περιοχή αποκτά για πρώτη φορά ουσιαστική και μόνιμη πρόσβαση σε ένα καύσιμο που μέχρι σήμερα δεν διέθετε με οργανωμένο τρόπο, κάτι που αλλάζει συνολικά τις επιλογές για ενέργεια και παραγωγή.
Η επόμενη φάση και ο ρόλος του υδρογόνου
Ο σχεδιασμός του αγωγού περιλαμβάνει τη δυνατότητα μεταφοράς και άλλων αερίων στο μέλλον, με βασικό σενάριο τη σταδιακή ένταξη του υδρογόνου. Στην πράξη, το πρώτο βήμα που εξετάζεται είναι η ανάμιξη υδρογόνου με φυσικό αέριο, κυρίως για χρήση στην τηλεθέρμανση.
Η μετάβαση αυτή, ωστόσο, δεν είναι άμεση. Η αγορά υδρογόνου παραμένει σε αρχικό στάδιο, με περιορισμένη ζήτηση και υψηλό κόστος παραγωγής. Για να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο, θα πρέπει να υπάρξουν επενδύσεις σε παραγωγή, κυρίως από ανανεώσιμες πηγές, αλλά και σταθερή κατανάλωση που θα στηρίξει το νέο καύσιμο.
Η Δυτική Μακεδονία έχει τη δυνατότητα να ενταχθεί σε ευρύτερα ευρωπαϊκά δίκτυα μεταφοράς υδρογόνου, κάτι που θα μπορούσε να της δώσει ρόλο ενεργειακού κόμβου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Αυτό όμως εξαρτάται από την πρόοδο των σχετικών έργων και από το αν θα διαμορφωθεί μια πραγματική αγορά γύρω από το υδρογόνο.
Συνολικά, ο νέος αγωγός δίνει άμεση λύση σε ένα κρίσιμο πρόβλημα της περιοχής, αλλά δεν κλείνει τη συζήτηση για το ενεργειακό της μέλλον. Αντίθετα, ανοίγει μια νέα φάση, όπου το κόστος, οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι ευρωπαϊκές πολιτικές θα καθορίσουν αν η μετάβαση θα είναι βιώσιμη σε βάθος χρόνου.
