Μια Εθνική Στρατηγική με βασικό χαρακτηριστικό το όραμα, επίκεντρο την εξωστρέφεια και πρόβλεψη για απενοχοποίηση της δημιουργίας πλούτου, με παράλληλες ρήτρες κοινωνικού μερίσματος και αύξησης της απασχόλησης, χρειάζεται η Ελλάδα προκειμένου να επιστρέψει στην ανάπτυξη, όπως τονίζει η πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Εξαγωγέων, Χριστίνα Σακελλαρίδη.
Σε συνέντευξή της στο insider.gr, η πρόεδρος του ΠΣΕ δηλώνει ρητά και κατηγορηματικά πως ανάπτυξη στην Ελλάδα, χωρίς εδραίωση εμπιστοσύνης εντός κι εκτός των συνόρων, δεν είναι εύκολο να έρθει, ενώ επαναδιατυπώνει το αίτημα για άμεση άρση των capital controls για τους εξωστρεφείς κλάδους της οικονομίας, δεδομένου ότι δύνανται να εισφέρουν σχεδόν 55 δισ. ευρώ σε έσοδα.
Στέλνοντας σαφές μήνυμα προς την κυβέρνηση, η κυρία Σακελλαρίδη χαρακτηρίζει αυτοκτονικές κινήσεις τις αυξήσεις φόρων – και του ΦΠΑ, ενώ επισημαίνει πως η πρόσφατη συμφωνία της Αθήνας με τους δανειστές δεν αποτελεί και οριστική έξοδο της χώρας από την κρίση.
«Η χώρα πρέπει να βρει μία ισορροπία ανάμεσα στην ποιότητα και την ποσότητα της παραγωγής, ώστε να υπερβεί εγγενείς αδυναμίες», υποστηρίζει η πρόεδρος του ΠΣΕ, για να βεβαιώσει, στη συνέχεια, πως «στα χρόνια της κρίσης οι Έλληνες εξαγωγείς απέδειξαν ότι άντεξαν ακραίες πιέσεις και τα προϊόντα τους έλαμψαν στην παγκόσμια αγορά».
Μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης η κυβέρνηση έχει δηλώσει πως επόμενος στόχος είναι η εφαρμογή ενός εθνικού αναπτυξιακού σχεδίου που θα προσδώσει πραγματική προοπτική στη χώρα και θα ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή της οικονομίας στην ανάπτυξη. Ποια είναι η θέση των εξαγωγών σε αυτούς τους αναπτυξιακούς σχεδιασμούς της κυβέρνησης; Μπορούν οι εξαγωγές να αποτελέσουν πύλη εξόδου της χώρας από την κρίση και το μνημόνιο;
H θέση του ΠΣΕ είναι ξεκάθαρη. Ασφαλώς στη συμφωνία περιέχονται θετικά σημεία επί κρίσιμων προκλήσεων που αντιμετωπίζει σήμερα ο επιχειρηματικός κόσμος της χώρας. Η έστω και συγκρατημένα θετική υποδοχή της από τα διεθνή ΜΜΕ βελτιώνει το κλίμα γύρω από τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας και την ψυχολογία των εμπορικών εταίρων της χώρας. Αυτό αποτυπώνεται και στις εισηγήσεις ακόμη και αξιωματούχων της ΕΕ για άμεση χαλάρωση των capital controls, ειδικά σε ό,τι αφορά το φρέσκο χρήμα που εισρέει στο τραπεζικό σύστημα.
Εξαιρετικά σημαντικό είναι το γεγονός ότι προβλέπονται ως και 3,5 δισ. ευρώ για την εξόφληση οφειλών του Δημοσίου προς ιδιώτες και ειδικά των εξαγωγικών επιχειρήσεων. Υπενθυμίζεται ότι σήμερα οι οφειλές αυτές αγγίζουν τα 6 δισ. ευρώ, εκ των οποίων σχεδόν 1 δισ. ευρώ αφορά επιστροφές ΦΠΑ. Στο ίδιο πλαίσιο, η επαναφορά της εξαίρεσης (waiver) εκ μέρους της ΕΚΤ, ενδέχεται να διοχετεύσει ως και άλλα 4 δισ. ευρώ σε όρους ρευστότητας στο ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, περιορίζοντας έτσι σε ένα μικρό-έστω- βαθμό την ασφυξία που επικρατεί στην αγορά».
Σε κάθε περίπτωση, η συμφωνία δεν αποτελεί και οριστική έξοδο από την κρίση, καθώς οι ειδικοί εκτιμούν ότι στην Ελλάδα ως το 2020 θα πρέπει να εισρεύσουν ως και 100 δισ. ευρώ ως το 2020, προκειμένου να εδραιωθεί η βιώσιμη αναπτυξιακή πορεία της οικονομίας.
Η αγροδιατροφική αλυσίδα είναι ο ένας από τους δύο κλάδους που θα ενισχυθούν κατά προτεραιότητα από τον νέο αναπτυξιακό νόμο που κατατέθηκε την περασμένη Πέμπτη στη Βουλή. Ποια είναι εκείνα τα χαρακτηριστικά που θα πρέπει να περιλαμβάνει ο νέος αναπτυξιακός ώστε η Ελλάδα να κατορθώσει να «δομήσει» ένα ισχυρό brand name στο εξωτερικό, σε ό,τι αφορά την αγροδιατροφική της αλυσίδα;
Τα αγροτικά προϊόντα πέτυχαν σημαντικές εξαγωγικές επιδόσεις το 2015 και συνέβαλλαν αποφασιστικά στην προσπάθεια ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας, με έσοδα άνω των 5 δισ. ευρώ. Η αυξητική αυτή τάση συνεχίζεται εμφατικά και το 2016, με τα στοιχεία να δείχνουν περαιτέρω αύξηση κατά σχεδόν 6%.
Σήμερα, ποσοστό άνω του 30% των συνολικών ελληνικών εξαγωγών έχει άμεση σύνδεση με την αγροτική παραγωγή, ενώ 30 από τα 100 κορυφαία εξαγόμενα προϊόντα της χώρας προέρχονται από τον πρωτογενή τομέα.
Για το λόγο αυτό, είναι θετικό το γεγονός της σύμπλευσης απόψεων τόσο με την ηγεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, όσο και με την αρμόδια Γενική Γραμματεία Στρατηγικών Επενδύσεων για την ανάγκη συντονισμού δράσεων ουσιαστικής υποστήριξης της εξωστρεφούς επιχειρηματικότητας γύρω από την ελληνική γεωργία και κτηνοτροφία, κυρίως στη βάση ενίσχυσης συνεργιών και clusters, με την αξιοποίηση κρίσιμων εργαλείων όπως το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης, αποτελούν τη βάση των μεταρρυθμίσεων για το μετασχηματισμό του παραγωγικού προτύπου της χώρας συνολικά.
Η στόχευση των ενισχυτικών δράσεων του Αναπτυξιακού Νόμου, αλλά και του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης θα πρέπει να προβλέπει και να εξασφαλίζει την αύξηση της αγροτικής παραγωγής, με όρους κρίσιμου μεγέθους προσφερόμενων ποσοτήτων, σε συνδυασμό με την προάσπιση της ποιότητας των ελληνικών προϊόντων, την εδραίωση της πιστοποίησης και την ενίσχυση των δράσεων προώθησης-προβολής στο εξωτερικό.
Η χώρα πρέπει να βρει μία ισορροπία ανάμεσα στην ποιότητα και την ποσότητα της παραγωγής, ώστε να υπερβεί εγγενείς αδυναμίες όπως ο μικρός κλήρος και τα υψηλά κόστη παραγωγής. Και η ισορροπία αυτή μπορεί να επιτευχθεί μόνο με συνέργιες και δικτυώσεις.
Στα τέλη Ιουνίου συμπληρώνεται ένας χρόνος από την επιβολή των capital controls και τη νέα πραγματικότητα που ήρθε στις συναλλαγές και τη ζωή των Ελλήνων. Κι όμως το 2015 έκλεισε με ένα ιστορικό ρεκόρ 17,9 δισ. ευρώ για τις «καθαρές» εξαγωγές. Πως κατόρθωσαν οι εξαγωγικές επιχειρήσεις να «ξεπεράσουν» το σκόπελο των περιοριστικών μέτρων στην κίνηση κεφαλαίων; Σε έναν σύντομο απολογισμό, πόσο δύσκολος ήταν ο πρώτος καιρός και τι πρωτοβουλίες ανέλαβε ο εξαγωγικός ιστός της χώρας για να περιορίσει την αβεβαιότητα;
Ετησίως οι εξωστρεφείς κλάδοι της οικονομίας (εξαγωγές, τουρισμός, μεταφορές, υπηρεσίες) εισφέρουν σχεδόν 55 δισ. ευρώ σε έσοδα. Για αυτά τα ποσά που αποτελούν ουσιαστικά φρέσκο χρήμα για τη χώρα, θα πρέπει άμεσα να υπάρχει πλήρης άρση κεφαλαιακών ελέγχων.
Η αλήθεια είναι ότι στα χρόνια της κρίσης οι ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις έχουν πληρώσει δυσανάλογα το μεγάλο τίμημα της μακροοικονομικής αβεβαιότητας, για την οποία οι ίδιες δεν ευθύνονται. Με πείσμα και χάρη στις μακροχρόνιες σχέσεις εμπιστοσύνης με τους πελάτες τους συνέχισαν να εξάγουν, αλλά ένα μέρος αυτής της προσπάθειας «εκχωρήθηκε» ως προίκα εξωστρέφειας σε γειτονικές χώρες, με αντίτιμο λίγη ρευστότητα και δυνατότητα απλής διεκπεραίωσης τραπεζικών εργασιών που θεωρούνται δεδομένες στις αναπτυγμένες οικονομίες.
Για αυτό και επιμένω όταν λέω ότι η ανάπτυξη χωρίς εδραίωση εμπιστοσύνης εντός κι εκτός των συνόρων δεν είναι εύκολο να έρθει.
Έχετε δηλώσει πολλές φορές πως η χώρα έχει πλέον περισσότερο από ποτέ ανάγκη ένα «ελληνικής ιδιοκτησίας» Εθνικό Σχέδιο Ανάπτυξης, που να κινείται στο τρίπτυχο: Εμπιστοσύνη, Επενδύσεις, Εξαγωγές. Πως μπορεί αυτό το σχέδιο να «δουλέψει» και ποιες είναι οι προϋποθέσεις ανάκαμψης της χώρας;
Στον ΠΣΕ θεωρούμε ότι η Εθνική Στρατηγική Ανάπτυξης θα πρέπει είναι συνεκτική και να έχει ως επίκεντρο την εξωστρέφεια. Κυρίως θα πρέπει να προβλέπει την απενοχοποίηση της δημιουργίας πλούτου, με παράλληλες ρήτρες κοινωνικού μερίσματος και αύξησης της απασχόλησης.
Ως προς τις δράσεις άμεσης προτεραιότητας, οι προτάσεις του ΠΣΕ συνοψίζονται:
• Στην ανάγκη άμεσης εξόφλησης των οφειλών του Δημοσίου προς τους Ιδιώτες.
• Στην άμεση ενεργοποίηση του Αναπτυξιακού Νόμου και την επιτάχυνση προκηρύξεων του ΕΣΠΑ και του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης, με επίκεντρο την εξωστρέφεια και στόχο την επανεκκίνηση της παραγωγικής μηχανής της χώρας.
• Στην προώθηση φιλοαναπτυξιακών ρυθμίσεων για τα «κόκκινα δάνεια».
• Στην άρση των κεφαλαιακών ελέγχων στις τραπεζικές συναλλαγές, με ειδική πρόβλεψη για το «φρέσκο» χρήμα που εισέρχεται στη χώρα από τις εξαγωγές.
• Στην εδραίωση μεταρρυθμίσεων εξάλειψης γραφειοκρατικών εμποδίων που μειώνουν την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων, έναντι παλινδρομήσεων όπως συνέβη με το θέμα του ωραρίου λειτουργίας των Τελωνείων.
• Στην παροχή κινήτρων για επαναπατρισμό κεφαλαίων και την προσέλκυση ξένων επενδύσεων, με αποτελεσματική αξιοποίηση και της Δημόσιας περιουσίας.
Ωστόσο, το βασικό χαρακτηριστικό της Εθνικής Στρατηγικής θα πρέπει να είναι το όραμα. Για ένα νέο παραγωγικό πρότυπο, για μία αποτελεσματική Δημόσια Διοίκηση, για την Ελλάδα της δημιουργίας και της παραγωγής. Αυτό προϋποθέτει αξιοποίηση ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων της χώρας και του ανθρώπινου δυναμικού της, υποστήριξη διεθνοποιημένων κλάδων (αγροτικός τομέας, βιομηχανία, τουρισμός, μεταφορές, πολιτισμός, έρευνα), επέκταση της εξαγωγικής βάσης της χώρας και εδραίωση ενός σταθερού επιχειρηματικού και φορολογικού περιβάλλοντος, που θα διευκολύνει την προσέλκυση επενδύσεων και τον επαναπατρισμό κεφαλαίων.
Ποια προϊόντα αποτελούν το «βαρύ πυροβολικό» των ελληνικών εξαγωγών;
Συχνά υπάρχει η παρανόηση, εντός κι εκτός των συνόρων της χώρας, ότι η Ελλάδα παράγει μόνο ελαιόλαδο, φέτα και ούζο. Όπως ήδη είπαμε το 30% των κορυφαίων ελληνικών εξαγόμενων προϊόντων συνδέονται με την αγροτική παραγωγή. Ωστόσο, η Ελλάδα καταγράφει εντυπωσιακές επιδόσεις και στη μεταποίηση και τη βιομηχανία. Σε κλάδους όπως το αλουμίνιο, η φαρμακοβιομηχανία, τα δομικά υλικά.
Γενικά, η Ελλάδα διαθέτει ήδη ένα αναπτυγμένο εξαγωγικό μοντέλο, χωρίς όμως να κεφαλαιοποιεί πλήρως τις παραγωγικές της δυνατότητες. Η χώρα υπολείπεται σημαντικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου σε συμμετοχή των εξαγωγών επί του ΑΕΠ, όπως και στον αριθμό των εξωστρεφών επιχειρήσεων. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι το 80% σχεδόν των συνολικών εξαγωγών προέρχεται από μόλις 200 επιχειρήσεις. Αυτές οι αδυναμίες θα πρέπει να αποτελέσουν βασική στόχευση κάθε αναπτυξιακής πολιτικής.
Ποιες είναι οι ξένες αγορές που «διψούν» περισσότερο για τα ελληνικά προϊόντα;
Ο «φυσικός» χώρος της Ελλάδας και των προϊόντων της είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση. Εκεί κατευθύνεται το 65% των «καθαρών» εξαγωγών (πλην πετρελαιοειδών) στις χώρες-μέλη της ΕΕ, από εκεί προέρχεται και η αύξηση των εξαγωγών τους τελευταίους μήνες.
Τα ελληνικά προϊόντα, που ενσωματώνουν τεχνογνωσία, εξειδίκευση και προστιθέμενη αξία, χάρη κυρίως στο ανθρώπινο δυναμικό, αλλά και τις επενδύσεις που έγιναν τα προηγούμενα χρόνια απευθύνονται στις πιο αναπτυγμένες αγορές του κόσμου ή οποίες συχνά είναι και οι πιο απαιτητικές. Ενδεικτικά αναφέρω την αύξηση κατά 15,3% των ελληνικών εξαγωγών προς τις χώρες G7, στο α’ τρίμηνο του 2016, την ώρα που οι εξαγωγές προς τις αναδυόμενες χώρες (BRICS) μειώθηκαν κατά 25%.
Από εκεί πέρα, τα Βαλκάνια και οι χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής παραμένουν ένα ευνοϊκό πεδίο για τα ελληνικά προϊόντα, ενώ τα επόμενα χρόνια θα πρέπει να γίνουν πιο στοχευμένες δράσεις προσέγγισης και διείσδυσης στις χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής.
Πώς κρίνετε τα νέα μέτρα που ψήφισε στα τέλη Μαΐου η κυβέρνηση και ποιος θεωρείτε πως θα είναι ο αντίκτυπος αυτών στη δραστηριότητα των εξαγωγικών επιχειρήσεων;
Ο ίδιος ο Υπουργός Οικονομικών, Κύριος Ευκλείδης Τσακαλώτος, παραδέχθηκε ότι τα μέτρα αυτά έχουν υφεσιακό χαρακτήρα, ενώ ακόμη και αξιωματούχοι του ΔΝΤ αναφέρθηκαν στα όρια του πόνου που μπορεί να προκαλέσει η λιτότητα σε μία οικονομία.
Το ζητούμενο είναι αν τελικά οι νέες θυσίες που απαιτούνται από πολίτες και επιχειρήσεις, με αντίτιμο την επιστροφή της εμπιστοσύνης των εταίρων της χώρας θα δημιουργήσουν πλεόνασμα θετικής προοπτικής.
Από τις ειδήσεις των τελευταίων ημερών για τα νέα λουκέτα στην αγορά, είναι βέβαιο ότι η ανάκαμψη της οικονομίας έχει ήδη αργήσει για χιλιάδες επιχειρήσεις και εργαζομένους. Υπενθυμίζω ότι το δημόσιο χρέος έχει πλέον μεταφερθεί εν πολλοίς στον ιδιωτικό τομέα, οι οφειλές του οποίου ξεπερνούν τα 200 δισ. ευρώ (σε δάνεια, φόρους και εισφορές) και αν δεν επιστρέψει στην αγορά επαρκής ρευστότητα, δε θα είναι εύκολη και ανώδυνη η έξοδος από το καθοδικό σπιράλ της αποεπένδυσης.
Ειδικά για τις εξαγωγικές επιχειρήσεις, οι αυξήσεις στους φόρους, όπως και του ΦΠΑ, ο οποίος ακόμη δεν επιστρέφεται εγκαίρως, αποτελεί αυτοκτονική κίνηση και αληθινό εμπόδιο στην προσπάθεια ανάκαμψης της οικονομίας. Είναι πιθανό τα επόμενα χρόνια, οι εξαγωγές να κινηθούν ανοδικά, αλλά τα έσοδα από αυτές τις εξαγωγές να μην επιστρέφουν στην ελληνική οικονομία και να παραμείνουν σε τράπεζες του εξωτερικού.
Ποια είναι τα μεγαλύτερα εμπόδια που αντιμετωπίζουν σήμερα οι ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις και πως μπορούν αυτά να αρθούν; Τι ζητούν στην πραγματικότητα από την κυβέρνηση οι Έλληνες εξαγωγείς;
Υπάρχει μία ρήση που λέει ότι «το διαμάντι δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα κομμάτι κάρβουνο που ανταποκρίθηκε άψογα σε περιβάλλον ακραίας πίεσης». Οι Έλληνες εξαγωγείς απέδειξαν ότι άντεξαν ακραίες πιέσεις και τα προϊόντα τους έλαμψαν στην παγκόσμια αγορά. Θα πρέπει όμως κάποια στιγμή, μετά από 8 χρόνια σκληρής ύφεσης, να υπάρξει και αποσυμπίεση, για να απελευθερωθούν αυτές οι παραγωγικές δυνάμεις που θα επιτρέψουν και πάλι στη χώρα να δημιουργήσει πλούτο.
Ο ρόλος της Πολιτείας είναι να θέτει το πλαίσιο και να διαφυλάττει την τήρηση των κανόνων αυτού πλαισίου. Αυτό ακριβώς το αυτονόητο ζητούν και οι Έλληνες εξαγωγείς. Να δημιουργηθεί ένα σταθερό σημείο, ένα σταθερό περιβάλλον όπου θα ακουμπήσουν για να μοχλεύσουν την επέκταση των ελληνικών προϊόντων στην παγκόσμια αγορά.
Ποιο είναι το σχέδιο δράσης του ΠΣΕ για το επόμενο χρονικό διάστημα και ποιοι οι βασικοί του πυλώνες;
Στόχος του ΠΣΕ είναι πάντα η παροχή υποστηρικτικών υπηρεσιών υψηλής ποιότητας στα μέλη του. Για το επόμενο διάστημα, πέρα από την υλοποίηση ευρέων προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης περισσότερων από 4.000 ανέργων και εργαζομένων σε θέματα εξωτερικού εμπορίου, ο Σύνδεσμος έχει θέσει ως προτεραιότητα την ανάπτυξη συνεργιών για την υποστήριξη start-up επιχειρήσεων και την ίδρυση clusters εξωστρέφειας, που στόχο θα έχουν την επέκταση της εξαγωγικής βάσης της χώρας και τον εμπλουτισμό των εξαγώγιμων αγαθών της, με νέα προϊόντα υψηλής ποιότητας και καινοτομίας. Προς την κατεύθυνση αυτή, ο Σύνδεσμος ήδη έχει συνάψει σύμφωνα συνεργασίας με Πανεπιστημιακά Ιδρύματα και εξειδικευμένους φορείς στην Ελλάδα και το Εξωτερικό.
