Τα παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών αντιμετωπίζουν 3πλάσιο κίνδυνο να αρρωστήσουν αν καταναλώσουν μη ασφαλές φαγητό, σε σύγκριση με τους εφήβους και τους ενήλικες, σύμφωνα με νέα έρευνα του ΠΟΥ.
Παρότι αποτελούν μόλις το 9% του παγκόσμιου πληθυσμού, τα παιδιά αντιστοιχούν στο 33% των συνολικών περιστατικών τροφικής δηλητηρίασης, ιογενούς γαστρεντερίτιδας και άλλων νοσημάτων που προκαλούνται από την κατανάλωση μη ασφαλούς (ή μολυσμένου) φαγητού. Ειδικά οι διαρροϊκές ασθένειες μπορούν να αποδειχθούν φονικές σε αυτές τις ευάλωτες ηλικιακές ομάδες από την εκτεταμένη αφυδάτωση και σοβαρή ηλεκτρολυτική διαταραχή που προκαλούν. Επιπλέον η έκθεση σε βαρέα μέταλλα μέσω της τροφής (όπως ο μόλυβδος ή ο μεθυλυδράργυρος) μπορούν να εμποδίσουν την ομαλή εγκεφαλική ανάπτυξη και να αφήσουν ισόβιες νευρολογικές βλάβες στα παιδιά.
Ο ΠΟΥ εκτιμά πως 866 εκατ. περιστατικά ασθένειας και 1,5 εκατ. θάνατοι ετησίως οφείλονται στη κατανάλωση μη ασφαλούς φαγητού. Τα περιστατικά αυτά μπορούν να μειωθούν δραστικά αν αυξηθεί η πρόσβαση σε καθαρό νερό, σε καλύτερες συνθήκες υγιεινής και σε καλύτερες διαδικασίες συντήρησης των τροφίμων όπως είναι η παστερίωση π.χ. για το γάλα.
Παρότι το φορτίο νοσηρότητας και θνησιμότητας από το μη ασφαλές φαγητό μειώθηκε από το 2000 στο 2025, εξακολουθούν να καταγράφονται σημαντικές ανισότητες στη Αφρική και την νοτιοανατολική Ασία. Η έκθεση σε βιολογικούς κινδύνους όπως είναι τα βακτήρια, οι ιοί και τα παράσιτα που αναπτύσσονται στα τρόφιμα σε κακές συνθήκες συντήρησης συνιστούν τη μεγαλύτερη υγειονομική απειλή και ευθύνονται για περίπου 860 εκατ. περιστατικά ασθένειας ετησίως, όπως δείχνουν τα δεδομένα του 2021.
Αρσενικό, μόλυβδος και μεθυλυδράργυρος τα πιο επικίνδυνα μέταλλα
Αναφορικά τώρα με τους θανάτους, η «μερίδα του λέοντος» οφείλεται στην έκθεση σε βαρέα μέταλλα και άλλα χημικά. Το έτος 2021 τα τοξικά χημικά ευθύνονταν για το 73% των θανάτων από μολυσμένο φαγητό. Το φορτίο αυτό αποδίδονταν κατά 42% στο ανόργανο αρσενικό και κατά 31% στον μόλυβδο, καθώς η έκθεση σε αυτά τα δύο βαρέα μέταλλα αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα και πολλούς καρκίνους.
Απώλεια παραγωγικότητας
Σε οικονομικοτεχνικό επίπεδο οι ασθένειες από την κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων το 2021 προκάλεσαν απώλεια παραγωγικότητας ύψους 310 δισ. δολαρίων. Όταν ο Π.Ο.Υ. προσάρμοσε το ποσό αυτό στο κόστος ζωής μιας δυτικής κοινωνίας, η απώλεια παραγωγικότητας σε ετήσια βάση (από την απουσία από την εργασία λόγω ασθενείας) εκτοξεύθηκε στα 647 δισ. δολάρια.
«Η ασφάλεια των τροφίμων δεν είναι ένα αφηρημένο θεωρητικό ζήτημα. Αφορά κάθε γεύμα, κάθε οικογένεια, κάθε ημέρα. Μέχρι τώρα ωστόσο δεν υπολογίζαμε το φορτίο της. Τα νέα ευρήματα έρχονται να συμπληρώνουν τα κενά στη γνώση και να αναδείξουν πόσο σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας αποτελεί. Για πρώτη φορά κάθε χώρα έχει τα δικά της στοιχεία και μπορούμε να δούμε πού είναι βαρύτερο το φορτίο νοσηρότητας και θνησιμότητας ώστε να λάβουμε μέτρα για την αντιμετώπιση του» επεσήμανε ο Δρ. Τέντρος Άντχανομ Γιεμπρεγιέσους (Tedros Adhanom Ghebreyesus), Γενικός Διευθυντής του Π.Ο.Υ.
Αξιολόγηση 42 διατροφικών κινδύνων
Η νέα έκθεση του Π.Ο.Υ. διευρύνει τη βάση δεδομένων, αξιολογώντας 42 βασικούς διατροφικούς κινδύνους που περιλαμβάνουν βακτήρια, ιούς παράσιτα και χημικά τα οποία απαντώνται στα τρόφιμα. Τα στοιχεία συλλέχθηκαν από 194 χώρες στο διάστημα 2000-2021.
Η νέα ανάλυση περιλαμβάνει βαρέα μέταλλα, τον ροταϊό και το παράσιτο Trypanosoma cruzi που προκαλεί τη νόσο Chagas. Η νόσος Chagas (ή αμερικανική τρυπανοσωμίαση) είναι μια παρασιτική τροπική ασθένεια που προκαλείται από το πρωτόζωο Trypanosoma cruzi. Μεταδίδεται κυρίως μέσω των μολυσμένων περιττωμάτων εντόμων (triatomine bugs) που τσιμπούν κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Τα τρόφιμα μπορούν να μολυνθούν με χημικά όπως το αρσενικό ό μόλυβδος και ο μεθυλυδράργυρος. Ο τελευταίος αφορά μια εξαιρετικά τοξική οργανική ένωση που συσσωρεύεται στους ζωντανούς οργανισμούς. Συναντάται κυρίως ως υδροδιαλυτός ρύπος στα ψάρια και τα θαλασσινά και είναι γνωστός για τη νευροτοξική του δράση στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Όταν αυτά τα συστατικά εισχωρήσουν στην τροφική αλυσίδα είναι πολύ δύσκολο έως και αδύνατο να αφαιρεθούν. Παρότι η συγκέντρωση βαρέων μετάλλων στις τροφές μειώνεται με τα χρόνια, η μελέτη του Π.Ο.Υ. για πρώτη φορά υπολογίζει πόσοι θάνατοι ετησίως αποδίδονται στην έκθεση σε βαρέα μέταλλα, μέσω της διατροφής και του νερού. Τα ευρήματα επίσης αναδεικνύουν τις μεγάλες ανισότητες, με το μεγαλύτερο φορτίο να καταγράφεται στις χώρες χαμηλού κατά κεφαλήν εισοδήματος. Η Αφρική και η νοτιοανατολική Ασία αντιπροσωπεύουν το 75% των συνολικών ασθενειών και το 60% των θανάτων παγκοσμίως σε αυτόν τον τομέα.
«Αυτή η μελέτη συνιστά κώδωνα κινδύνου και οδικό χάρτη. Τα ευρήματα δείχνουν πως οι ασθένειες που προκαλούνται από μολυσμένα τρόφιμα γίνονται πιο επικίνδυνες από την εξελισσόμενη κλιματική αλλαγή και από την επιδεινούμενη μικροβιακή αντοχή. Αυτές οι απειλές δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποσπασματικά. Πρέπει να σπάσουμε τα σιλό ανάμεσα στην υγεία, τη γεωργία και το περιβάλλον. Χρειαζόμαστε την προσέγγιση της μίας, ενιαίας υγείας», επεσήμανε η Γιούκι Μινάτο (Yuki Minato), Τεχνική Διευθύντρια στον ΠΟΥ για την Ασφάλεια των Τροφίμων.
