Ο καταρράκτης αποτελεί την 1η αιτία τύφλωσης στον κόσμο και ευθύνεται περίπου για το 40-50% των περιστατικών τύφλωσης, ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες χώρες. Πρόκειται για μια αναστρέψιμη κατάσταση, με την όραση να αποκαθίσταται μετά από μια χειρουργική επέμβαση ρουτίνας που δεν απαιτεί καν νοσηλεία.
Στα αναπτυγμένα κράτη οι επεμβάσεις για τον καταρράκτη αποτελούν την πιο συνηθισμένη και την πιο συχνή χειρουργική επέμβαση και ενδεικτικά στην Ελλάδα γίνονται έως και 100.000 τέτοιες επεμβάσεις ετησίως, τόσο σε δημόσια νοσοκομεία όσο και σε ιδιωτικά ιατρικά κέντρα, είναι δηλαδή μια επέμβαση στην οποία προχωρά το 1% του εγχώριου πληθυσμού.
Όμως εν έτη 2026 η πρόσβαση σε μια επέμβαση ρουτίνας και οικονομικά προσιτή στο μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού δεν είναι δεδομένη.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) προτρέπει τις χώρες να επιταχύνουν τις προσπάθειες ώστε εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν με καταρράκτη να έχουν πρόσβαση σε αυτή την απλή χειρουργική επέμβαση αποκατάστασης της όρασης - μια από τις πιο αποτελεσματικές και οικονομικά προσιτές παρεμβάσεις για την πρόληψη της τύφλωσης που μπορεί να αποφευχθεί.
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε σήμερα στην επιστημονική επιθεώρηση «The Lancet Global Health» υπογραμμίζει το μέγεθος της πρόκλησης: Σχεδόν οι μισοί άνθρωποι σε όλο τον κόσμο που αντιμετωπίζουν τύφλωση η οποία σχετίζεται με τον καταρράκτη εξακολουθούν να χρειάζονται πρόσβαση σε χειρουργική επέμβαση.
Ο καταρράκτης – η θόλωση του φακού του ματιού που προκαλεί θολή όραση και μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση – επηρεάζει περισσότερα από 94 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Η χειρουργική επέμβαση καταρράκτη, μια απλή διαδικασία διάρκειας 15 λεπτών είναι μια από τις πιο οικονομικές ιατρικές επεμβάσεις, που παρέχει άμεση και διαρκή αποκατάσταση της όρασης.
Κατά 15% αυξήθηκε η κάλυψη περιστατικών, αλλά δεν αρκεί
Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η παγκόσμια κάλυψη της χειρουργικής επέμβασης καταρράκτη έχει αυξηθεί κατά περίπου 15%, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και η αύξηση των κρουσμάτων καταρράκτη έχουν αυξήσει τη συνολική ζήτηση. Η τελευταία μοντελοποίηση προβλέπει ότι η κάλυψη της χειρουργικής επέμβασης καταρράκτη θα αυξηθεί κατά περίπου 8,4% για αυτήν τη δεκαετία. Ωστόσο, η πρόοδος πρέπει να επιταχυνθεί ραγδαία για να επιτευχθεί ο στόχος της Παγκόσμιας Συνέλευσης Υγείας για αύξηση 30% έως το 2030.
«Η χειρουργική επέμβαση καταρράκτη είναι ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία που διαθέτουμε για να αποκαταστήσουμε την όραση και να μεταμορφώσουμε ζωές. Όταν οι άνθρωποι ανακτούν την όρασή τους, ανακτούν την ανεξαρτησία, την αξιοπρέπεια και τις ευκαιρίες. Η μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The Lancet Global Health, η οποία ανέλυσε αναφορές από εκτιμήσεις 68 χωρών για το 2023 και το 2024, δείχνει ότι η Αφρικανική Περιφέρεια αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο χάσμα, με τρία στα τέσσερα άτομα που χρειάζονται χειρουργική επέμβαση καταρράκτη να μην λαμβάνουν θεραπεία.
Οι γυναίκες επηρεάζονται δυσανάλογα σε όλες τις περιοχές, αντιμετωπίζοντας σταθερά χαμηλότερη πρόσβαση στην περίθαλψη από τους άνδρες. Αυτά τα κενά αντανακλούν μακροχρόνια διαρθρωτικά εμπόδια, όπως ελλείψεις και άνιση κατανομή εκπαιδευμένων επαγγελματιών οφθαλμολογίας, υψηλά έξοδα που καταβάλλονται από την τσέπη των ασθενών, μεγάλους χρόνους αναμονής και περιορισμένη επίγνωση ή ζήτηση για χειρουργικές επεμβάσεις, ακόμη και όπου υπάρχουν υπηρεσίες» επεσήμανε η Ντέβορα Κεστέλ (Devora Kestel), Διευθύντρια του Τμήματος Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων και Ψυχικής Υγείας του ΠΟΥ.
Το κόλλημα στις οθόνες αυξάνει τον κίνδυνο για πρόωρο καταρράκτη στα 40 έτη
Επιπλέον, ενώ η ηλικία είναι ο κύριος παράγοντας κινδύνου για καταρράκτη, άλλοι παράγοντες που συμβάλλουν, όπως η παρατεταμένη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία Β, η χρήση καπνού, η χρήση κορτικοστεροειδών και ο διαβήτης, μπορούν να επιταχύνουν την ανάπτυξή του. Επίσης για την εμφάνιση πρόωρου καταρράκτη σε ηλικίες κοντά στα 40 έτη έχει ενοχοποιηθεί τα τελευταία χρόνια η κατάχρηση οθονών, με τους χειρουργούς-οφθαλμίατρους να υπογραμμίζουν ότι τα μάτια μας «εκ κατασκευής» είναι φτιαγμένα να κοιτούν μακριά
(μακρινή όραση και όχι κοντινή) στο πολύχρωμο τοπίο της φύσης και όχι σε οθόνες υπολογιστή.
Προτεινόμενες λύσεις για το κλείσιμο του χάσματος
Ο τερματισμός της τύφλωσης εξαιτίας καταρράκτη είναι απαραίτητος και εφικτός. Οι χώρες μπορούν να επιταχύνουν την πρόοδο ενσωματώνοντας τον έλεγχο όρασης και τις οφθαλμολογικές εξετάσεις στην πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη, επενδύοντας σε βασικές χειρουργικές υποδομές και επεκτείνοντας και καλύτερα κατανέμοντας το εργατικό δυναμικό στον τομέα της οφθαλμολογικής φροντίδας, ιδίως στις αγροτικές και υποεξυπηρετούμενες περιοχές.
Οι στοχευμένες προσπάθειες ιεράρχησης των γυναικών και των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων θα είναι κρίσιμες για τη μείωση των επίμονων ανισοτήτων και τη διασφάλιση ότι η βελτίωση της πρόσβασης θα ωφελήσει όλους.
Ο ΠΟΥ καλεί τις κυβερνήσεις, την κοινωνία των πολιτών και τους εταίρους να αξιοποιήσουν την υπάρχουσα δυναμική, να αντιμετωπίσουν τις ανισότητες μεταξύ των φύλων και των γεωγραφικών περιοχών και να δώσουν προτεραιότητα στους υποεξυπηρετούμενους πληθυσμούς. Με διαρκή δέσμευση, η χειρουργική επέμβαση καταρράκτη μπορεί να μετατραπεί από μια μη προσβάσιμη επέμβαση για εκατομμύρια ανθρώπους σε μια παγκοσμίως προσβάσιμη παρέμβαση, συμβάλλοντας στον τερματισμό της αποτρέψιμης τύφλωσης παγκοσμίως.
