Ηχηρή προειδοποίηση απευθύνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) για την διεθνή ραγδαία εξάπλωση που καταγράφουν τα σακουλάκια νικοτίνης (nicotine pouches), στοχεύοντας στους ανήλικους και στους νεαρούς ενήλικες, με επιθετικές στρατηγικές μάρκετινγκ.
Την ίδια στιγμή, όπως υπογραμμίζει ο ΠΟΥ, το ρυθμιστικό πλαίσιο για την αγορά των καπνικών προϊόντων -ειδικά του νέου τύπου προϊόντων- είναι ανεπαρκές ή απουσιάζει πλήρως, με συνέπεια να αυξάνεται ο κίνδυνος ανάπτυξης εξάρτησης από τη νικοτίνη στους ανήλικους. Η σχετική έκθεση, που αποτελεί και την πρώτη στο είδος της δημοσιεύεται με αφορμή την παγκόσμια Ημέρα Κατά του Καπνίσματος (World No Tobacco Day - στις 31 Μαΐου), που φέτος εστιάζει στην εξάρτηση από τη νικοτίνη και στις τακτικές που χρησιμοποιεί η βιομηχανία για να προσελκύσει-και να δημιουργήσει- μια νέα γενιά καπνιστών
Τι είναι τα σακουλάκια νικοτίνης
Τα σακουλάκια νικοτίνης είναι μικρές «θήκες» που τοποθετούνται ανάμεσα στα ούλα και τα χείλη και σταδιακά απελευθερώνουν νικοτίνη. Η «κλασική» σύνθεσή τους περιέχει νικοτίνη γεύσεις (αρώματα), γλυκαντικά και άλλα πρόσθετα. Οι πωλήσεις τους το 2024 ξεπέρασαν τα 23 δισ. συσκευασίες καταγράφοντας αύξηση 50% από το 2023. Η χρήση αυτών των προϊόντων αυξάνεται ραγδαία, με την ρύθμιση της αγοράς των καπνικών προϊόντων να υστερεί σε βηματισμό.
«Οι κυβερνήσεις των χωρών πρέπει να δράσουν άμεσα θέτοντας ισχυρούς και επιστημονικά τεκμηριωμένους περιορισμούς στη διάθεση αυτών των προϊόντων» επισημαίνει ο δρ. Βιναϊακ Πρασάντ (Vinayak Prasad), Επικεφαλής της Πρωτοβουλίας για ένα κόσμο χωρίς καπνό του ΠΟΥ.
Η πρώτη έκθεση του ΠΟΥ με τίτλο: «Αποκαλύπτοντας τις τακτικές μάρκετινγκ, που μεγαλώνουν το μερίδιο αγοράς για τα σακουλάκια νικοτίνης» συντάχθηκε μετά την έκκληση αρκετών χωρών στον ΠΟΥ για καθοδήγηση, με στόχο τον καλύτερο έλεγχο αυτής της αναδυόμενης αγοράς. Παρεμπιπτόντως, η αξία της παγκόσμιας αγοράς για τα σακουλάκια νικοτίνης το 2025 ανέρχονταν σε 7 δισ. $ το 2025.
Ισχυρά εθιστική η νικοτίνη
Ο ΠΟΥ υπογραμμίζει ότι η νικοτίνη είναι ισχυρά εθιστική και επιβλαβής, ειδικά για τα παιδιά, τους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες που δεν έχουν ολοκληρώσει την εγκεφαλική τους ωρίμανση. Η έκθεση στη νικοτίνη κατά την εφηβεία μπορεί να επηρεάσει την ωρίμανση του εγκεφάλου και έχει σημαντικό αντίκτυπο στην συγκέντρωση και τη μάθηση. Η χρήση νικοτίνης από μικρή ηλικία αυξάνει τον κίνδυνο εξάρτησης από άλλα προϊόντα καπνού και νικοτίνης. Επιπλέον, αυξάνει σημαντικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Κενά στο ρυθμιστικό πλαίσιο αφήνουν τους νέους εκτεθειμένους
Τα σακουλάκια νικοτίνης συχνά περνούν μέσα από τα κενά του ρυθμιστικού πλαισίου, καθώς:
Περίπου 160 χώρες δεν έχουν εξειδικευμένο ρυθμιστικό πλαίσιο για την αγορά αυτών των προϊόντων.
Μόλις 16 χώρες απαγορεύουν την πώλησή τους.
Άλλες 32 χώρες διαθέτουν κάποιου είδους ρυθμιστικό πλαίσιο σύμφωνα με το οποίο 5 χώρες απαγορεύουν τις γεύσεις στα σακουλάκια νικοτίνης και 26 χώρες απαγορεύουν την πώλησή τους σε ανήλικους. Επίσης 21 χώρες απαγορεύουν τη διαφήμιση, την προώθηση και τις χορηγίες, με τέτοιου είδους προϊόντα.
Προϊόντα σχεδιασμένα να δημιουργούν εξάρτηση
«Οι κυβερνήσεις των χωρών βλέπουν την χρήση αυτών των καπνικών προϊόντων να αυξάνεται με αλματώδης ρυθμούς, κυρίως ανάμεσα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες που στοχοποιούνται με επιθετικές καμπάνιες μάρκετινγκ, οι οποίες επιστρατεύουν τακτικές εξαπάτησης.
Αυτά τα προϊόντα είναι σχεδιασμένα να δημιουργούν εξάρτηση και επιβάλλεται να προστατέψουμε τη νέα γενιά από την χειραγώγηση της βιομηχανίας» επεσήμανε ο Dr. Ετιέν Κρουγκ (Etienne Krug), Διευθυντής του Τμήματος Πρόληψης και Προαγωγής Υγείας του ΠΟΥ.
Πώς το μάρκετινγκ είναι σχεδιασμένο να προσελκύει νέους
- Η έκθεση του ΠΟΥ φωτίζει τις ευρέως χρησιμοποιούμενες τακτικές που υιοθετεί η βιομηχανία προκειμένου να προσελκύσει νεαρά άτομα. Σε αυτές περιλαμβάνονται:
- Η χρήση μοντέρνων διακριτικών συσκευασιών.
- Η προσθήκη γεύσεων όπως η τσιχλόφουσκα.
- Η προώθησή των προϊόντων στα social media με την βοήθεια influencers που έχουν απήχηση στους νέους.
- Οι χορηγίες από αυτά τα προϊόντα σε συναυλίες, φεστιβάλ και αθλητικά γεγονότα συμπεριλαμβανομένων των αγώνων της Formula 1.
- Η προβολή ενός πολύ επιθυμητού τρόπου ζωής που επίσης προσελκύει τους νέους.
- Η ενσωμάτωση μηνυμάτων που ενθαρρύνει την διακριτική χρήση των προϊόντων αυτών στα σχολεία και σε περιβάλλοντα ελεύθερου καπνού εκεί όπου απαγορεύεται το κάπνισμα ή και το άτμισμα.
- Επιπλέον, ορισμένα σακουλάκια νικοτίνης μιμούνται στη συσκευασία τους δημοφιλή γλυκίσματα με συνέπεια να γίνονται ακόμα πιο αρεστά σε παιδιά και εφήβους.
Συμπερασματικά
Η έκθεση του ΠΟΥ προειδοποιεί πως όλες οι προαναφερθείσες τακτικές δημιουργούν την αντίληψη ότι η χρήση νικοτίνης είναι μια «κανονικότητα», κάτι που επιτρέπεται και συνηθίζεται, με συνέπεια οι νέοι να μην αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο, να τον υποτιμούν και να δημιουργείται ένα νέο φυτώριο καπνιστών.
Ανάγκη για επείγουσα ανάληψη δράσης
Ο ΠΟΥ προτρέπει τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών να υιοθετήσουν ένα ενιαίο και κατανοητό κανονιστικό πλαίσιο που θα καλύπτει όλα τα προϊόντα καπνού και νικοτίνης, συμπεριλαμβανομένων των nicotine pouches (σακουλάκια νικοτίνης). Τα προτεινόμενα μέτρα περιλαμβάνουν:
- Την απαγόρευση ή την επιβολή ισχυρών περιορισμών στη χρήση γεύσεων. Θυμίζουμε στο σημείο αυτό πως ο πρόεδρος της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρίας Ευάγγελος Φιλόπουλος χαρακτηρίζει τις γεύσεις «το αγκίστρι» πάνω στο οποίο αγκιστρώνονται οι νέοι.
- Την απαγόρευση της προώθησης των προϊόντων αυτών στα social media, την απαγόρευση της χρήσης influencers και την απαγόρευση της δυνατότητας χορηγιών.
- Τον έλεγχο των πωλήσεων και την επαλήθευση της ηλικίας του χρήστη –με ένα σύστημα σαν κι αυτό που υιοθέτησε η Ελλάδα και που αφορά τα καπνικά προϊόντα, τα προϊόντα νικοτίνης και το αλκοόλ.
- Τις απλές συσκευασίες, που πρέπει να φέρουν ξεκάθαρες προειδοποιήσεις υγείας.
- Την θέσπιση αυστηρών ορίων στη περιεκτικότητα των προϊόντων αυτών σε νικοτίνη.
- Την αύξηση της φορολογίας των προϊόντων αυτών ώστε να μην είναι τόσο εύκολα προσβάσιμα στους νέους
- Την ισχυρή επιβολή των πολιτικών υγείας με ένα Εθνικό Σχέδιο Δράσης και την συστηματική παρακολούθηση των τακτικών που χρησιμοποιεί η βιομηχανία.
- Τέλος, τα σακουλάκια νικοτίνης δεν πρέπει να θεωρούνται ακίνδυνα. Ωστόσο, τέτοιου είδος προϊόντα συχνά αναγράφουν στις συσκευασίες τους όρους όπως «για αρχάριους», «για προχωρημένους», «για έμπειρους», ενώ περιέχουν έως και 150 mg νικοτίνης ανά συσκευασία.
