Βρισκόμαστε στις αρχές Μαΐου 2026, και ο κάμπος της Θεσσαλίας, της Κεντρικής Μακεδονίας και της Ηλείας περιμένει ακόμη. Σύμφωνα με τις τελευταίες ανακοινώσεις της ΑΑΔΕ, η οποία ανέλαβε τη διαχείριση των κοινοτικών ενισχύσεων μετά την κατάργηση του ΟΠΕΚΕΠΕ, οι εκκρεμότητες πληρωμών των αιτήσεων ΟΣΔΕ 2025 αναμένεται να ολοκληρωθούν έως τα τέλη Ιουνίου 2026 — μια καθυστέρηση που έχει στραγγίξει τη ρευστότητα σε μια περίοδο όπου το κόστος καλλιέργειας έχει αυξηθεί δραματικά. Η εικόνα αυτή φωτίζει μια αλήθεια που η συμβατική στατιστική κρύβει: ότι ο πρωτογενής τομέας, παρότι εμφανίζεται «αριθμητικά μικρός» στους εθνικούς λογαριασμούς, λειτουργεί ως ο σημαντικότερος δημοσιονομικός σταθεροποιητής της ελληνικής περιφέρειας.
Η ψευδαίσθηση του 4% και η πραγματικότητα του 20%
Σε ένα ονομαστικό ΑΕΠ που έφτασε τα 248,35 δισ. ευρώ το 2025, ξεπερνώντας για πρώτη φορά το προ κρίσης μέγιστο του 2008, η συμβολή της γεωργίας, κτηνοτροφίας, αλιείας και δασοκομίας κυμαίνεται μεταξύ 3,5% και 4,5%, ή περίπου 9-11 δισ. ευρώ. Ο αριθμός αυτός είναι παραπλανητικός. Όταν προστεθεί η μόχλευση του τομέα «κάθετα» (μεταποίηση τροφίμων, ποτών και καπνού, με ΑΠΑ 9,1% του ΑΕΠ και περίπου 420.000 εργαζομένους στη συνολική μεταποίηση το 2024) και «οριζόντια» (logistics, λιανεμπόριο, εστίαση, εξαγωγικός βραχίονας), το πραγματικό αποτύπωμα της «αγροδιατροφικής αλυσίδας» στην ελληνική οικονομία πλησιάζει το 20% του ΑΕΠ!
Σύμφωνα με ανάλυση της Eurobank η βιομηχανία τροφίμων κατέγραψε αύξηση παραγωγής 4,0% το 2025, μία από τις ισχυρότερες επιδόσεις στον δείκτη της μεταποίησης. Με άλλα λόγια, ο πρωτογενής τομέας δεν τροφοδοτεί απλώς το ταμείο του παραγωγού αλλά τροφοδοτεί ολόκληρες αλυσίδες αξίας που εμφανίζονται διοικητικά σε άλλους κλάδους του ΑΕΠ.
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική 2023-2027 κατευθύνει στην Ελλάδα 13,48 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών κονδυλίων (9,68 δισ. ευρώ Πυλώνας Ι, 3,7 δισ. ευρώ Πυλώνας ΙΙ), ενώ με την εθνική συμμετοχή το συνολικό «πακέτο» αγγίζει τα 19,3 δισ. ευρώ!
Σε ετήσια βάση, ο Πυλώνας Ι μεταφέρει στους Έλληνες παραγωγούς περίπου 1,9 δισ. ευρώ μόνο για άμεσες εισοδηματικές ενισχύσεις, εκ των οποίων τα 460 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στα Οικολογικά Σχήματα (eco-schemes). Αν προστεθούν οι Συνδεδεμένες Ενισχύσεις (1 δισ. ευρώ συνολικά για την επταετία) και η ειδική ενίσχυση για το βαμβάκι (919,98 εκατ. ευρώ), διαμορφώνεται μια εικόνα συστηματικής δημοσιονομικής μεταβίβασης που λίγοι μη ειδικοί κατανοούν…
Για το έτος αναφοράς 2025, η συνολική ροή χρημάτων προς τους αγρότες μέσω ΟΠΕΚΕΠΕ, Κρατικού Προϋπολογισμού και ΕΛΓΑ υπολογίστηκε από το ΥΠΑΑΤ σε 3,82 δισ. ευρώ, με 1,69 δισ. από τον Πυλώνα Ι (ΕΓΤΕ), 1,53 δισ. από τον Πυλώνα ΙΙ (ΕΓΤΑΑ), 175,5 εκατ. από τον ΕΛΓΑ και 72,25 εκατ. ως de minimis. Τα ποσά αυτά αγγίζουν περίπου το 1,5% του ελληνικού ΑΕΠ, δηλαδή ισοδυναμούν περίπου με το ένα τρίτο του πρωτογενούς πλεονάσματος (12,13 δισ. ευρώ ή 4,9% του ΑΕΠ το 2025) που η χώρα κατέγραψε.
Ο τοπικός πολλαπλασιαστής: από τον λογαριασμό του παραγωγού στον τοπικό φούρναρη
Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο που η Αθήνα συστηματικά υποτιμά. Σε αντίθεση με τις περισσότερες δημόσιες δαπάνες που κατευθύνονται προς αστικά κέντρα, οι αγροτικές ενισχύσεις δεν «κάθονται» σε καταθετικούς λογαριασμούς της πρωτεύουσας αλλά διοχετεύονται σχεδόν αμέσως σε καταστήματα γεωργικών εφοδίων στη Λάρισα, σε πρατήρια καυσίμων στην Καρδίτσα, σε συνεργεία γεωργικών μηχανημάτων στις Σέρρες, σε εμπορικά καταστήματα στον Τύρναβο, σε σούπερ μάρκετ στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας και σε όλη την επαρχία γενικότερα. Με 485.896 μοναδικούς δικαιούχους που λαμβάνουν ενισχύσεις από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, αριθμός που, όταν συνυπολογιστούν τα νοικοκυριά τους, ξεπερνά το 10% του ελληνικού πληθυσμού, η ΚΑΠ λειτουργεί ως το πιο αποτελεσματικό εργαλείο εδαφικής συνοχής που διαθέτει σήμερα η χώρα. Σε περιφέρειες όπως η Θεσσαλία, η Πελοπόννησος και η Κεντρική Μακεδονία, όπου η εξάρτηση από την αγροτική παραγωγή και την ΚΑΠ είναι ισχυρότερη, ο τοπικός πολλαπλασιαστής εκτιμάται ότι κυμαίνεται μεταξύ 1,4 και 1,6, δηλαδή κάθε ευρώ ενίσχυσης γεννά δευτερογενή οικονομική δραστηριότητα ύψους 1,40-1,60 ευρώ μέσω της κατανάλωσης, των τοπικών αγορών εφοδίων και των επενδύσεων σε εξοπλισμό.
Η παραπάνω ρευστότητα λοιπόν έχει παγώσει…
Η μετάβαση των αρμοδιοτήτων από τον ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, μια μεταρρύθμιση που στόχευε στη διαφάνεια και τον έλεγχο μετά τις αποκαλύψεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, δημιούργησε ένα χρονικό κενό ρευστότητας στην περιφέρεια το οποίο η συμβατική μακροοικονομική ανάλυση δεν αποτυπώνει.
Η εξόφληση της Βασικής Ενίσχυσης 2025 ανήλθε σε 572 εκατ. ευρώ (363,4 εκατ. προκαταβολή + 208,6 εκατ. εξόφληση), ωστόσο οι Συνδεδεμένες Ενισχύσεις και τα Οικολογικά Σχήματα ύψους άνω των 580 εκατ. ευρώ εκκρεμούν ακόμα στα τέλη Απριλίου 2026. Όταν 580 εκατ. ευρώ καθυστερούν να φτάσουν σε μισό εκατομμύριο νοικοκυριά της περιφέρειας σε μια εποχή ακριβής ενέργειας, ακριβών λιπασμάτων και υψηλού κόστους κεφαλαίου, το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς αγανάκτηση — είναι μετρήσιμη συρρίκνωση των τοπικών αγορών. Ο εμπορικός κύκλος της Νίκαιας Λάρισας, του Αλιάκμονα ή της Αχαΐας δεν είναι ανθεκτικός σε εξάμηνες αναβολές ταμειακών ροών. Παράλληλα, η ενεργοποίηση της επιστροφής ΕΦΚ στο 150% των ανώτατων ορίων ανά καλλιέργεια από τον Νοέμβριο 2025 (84 εκατ. ευρώ συνολικά) λειτουργεί ως μερική αντιστάθμιση, αλλά δεν αντικαθιστά τη βασική εισοδηματική ροή.
Η εμμονή του δημόσιου διαλόγου με το «μόνο 4% του ΑΕΠ» αποτελεί στρατηγικό σφάλμα ανάγνωσης. Η ελληνική αγροτική οικονομία δεν είναι ένας μικρός κλάδος που χρειάζεται απλώς εκσυγχρονισμό, είναι ο σημαντικότερος μηχανισμός κατανομής δημοσίων πόρων προς την περιφέρεια, με ετήσια ροή 3,8 δισ. ευρώ που πολλαπλασιάζεται τοπικά.
Η εκλογίκευση των ελέγχων μέσω της ΑΑΔΕ, που για την κυβέρνηση ήταν ένα αναγκαίο βήμα διαφάνειας πρέπει να συνοδευτεί από έναν μηχανισμό «προστασίας ταμειακών ροών» προς την περιφέρεια: πρόβλεψη για άμεσες προκαταβολές μέσω εθνικών πόρων όταν η ευρωπαϊκή ροή καθυστερεί, σταθερό χρονοδιάγραμμα πληρωμών αντί για αλλεπάλληλες ad hoc ανακοινώσεις, και ένα διαφανές δημόσιο tracker απορρόφησης ανά Πυλώνα.
Ο εθνικός λογαριασμός μετράει τη γεωργία ως 4% … η περιφερειακή αγορά τη μετρά ως ζωή.
