Οι πολίτες του Καζακστάν καλούνται σήμερα στις κάλπες στο πλαίσιο δημοψηφίσματος για την αναθεώρηση του Συντάγματος, που παρουσιάζεται από τις αρχές ως πρωτοβουλία για τον εκδημοκρατισμό της μεγαλύτερης οικονομίας της κεντρικής Ασίας, μολονότι ο νέος θεμελιώδης νόμος περιέχει άρθρα τα οποία στην πραγματικότητα ενισχύουν την εξουσία του προέδρου Κάσιμ-Τζομάρτ Τοκάεφ.
Το δημοψήφισμα αυτό είναι το τρίτο που οργανώνεται από τον κ. Τοκάεφ, στην εξουσία στο κράτος αυτό, σημαντικό εταίρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ταυτόχρονα παραδοσιακό σύμμαχο της Ρωσίας και, πλέον, του άλλου μεγάλου γείτονά του, της Κίνας.
Μετά τον θάνατο τον Ιανουάριο του 2022 τουλάχιστον 238 ανθρώπων σε διαδηλώσεις για το υψηλό κόστος ζωής που μεταμορφώθηκαν σε εκτεταμένες ταραχές, ο πρόεδρος, που εξελέγη το 2019, διαβεβαιώνει πως θέλει να οικοδομήσει πιο «δίκαιο» Καζακστάν και να φιλελευθεροποιήσει το πολιτικό σύστημα.
Ορκίζεται ότι χάρη στις μεταρρυθμίσεις που προωθεί, το Καζακστάν «θα εγκαταλείψει επιτέλους το υπερπροεδρικό σύστημα και θα γίνει προεδρική δημοκρατία με ισχυρό κοινοβούλιο».
Ο κ. Τοκάεφ υπόσχεται πως η αναθεώρηση του Συντάγματος θα φέρει «επανίδρυση του συνόλου του κρατικού μηχανισμού, επιτρέποντας αναδιανομή των εξουσιών, ενισχύοντας την ισορροπία του συστήματος ελέγχου της εξουσίας».
Όμως αρκετά από τα αναθεωρημένα άρθρα μοιάζουν να υποδεικνύουν το ακριβώς αντίθετο. Με βάση τον νέο θεμελιώδη νόμο, ο πρόεδρος θα επιλέγει άμεσα αυτούς που θα καταλαμβάνουν θέσεις κλειδιά -- στην κεντρική τράπεζα, στις μυστικές υπηρεσίες, στο Συνταγματικό Δικαστήριο-- και πλέον δεν υποβάλλονται διορισμοί προς έγκριση στη Γερουσία. Αυτή η τελευταία θα πάψει να υφίσταται.
Αν το Κουρουλτάι, το νέο κοινοβούλιο, αρνείται δυο φορές να εγκρίνει τους διορισμούς σε άλλες θέσεις, ο πρόεδρος θα μπορεί να το διαλύσει και προσωρινά να ασκεί την εξουσία με προεδρικά διατάγματα νομοθετικού περιεχόμενου.
Η ελευθερία της έκφρασης, ήδη υπό αυστηρούς περιορισμούς, δεν θα πρέπει να «υπονομεύει την ηθικότητα της κοινωνίας ή να παραβιάζει τη δημόσια τάξη». Θα γίνει εξάλλου πιο εύκολη η λήψη μέτρων για τον περιορισμό των διαδηλώσεων, ήδη εξαιρετικά σπάνιων.
Η υιοθέτηση του νέου Συντάγματος θεωρείται πρακτικά δεδομένη έπειτα από εκστρατεία που δεν διήρκεσε παρά έναν μήνα και τις τροποποιήσεις άρθρων του θεμελιώδους νόμου που υιοθετήθηκαν μέσα σε δυο εβδομάδες.
Όπως και στις άλλες κεντρασιατικές άλλοτε σοβιετικές δημοκρατίες, οι ψηφοφορίες στο Καζακστάν μοιάζουν να διεξάγονται για την επικύρωση αποφάσεων του προέδρου Τοκάεφ, παρότι ο αρχηγός του κράτους παρουσιάζει τον εαυτό του σαν μέγα μεταρρυθμιστή που ήρθε σε ρήξη με το αυταρχικό παρελθόν του καθεστώτος. Σε κάθε περίπτωση, το δημοκρατικό σύστημα στη χώρα βρίσκεται εντός αυστηρών πλαισίων.
Καινοτομία του νέου Συντάγματος: θεσπίζεται αξίωμα αντιπροέδρου.
Ο μελλοντικός κάτοχος θα εκληφθεί ως δυνητικός διάδοχος του κ. Τοκάεφ, που προσεχώς κλείνει τα 73 του χρόνια και δεν έχει δώσει την παραμικρή ένδειξη για τη διαδοχή του, διαδικασία που κατά κανόνα στην κεντρασιατική χώρα κρίνεται πολύ προτού γίνουν εκλογές.
Για να φθάσει η συμμετοχή το 50% που απαιτείται για να θεωρηθεί έγκυρο το δημοψήφισμα, οι αρχές κινητοποίησαν διασημότητες, κυρίως του χώρου του αθλητισμού, καθώς και εργαζόμενους σε εταιρείες των τομέων του πετρελαίου, των ορυχείων και των μεταλλείων, κρίσιμων για την οικονομία του Καζακστάν.
Όσοι --δεν ήταν πολλοί-- άσκησαν κριτική στις προταθείσες αλλαγές στο Σύνταγμα μέσω ιστότοπων κοινωνικής δικτύωσης κλήθηκαν από την αστυνομία για υποθέσεις τους και κάποιοι μάλιστα τέθηκαν υπό κράτηση προσωρινά, ενώ δημοσιογράφοι που δημοσίευσαν στοιχεία που προέκυψαν από δημοσκοπήσεις είδαν να τους επιβάλλονται πρόστιμα.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
