Η έντονη μεταβλητότητα που καταγράφεται τις τελευταίες εβδομάδες στις διεθνείς αγορές ενέργειας - με φόντο τη γεωπολιτική αβεβαιότητα και τις πιέσεις στο φυσικό αέριο - αποτυπώνεται πλέον με σαφήνεια και στην ελληνική αγορά ηλεκτρισμού. Όχι όμως με τον αναμενόμενο τρόπο.
Σύμφωνα με το τελευταίο report του ΙΕΝΕ, η Ελλάδα κατέγραψε άνοδο της μέσης τιμής ηλεκτρικής ενέργειας κατά 12,03% σε εβδομαδιαία βάση, με την τιμή να διαμορφώνεται στα 100,31 €/MWh. Την ίδια στιγμή, όμως, οι καθαρές εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκαν κατά 8,7%, φτάνοντας τις 261,13 GWh.
Η εικόνα αυτή δημιουργεί ένα εμφανές «παράδοξο» για την αγορά: η εγχώρια τιμή ανεβαίνει, αλλά η χώρα ενισχύει τον εξαγωγικό της ρόλο. Σε μια πρώτη ανάγνωση, θα περίμενε κανείς ότι η αύξηση των τιμών θα περιόριζε την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να λειτουργεί ως ενεργειακός κόμβος στην περιοχή, αξιοποιώντας τις διασυνδέσεις της και το παραγωγικό της μείγμα.
Το φαινόμενο αυτό συνδέεται και με τη συνολική εικόνα της ΝΑ Ευρώπης, όπου οι αγορές δεν κινούνται ομοιόμορφα. Παρότι η ελληνική αγορά παραμένει σε σχετικά υψηλά επίπεδα τιμών, δεν είναι η ακριβότερη στην περιοχή. Η Ιταλία διατηρεί σταθερά τον υψηλότερο δείκτη, με μέση τιμή 149,04 €/MWh την ίδια περίοδο, δηλαδή σχεδόν 50% υψηλότερη από την ελληνική.
Η σύγκριση αυτή είναι κρίσιμη, καθώς δείχνει ότι η Ελλάδα κινείται σε ένα «ενδιάμεσο» επίπεδο τιμών: ακριβότερη από αρκετές αγορές της ΝΑ Ευρώπης, αλλά αισθητά φθηνότερη από την Ιταλία, η οποία συνεχίζει να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για τις υψηλές τιμές στη νότια ζώνη της ευρωπαϊκής αγοράς.
Την ίδια στιγμή, η περιφερειακή εικόνα αποκαλύπτει και έντονες αποκλίσεις: ενώ σε ορισμένες αγορές καταγράφονται αυξήσεις, σε άλλες - όπως η Τουρκία - σημειώνονται πολύ μεγάλες πτώσεις τιμών. Αυτό ενισχύει την εικόνα μιας αγοράς που δεν λειτουργεί ως ενιαίο σύστημα, αλλά ως σύνολο επιμέρους ισορροπιών, όπου κάθε χώρα επηρεάζεται διαφορετικά από το ενεργειακό μείγμα, τη ζήτηση και τις διασυνδέσεις της.
Ο μηχανισμός της αγοράς που δεν επιτρέπει την αποκλιμάκωση των τιμών
Παρά την αυξημένη δραστηριότητα στην αγορά και την ενίσχυση των εξαγωγών, η εικόνα που διαμορφώνεται δεν μεταφράζεται σε όφελος για τον τελικό καταναλωτή. Η εξήγηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η τιμή στην αγορά ηλεκτρισμού.
Η τιμή στην αγορά ηλεκτρισμού διαμορφώνεται με βάση το οριακό κόστος του συστήματος (marginal pricing), δηλαδή από τη μονάδα που καλύπτει την τελευταία μονάδα ζήτησης κάθε ώρα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής προέρχεται από φθηνότερες πηγές (ΑΠΕ ή λιγνίτη), η τελική τιμή καθορίζεται συχνά από τις μονάδες φυσικού αερίου, οι οποίες έχουν υψηλότερο και πιο ευμετάβλητο κόστος.
Παράλληλα, η αύξηση των εξαγωγών ενισχύει τη συνολική ζήτηση που «βλέπει» το σύστημα, οδηγώντας σε περισσότερες ώρες όπου απαιτείται η ένταξη ακριβότερων μονάδων για να καλυφθεί το φορτίο. Για παράδειγμα, σε μια ημέρα με υψηλή ζήτηση το βράδυ και περιορισμένη ηλιακή παραγωγή, ακόμη και αν κατά τη διάρκεια της ημέρας το σύστημα καλύπτεται από φθηνές ΑΠΕ, το βραδινό φορτίο - ενισχυμένο και από εξαγωγές - μπορεί να καλυφθεί από μονάδες φυσικού αερίου, οι οποίες τελικά «κλειδώνουν» την τιμή για ολόκληρη την αγορά. Επιπλέον, στο πλαίσιο της συζευγμένης ευρωπαϊκής αγοράς, οι διασυνδέσεις μεταφέρουν τιμές και πιέσεις μεταξύ χωρών, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να επηρεάζεται άμεσα από ακριβότερες αγορές της περιοχής.
Έτσι, η ενίσχυση των εξαγωγών δεν συμπιέζει τις τιμές στο εσωτερικό, αλλά, μάλιστα, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να ασκεί ανοδικές πιέσεις.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα φαίνεται να διατηρεί έναν διττό ρόλο: από τη μία πλευρά παραμένει εκτεθειμένη στις αυξήσεις των τιμών, από την άλλη όμως ενισχύει τη θέση της ως εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας.
