Μπορεί το κενό ΦΠΑ, τα χρήματα δηλαδή που χάνει το Δημόσιο από τη μη είσπραξη του φόρου, να μειώθηκε από 29% το 2017 κάτω από το 9% το 2025 αλλά η Ελλάδα εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ στην είσπραξη εσόδων από το συγκεκριμένο φόρο.
Οι απώλειες εσόδων οφείλονται τόσο στην έλλειψη συμμόρφωσης όσο και στην εφαρμογή εξαιρέσεων που μειώνουν τα πραγματικά έσοδα σε σχέση με τα δυνητικά.
Αυτό διαπιστώνει το ΙΟΒΕ σε ειδικό κεφάλαιο της τριμηνιαίας έκθεσής του για την ελληνική οικονομία, επισημαίνοντας ότι βασική πηγή απώλειας εσόδων από ΦΠΑ αποτελούν οι αποφάσεις πολιτικής που μειώνουν το οφειλόμενο ποσό φόρου για συγκεκριμένα αγαθά ή ομάδες συναλλαγών. Οι εξαιρέσεις και οι μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ αποσκοπούν είτε στην παροχή στοχευμένης κοινωνικής προστασίας όπως σε ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες ή σε ακριτικές περιοχές, είτε στην ενίσχυση της κατανάλωσης ορισμένων αγαθών, όπως τα βιβλία. Ωστόσο, οι παρεμβάσεις αυτές συνεπάγονται σημαντικό δημοσιονομικό κόστος.
- Διαβάστε ακόμα -ΙΟΒΕ: Καμπανάκια για την παγκόσμια και ελληνική οικονομία - Γ. Ρέτσος: Έρχεται θύελλα
Αντίθετα, στο πεδίο της συμμόρφωσης καταγράφεται αισθητή βελτίωση. Το «κενό συμμόρφωσης» ΦΠΑ μειώθηκε κατά 12,6 ποσοστιαίες μονάδες το 2023 σε σύγκριση με το 2019, επίδοση που αποτελεί τη μεγαλύτερη μείωση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ.
Ηλεκτρονικές πληρωμές
Καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση αυτή έχει διαδραματίσει η επέκταση των ηλεκτρονικών πληρωμών και του ηλεκτρονικού εμπορίου. Ενδεικτικά, οι διαδικτυακές πωλήσεις αυξήθηκαν από 3,8% του συνόλου των πωλήσεων των επιχειρήσεων το 2018 σε 6,9% το 2022. Η ενίσχυση των ηλεκτρονικών συναλλαγών περιορίζει τη χρήση μετρητών και διευκολύνει τον έλεγχο, βελτιώνοντας τη συμμόρφωση στην απόδοση του ΦΠΑ.
Παρά την πρόοδο αυτή, η συνολική αποτελεσματικότητα είσπραξης εσόδων από ΦΠΑ παραμένει χαμηλή. Λαμβάνοντας υπόψη τόσο το κενό συμμόρφωσης όσο και το «κενό πολιτικής», η Ελλάδα εξακολουθεί να κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ, κυρίως λόγω του μεγάλου αριθμού φοροαπαλλαγών. Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι ο λόγος της αξίας των φοροαπαλλαγών προς τα συνολικά φορολογικά έσοδα αυξήθηκε στο 34,2% το 2024, από 19,3% το 2019, εξέλιξη στην οποία συνέβαλαν και τα μέτρα στήριξης που υιοθετήθηκαν κατά την ενεργειακή κρίση.
Όπως σημειώνεται, ο αυξανόμενος όγκος φοροαπαλλαγών καθιστά το φορολογικό σύστημα πιο πολύπλοκο και λιγότερο διαφανές, ενώ περιορίζει τη δυνατότητα ενίσχυσης των δημοσίων εσόδων. Με βάση τον δείκτη αποτελεσματικότητας είσπραξης ΦΠΑ, η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη από το τέλος για το 2024, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για περαιτέρω παρεμβάσεις.
Μέτρα
Στο πλαίσιο αυτό, το ΙΟΒΕ κρίνει σκόπιμη τη λήψη πρόσθετων μέτρων πολιτικής, με έμφαση στην περαιτέρω τόνωση των ηλεκτρονικών πληρωμών σε στοχευμένες συναλλαγές και στην αξιοποίηση νέων τεχνολογιών από τη φορολογική διοίκηση, προκειμένου να μειωθεί ακόμη περισσότερο το κενό συμμόρφωσης και να επιτευχθεί μεγαλύτερη σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρώπη.
