Η πρώτη κλινική μελέτη για την αξιολόγηση ενός νέου φαρμάκου για τη νόσο Αλτσχάιμερ έδωσε ενθαρρυντικά πρώιμα αποτελέσματα στην επιβράδυνση της έκπτωσης των γνωστικών λειτουργιών και στη μείωση των επιπέδων της πρωτεΐνης tau του εγκεφάλου. Την σχετική ανακοίνωση έκαναν ερευνητές του University College London (UCL) και του πανεπιστημιακού νοσοκομείου UCLH σε διεθνές συνέδριο για το Αλτσχάιμερ.
Η μελέτη υποστηρίχθηκε από το Κέντρο Βιοϊατρικής Έρευνας του Ερευνητικού Ινστιτούτου για την υγεία και την φροντίδα (National Institute for health and Care Research-NIHR) στο UCLH και αποτελεί μία καινοτόμο θεραπευτική προσέγγιση για τη νόσο Αλτσχάιμερ, με έναν πρωτοποριακό μηχανισμό, που κανείς άλλος μέχρι τώρα δεν είχε δοκιμάσει. Διευκρινίζεται ότι η μελέτη περιλαμβάνει ασθενείς σε πρώιμο στάδιο Αλτσχάιμερ, εκεί όπου στοχεύουν όλες οι θεραπευτικές παρεμβάσεις, οι οποίες αναπτύσσονται -άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε αποτυχημένα- τα τελευταία χρόνια. Δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής καμία απόπειρα παρέμβασης για την προχωρημένη νόσο Αλτσχάιμερ και όλη η προσπάθεια διεθνώς εστιάζεται στην τροποποίηση της πορείας της νόσου ώστε να μην προχωρήσει πολύ η νοητική έκπτωση.
Τι είπε η επικεφαλής της έρευνας
Η καθηγήτρια Καθ Μιούμερι (Catherine- Cath Mummery) από το Ινστιτούτο Νευρολογίας του UCL και το πανεπιστημιακό νοσοκομείο UCLH παρουσίασε τα ευρήματα της χρηματοδοτούμενης από την Biogen κλινικής μελέτης CELIA για το πειραματικό φάρμακο diranersen (διράνερσεν) στο Διεθνές Συνέδριο της Ένωσης Αλτσχάιμερ (AAIC) στο Λονδίνο.
Το diranersen είναι μια αντινοηματική ολιγονουκλεοτιδική θεραπεία ή θεραπεία «γονιδιακής σίγασης» που στοχεύει στην πρωτεΐνη tau, μία από τις δύο κύριες ελαττωματικές πρωτεΐνες του εγκεφάλου που εμπλέκονται στη νόσο Αλτσχάιμερ, μέσω της προοδευτικής τους συσσώρευσης στους νευρώνες του εγκεφάλου.
Η καθηγήτρια Καθ Μιούμερι επεσήμανε ότι το diranersen επέδειξε αποτελεσματικότητα σε όλες τις δόσεις που μελετήθηκαν στο 18μηνο της κλινικής μελέτης φάσης 2 και πρόσθεσε: «Τα δεδομένα της μελέτης CELIA παρέχουν μερικές από τις πιο σαφείς ενδείξεις ότι η μείωση της πρωτείνης tau μπορεί να μεταφραστεί σε κλινικά σημαντικό όφελος. Το μέγεθος της μείωσης της πρωτεΐνης tau και του γνωστικού οφέλους που παρατηρείται στην μελέτη CELIA είναι από τα πιο συναρπαστικά που έχουν αναφερθεί μέχρι σήμερα στην ανάπτυξη φαρμάκων για τη νόσο Αλτσχάιμερ και υποστηρίζει την προώθηση του diranersen σε κλινική μελέτη φάσης 3».
Πρώτη διεθνώς απόπειρα θεραπείας «γονιδιακής σίγασης» στην άνοια
Διευκρινίζεται ότι για πρώτη φορά εφαρμόζεται μια προσέγγιση «γονιδιακής σίγασης» στην άνοια και στη νόσο Αλτσχάιμερ, που αποτελεί την πιο διαδεδομένη της μορφή. Σε αυτήν την προσέγγιση, ο στόχος είναι να χρησιμοποιηθεί ένα φάρμακο για να «σιγάσει» (καταστείλει) το γονίδιο που κωδικοποιεί την πρωτεΐνη tau. Αυτό εμποδίζει τη μετάφραση του γονιδίου στην πρωτεΐνη με αναστρέψιμο τρόπο και μπορεί στη συνέχεια να μειώσει την παραγωγή της εν λόγω πρωτεΐνης, μεταβάλλοντας την πορεία της νόσου.
Οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα ευρήματά τους καταδεικνύουν ουσιαστική κλινική αποτελεσματικότητα και ισχυρά αποτελέσματα, παρέχοντας απόδειξη σε επίπεδο Φάσης 2 για τον μηχανισμό δράσης της διρανερσένης που στοχεύει την πρωτεΐνη tau. Με βάση το αυξανόμενο και συνεπές σύνολο στοιχείων από τις μελέτες Φάσης 1b και Φάσης 2, η Biogen σχεδιάζει να προωθήσει τη διρανερσένη σε επιβεβαιωτική κλινική μελέτη, Φάσης 3, ώστε το φάρμακο να αναπτυχθεί για κλινική χρήση.
Διερεύνηση της καταλληλότερης δοσολογίας
Η μελέτη CELIA σχεδιάστηκε με κύριο καταληκτικό σημείο την απόκριση σε ένα παγκόσμιο μέτρο της γνωστικής λειτουργίας και της καθημερινής νοητικής λειτουργίας, στους 18 μήνες, που ονομάζεται «Clinical Dementia Rating Sum of Boxes».
Κατ’ αυτόν τον τρόπο διερευνάται αν οι υψηλότερες δόσεις διρανερσένης θα μπορούσαν να προσφέρουν μεγαλύτερο κλινικό όφελος. Ωστόσο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι ισχυρότερες επιδράσεις ήταν για τη χορήγηση διρανερσένης 60 mg κάθε έξι μήνες, η οποία δεν ήταν η υψηλότερη δόση,
Το Diranersen κατέδειξε ισχυρές μειώσεις στην ολική πρωτείνη tau του εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) σε όλες τις δόσεις που μελετήθηκαν, με μέσες μειώσεις 50%-65% από την αρχική τιμή. Να σημειωθεί ότι είναι η πρώτη θεραπεία που στοχεύει την tau και καταδεικνύει μειώσεις τόσο στην ολική πρωτείνη tau του ΕΝΥ όσο και στη συσσώρευση της πρωτείνης tau του εγκεφάλου, όπως μετρήθηκε με τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET), σε όλες τις δόσεις που διερευνήθηκαν σε μελέτη Φάσης 2. Επίσης, το φάρμακο ήταν γενικά καλά ανεκτό, με τις περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες να αναφέρονται ως ήπιες ή μέτριες.
Η μελέτη CELIA
Η CELIA είναι μια παγκόσμια τυχαιοποιημένη μελέτη Φάσης 2 που αξιολογεί την αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια και την ανεκτικότητα της διρανερσένης σε άτομα με πρώιμο στάδιο της νόσου Αλτσχάιμερ. Περιελάμβανε 416 συμμετέχοντες με ήπια γνωστική εξασθένηση λόγω νόσου Αλτσχάιμερ ή ήπια άνοια τύπου Αλτσχάιμερ.
Η μελέτη αξιολόγησε τρεις δόσεις διρανερσένης χορηγούμενες ενδορραχιαίως σε μια 18μηνη περίοδο θεραπείας: 60 mg κάθε έξι μήνες, 115 mg κάθε έξι μήνες και 115 mg κάθε τρεις μήνες. Μια συνεχιζόμενη μακροπρόθεσμη μελέτη επέκτασης συνεχίζει να αξιολογεί τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια, την ανεκτικότητα και τη διάρκεια του κλινικού οφέλους στην πρώιμη νόσο Αλτσχάιμερ.
