Η ασφάλεια των ανελκυστήρων επανέρχεται τακτικά στη δημόσια συζήτηση μετά από σοβαρά ατυχήματα, χωρίς ωστόσο να υπάρχει πάντα σαφής διάκριση ανάμεσα στα αίτια και στις ευθύνες. Τα καταγεγραμμένα περιστατικά των τελευταίων ετών δείχνουν ότι τα ατυχήματα δεν προκύπτουν αποκλειστικά –ούτε καν κυρίως– από την έλλειψη πιστοποίησης, αλλά από ένα σύνολο παραγόντων που περιλαμβάνει εργατικά ατυχήματα, τεχνικές αστοχίες, παλαιότητα εξοπλισμού και, στον πυρήνα του προβλήματος, την κακή ή ελλιπή συντήρηση.
Σημαντικό μέρος των σοβαρών συμβάντων αφορά εργασίες συντήρησης ή επισκευής. Εκεί εντοπίζονται συχνά παραλείψεις στην τήρηση πρωτοκόλλων ασφαλείας, χρήση ακατάλληλου εξοπλισμού και ανάθεση εργασιών σε μη επαρκώς εκπαιδευμένους ή μη αδειοδοτημένους τεχνικούς. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το ζήτημα δεν είναι αν ο ανελκυστήρας διαθέτει τυπικά ένα πιστοποιητικό, αλλά αν εφαρμόζονται στην πράξη οι κανόνες που διασφαλίζουν την ασφαλή λειτουργία του.
Η πιστοποίηση δεν συνιστά εγγύηση μηδενικού κινδύνου. Λειτουργεί όμως ως μηχανισμός πρόληψης, καθώς προϋποθέτει τεχνικό έλεγχο, καταγραφή της κατάστασης του ανελκυστήρα και εξασφάλιση της λειτουργίας του από αδειοδοτημένους και έμπειρους συντηρητές/εγκαταστάτες. Η εμπειρία δείχνει ότι οι πιστοποιημένοι και τακτικά ελεγμένοι ανελκυστήρες εμφανίζουν μικρότερη πιθανότητα σοβαρών βλαβών ή ατυχημάτων, ακριβώς επειδή δεν λειτουργούν εκτός πλαισίου.
Ελλάδα: Εργατικά ατυχήματα και χρόνια κενά συντήρησης
Ατυχήματα έχουν σημειωθεί και σε κτίρια υψηλής χρήσης, όπως νοσοκομεία, εμπορικά καταστήματα και ξενοδοχεία. Πτώσεις θαλάμων, αιφνίδιες κινήσεις κατά τη διάρκεια συντήρησης και εγκλωβισμοί επιβατών έχουν αναδείξει ότι ακόμη και σε χώρους που θεωρούνται «ελεγχόμενοι», η ασφάλεια των ανελκυστήρων δεν είναι δεδομένη. Ο κοινός παρονομαστής, εάν αποκλειστούν τα εργατικά ατυχήματα, δεν είναι η απουσία πιστοποιητικού, αλλά η ανεπαρκής συντήρηση και η έλλειψη συστηματικού ελέγχου.
Στην Ελλάδα, τα πιο σοβαρά ατυχήματα με ανελκυστήρες αφορούν κυρίως τεχνικούς συντήρησης και συμβάντα μέσα σε δημόσιους χώρους. Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι στις 9 Ιανουαρίου 2025, ανελκυστήρας σε νοσοκομείο στην Αθήνα έπεσε δύο ορόφους με αποτέλεσμα τον τραυματισμό τεσσάρων ατόμων. Στις 23 Δεκεμβρίου 2025 σε σούπερ μάρκετ στα Ιλίσια, ένας συντηρητής τραυματίστηκε σοβαρά όταν εγκλωβίστηκε σε ανελκυστήρα που κινήθηκε απροσδόκητα. Επιπλέον, το καλοκαίρι του 2025 σε νοσοκομείο της Αθήνας ανελκυστήρας κατέπεσε από τον τρίτο όροφο, με έναν εργαζόμενο να ξεφεύγει κυριολεκτικά στο παρά πέντε, αποκαλύπτοντας τα κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν στα συστήματα ασφαλείας.
Σε παλαιότερη περίπτωση, το 2022 στη Θεσσαλονίκη, ένα περιστατικό με ανελκυστήρα είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο 26χρονου άνδρα, όταν αντικείμενο που μετέφερε έπεσε πάνω του μέσα στον θάλαμο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στο εξωτερικό η συντήρηση σε μεγάλα κτίρια όπως είναι για παράδειγμα, τα ξενοδοχεία, γίνεται από ολόκληρα συνεργεία ενώ στην Ελλάδα, υπάρχει ρητή κανονιστική πρόβλεψη (ΚΥΑ 28425/2008) ότι η συντήρηση ανελκυστήρων πρέπει να γίνεται από δύο άτομα (συντηρητή και βοηθό) και όχι μόνο από τεχνικό. Εντούτοις, αυτό είναι κάτι που στη χώρα μας μπορεί να εφαρμοστεί σε μεγάλα κτίρια επαγγελματικής ή δημόσιας χρήσης (ωστόσο συχνά δεν τηρείται) αλλά είναι δύσκολο να εφαρμοστεί σε πολυκατοικίες λόγω του περιορισμένου προϋπολογισμού που είναι διατεθειμένοι να επωμιστούν οι ιδιοκτήτες/ενοικιαστές και του μικρού μεγέθους των επιχειρήσεων συντήρησης.
Τι δείχνει η διεθνής εμπειρία
Η διεθνής εικόνα επιβεβαιώνει ότι τα ατυχήματα με ανελκυστήρες αποτελούν διαρθρωτικό ζήτημα. Σημείο αναφοράς, αποτελεί το δυστύχημα της 10ης Μαΐου 1995 στη στοά «Vaal Reefs» στη Νότια Αφρική, όπου 104 εργαζόμενοι έχασαν τη ζωή τους όταν ανελκυστήρας σε υπόγεια στοά κατέρρευσε σε μεγάλο βάθος λόγω μηχανικής αστοχίας.
Αν και σπάνια, τέτοια δυστυχήματα δείχνουν ότι όταν η μηχανική αποτυχία συνδυάζεται με κακή επίβλεψη και ελλείψεις στο σύστημα ασφαλείας, οι συνέπειες μπορούν να είναι καταστροφικές.
Οι έρευνες που ακολουθούν τέτοια περιστατικά εστιάζουν σχεδόν πάντα σε παραβιάσεις κανόνων ασφαλείας, πλημμελή συντήρηση και ανεπαρκή εποπτεία. Ακόμη και σε χώρες με αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο, όταν οι έλεγχοι δεν εφαρμόζονται στην πράξη ή υποκαθίστανται από τυπικές διαδικασίες, ο κίνδυνος αυξάνεται δραματικά.
Απογραφή και πιστοποίηση: τι πραγματικά διακυβεύεται
Σε αυτό το περιβάλλον, η απογραφή των ανελκυστήρων και η σύνδεσή της με την πιστοποίηση αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Ωστόσο, η απογραφή στο ψηφιακό μητρώο δεν αποτελεί μέτρο ασφάλειας από μόνη της. Αποτελεί όμως αναγκαία προϋπόθεση για να υπάρξει εποπτεία: να είναι γνωστό πόσοι ανελκυστήρες λειτουργούν, σε ποια κτίρια, ποιας τεχνολογίας και υπό ποιο καθεστώς συντήρησης. Όπως έχει πλέον καθοριστεί, η προθεσμία για την ολοκλήρωση της απογραφής λήγει στις 30 Ιουνίου 2026.
Η πιστοποίηση και οι περιοδικοί έλεγχοι έρχονται στο επόμενο στάδιο. Μέχρι σήμερα δεν έχουν ακόμη καθοριστεί –επίσημα– οι τελικές προθεσμίες για την υποχρεωτική πιστοποίηση των ανελκυστήρων, καθώς οι αρχές έχουν δηλώσει ότι το επόμενο βήμα θα προκύψει μετά την ολοκλήρωση της απογραφής και την εκτίμηση της κατάστασης της αγοράς. Σε αυτή τη φάση, όσοι ιδιοκτήτες ή διαχειριστές επιθυμούν μπορούν να προχωρούν σε πιστοποιήσεις και αναβαθμίσεις από τώρα μέσω των αναγνωρισμένων φορέων, αλλά η επίσημη ρύθμιση με χρονοδιαγράμματα αναμένεται να ανακοινωθεί σε δεύτερη φάση.
