«Ανάχωμα» στην παγκόσμια δημογραφική κατάρρευση συνιστά η «ασημένια οικονομία» (silver economy), η οποία θα μπορούσε να συνεισφέρει έως και 0,6% του ΑΕΠ ετησίως στην παγκόσμια οικονομία σε ορίζοντα 25ετίας (έως το 2050).
Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για την παγκόσμια οικονομία, για κάποιες ευρωπαϊκές χώρες το αναπτυξιακό μέρισμα θα είναι ακόμα μεγαλύτερο, όπως για παράδειγμα οι χώρες του Νότου (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία) που ο πληθυσμός των 65+ αυξάνεται με ταχύτερους ρυθμούς λόγω αύξησης του προσδόκιμου ζωής των κατοίκων τους.
Με την αύξηση των χρόνων της υγιούς ζωής, αλλά και με τη διαπιστωμένη υψηλότερη εκπαιδευτική και τεχνολογική γνώση των νέων μεσηλίκων, όλο και περισσότεροι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας είναι σε θέση να προσφέρουν, να διδάξουν και να συνεργαστούν, με αποτέλεσμα υψηλότερες οικονομικές και καινοτομικές επιδόσεις για το σύνολο, αλλά και για τα ίδια τα άτομα.
Η silver economy, δηλαδή η οικονομική δραστηριότητα των ώριμων σε ηλικία ατόμων, κερδίζει ολοένα και περισσότερο χώρο στην αγορά εργασίας, είτε πρόκειται για επιχειρηματίες που παρατείνουν την ενεργό συμμετοχή τους στις επιχειρήσεις τους, είτε για αυτοαπασχολούμενους που συνεχίζουν να εργάζονται μέχρι τα 70 ή και τα 75 τους χρόνια, είτε πρόκειται για μισθωτούς που συνεχίζουν να απασχολούνται και μετά την συνταξιοδότησή τους.
Επιχειρηματίες τρίτης ηλικίας
Οι δημογραφικές εξελίξεις του αιώνα που διανύουμε δημιουργούν πιεστικές ανάγκες για αναπροσαρμογή του εργασιακού μοντέλου. Καθώς υποχωρεί η γονιμότητα και αυξάνει η μακροζωία, αλλάζει η ηλικιακή σύνθεση των κοινωνιών και μηδενίζεται η παγκόσμια αύξηση του πληθυσμού.
Με προβλεπόμενη αύξηση της διάρκειας της ζωής κατά 11 χρόνια μεταξύ έως το τέλος του αιώνα, η δυναμική έλευση της silver economy αντανακλά το αυξανόμενο μερίδιο των ανθρώπων ηλικίας πάνω από 65 ετών στην κοινωνία.
H καλύτερη υγεία και η διατήρηση των γνωστικών επιδόσεων σημαίνουν ότι μέσα σε μια δεκαετία, οι πιο ώριμες ηλικιακά ομάδες του πληθυσμού θα συνεχίζουν να απασχολούνται, να έχουν αυξημένα εισοδήματα, να βγαίνουν στη σύνταξη πιο αργά και να μην κινδυνεύουν να χάσουν τη θέση εργασίας τους.
Όπως αναφέρει η έκθεση της ΓΣΕΒΕΕ «Ασημένια Οικονομία: Οι επιπτώσεις των δημογραφικών αλλαγών στις μικρές επιχειρήσεις», με τη διαδικασία γήρανσης σε εξέλιξη, ο αριθμός των αυτοαπασχολούμενων μεγαλύτερης ηλικίας αυξάνει παντού στην Ευρώπη. Κατά το διάστημα μεταξύ 2002 και 2018, ο αριθμός των αυτοαπασχολούμενων τρίτης ηλικίας σημείωσε αύξηση κατά 35% για την ομάδα 50-64 ετών, και κατά 40% για την ομάδα μεταξύ 65 και 74 ετών. Ο όρος «olderpreneur» είναι η νέα τάση και αναφέρεται σε άτομα που ασκούν ή ξεκινούν να ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα σε ώριμη ηλικία.
Ατομα ηλικίας 55-64 ετών είναι πιθανότερο να συγκεντρώνουν δεξιότητες και γνώσεις που απαιτούνται για τη δημιουργία επιχειρήσεων, ενώ ο φόβος της αποτυχίας τους ανησυχεί λιγότερο σε σύγκριση με το νεότερο πληθυσμό.
Μεταξύ της επιχειρηματικής κοινότητας ώριμης ηλικίας, οι γυναίκες συνήθως ηγούνται επιχειρήσεων που είναι μικρότερες σε μέγεθος και χαμηλότερης κερδοφορία, καθώς θεωρούν σημαντικότερη την ισορροπημένη ζωή παρά το εισόδημα καθαυτό. Έτσι το ποσοστό των αντρών επικρατεί μεταξύ εκείνων που ξεκινούν λίγο... αργότερα την επιχειρηματική τους δραστηριοποίηση.
Ποιες πολιτικές απαιτούνται
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο παρουσιάζει τρεις διακριτούς τρόπους με τους οποίους η θέσπιση κατάλληλων πολιτικών μπορεί να μοχλεύσει θετικές οικονομικές εξελίξεις από την silver economy, σε πείσμα των δημογραφικών δεδομένων.
1. Θέσπιση πολιτικών για την υγιή γήρανση με στόχο την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής στην απασχόληση των ατόμων 50-64 ετών. Επειδή η γήρανση δεν είναι πεπρωμένο, χρειάζεται να αναζητηθούν οι τρόποι που βελτιώνουν τις φυσικές και γνωστικές ικανότητες των ανθρώπων καθώς μεγαλώνουν και γερνούν. Πολιτικές που βελτιώνουν το ανθρώπινο κεφάλαιο. Μέτρα που προάγουν την υγεία και επιχειρούν να γιατρέψουν τις ανισότητες υγείας. Ενθάρρυνση συμπεριφορών που διατηρούν τους ανθρώπους σε καλή υγεία (πρόληψη, άσκηση, κοινωνικότητα).
2. Παράταση της εργάσιμης ζωής, με οικειοθελή παραμονή στην εργασία μετά τα 65 έτη και προβλεπόμενο όφελος +0,1% του ΑΕΠ. Η χρήση κινήτρων για αύξηση των πραγματικών ορίων συνταξιοδότησης κυρίως σε χώρες που το προσδόκιμο ζωής μετά τη σύνταξη ξεπερνά τα 20 χρόνια (όπως στις χώρες της ΕΕ).
3. Συνδυασμός ευκαιριών αναβάθμισης δεξιοτήτων, εκμάθηση νέων τρόπων εργασίας που επιτρέπει ή/και εισάγει η τεχνολογική εξέλιξη, δια βίου μάθηση ώστε οι άνθρωποι να παραμένουν απασχολήσιμοι καθώς μεγαλώνουν.
Θεαματικότερα αποτελέσματα θα υπάρξουν αν συνδυαστούν μεταρρυθμίσεις όπως οι πολιτικές για υγιή γήρανση, η αύξηση των ατόμων 50-64 ετών στην απασχόληση, η υψηλότερη ηλικία πραγματικής συνταξιοδότησης, οι ευκαιρίες αναβάθμισης δεξιοτήτων, η διευκόλυνση της σταδιακής μετάβασης από την εργασία στη συνταξιοδότηση και κυρίως η μείωση του φυλετικού χάσματος συμμετοχής στην απασχόληση.
