Ολοκληρώθηκε χθες η δημόσια διαβούλευση του νομοσχεδίου για τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας και εντός του Φεβρουαρίου αναμένεται να κατατεθεί και να ψηφιστεί στη Βουλή στοχεύοντας στην αύξηση της κάλυψης των εργαζομένων.
Ο νέος νόμος θα ισχύσει άμεσα από τη δημοσίευσή του στο ΦΕΚ, χωρίς μεταβατικό στάδιο, διευκολύνοντας τη σύναψη και επέκταση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, και επισπεύδοντας τις διαδικασίες επίλυσης διαφορών.
Οι επιπτώσεις του νέου νόμου θα είναι άμεσες, ιδίως σε κλάδους όπου υπάρχουν ήδη συλλογικές συμβάσεις που δεν πληρούν σήμερα τα κριτήρια επέκτασης.
Μια τέτοια περίπτωση επέκτασης είναι η μεγάλη κλαδική συλλογική σύμβαση της εστίασης, η οποία αναμένεται να επιφέρει σωρευτικές αυξήσεις 10%-15% σε 450.000 εργαζομένους.
Η δεύτερη μαζική κλαδική συλλογική σύμβαση, η οποία θα μπορούσε να υπογραφεί, είναι εκείνη που αφορά το λιανεμπόριο, όπου εργάζονται 650.000 μισθωτοί. Την επέκταση της εν λόγω σύμβασης μπορεί να υπογράψει μόνη της η ΓΣΕΕ (δηλαδή χωρίς τη συμμετοχή μιας κλαδικής ομοσπονδίας), καθώς ο νέος νόμος παρέχει αυτή τη δυνατότητα.
Στόχος του υπουργείου Εργασίας είναι να αυξηθεί η κάλυψη των εργαζομένων από συλλογικές ρυθμίσεις σε ολόκληρη την οικονομία από το 30% που είναι σήμερα στο 80% (σταδιακά).
Ο ρόλος της μετενέργειας
Η βασικότερη ρύθμιση του νόμου έχει να κάνει με την επαναφορά της μετενέργειας όλων των κανονιστικών όρων των συλλογικών συμβάσεων εργασίας.
Η μετενέργεια είναι ένας θεσμός που συμπληρώνει και ενισχύει τον ρυθμιστικό ρόλο των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Σκοπός της είναι να μην παραμένουν οι εργαζόμενοι που δεσμεύονται ήδη από συλλογικές συμβάσεις εργασίας που έληξαν χωρίς προστασία, μέχρις ότου προκύψει μία νέα συλλογική ή ατομική ρύθμιση των όρων εργασίας.
Η μετενέργεια έρχεται να προστατέψει τον εργαζόμενο από μονομερείς ενέργειες του εργοδότη κατά το ενδιάμεσο χρονικό διάστημα, μέχρις ότου οι κοινωνικοί εταίροι συνάψουν νέα συλλογική σύμβαση εργασίας ή οι συμβαλλόμενοι στην ατομική σύμβαση εργασίας ρυθμίσουν διαφορετικά από κοινού τους όρους εργασίας.
Με αυτά που ισχύουν σήμερα, μετά τη λήξη του τριμήνου (οπότε αρχίζει η φάση της μετενέργειας) ο εργοδότης οφείλει να συνεχίσει να καταβάλλει μόνο τον βασικό μισθό ή το βασικό ημερομίσθιο και τα επιδόματα ωρίμανσης, τέκνων, σπουδών και επικινδύνου εργασίας, εφόσον τα επιδόματα αυτά προβλέπονταν. Οι λοιπές παροχές της συλλογικής σύμβασης εργασίας, μισθολογικές ή άλλου είδους, δεν μετενεργούν, με συνέπεια να έχει ο εργοδότης την ευχέρεια να τις περικόπτει μονομερώς, χωρίς η περικοπή αυτή να συνιστά μονομερή βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας.
Με την νέα ρύθμιση, κατόπιν της τρίμηνης παράτασης ισχύος των κανονιστικών όρων των συλλογικών συμβάσεων εργασίας θα συνεχίζουν να ισχύουν όλοι οι κανονιστικοί όροι τους, μέχρι να τροποποιηθούν με νέα συλλογική ή ατομική σύμβαση εργασίας. Σημειώνεται ότι, ως κανονιστικοί νοούνται οι όροι της συλλογικής σύμβασης που επηρεάζουν τις ατομικές συμβάσεις εργασίας, καθώς και ότι η μετενέργεια έχει αόριστη διάρκεια. Επομένως, εξασφαλίζεται η πλήρης προστασία μετά την πάροδο της χρονικής διάρκειας της συλλογικής σύμβασης, ακόμη και αν δεν συναφθεί εκ νέου συλλογική σύμβαση.
Για παράδειγμα, η κλαδική σύμβαση των ηλεκτροτεχνιτών καταστημάτων που λήγει στις 31 Μαρτίου 2026, προβλέπει 7 επιδόματα. Με την επαναφορά της πλήρους μετενέργειας, αν εντός τριμήνου από τη λήξη της σύμβασης δεν υπογραφεί νέα, οι εργαζόμενοι στον κλάδο θα συνεχίσουν να λαμβάνουν τους μισθούς που προβλέπει η σύμβασή τους με το σύνολο των 7 επιδομάτων που είναι γάμου (10% στον μισθό), ειδικών εργασιών (10% στον μισθό), ειδικών συνθηκών εργασίας (10% στον μισθό), προϋπηρεσίας, τέκνων, σπουδών, και ανθυγιεινής εργασίας. Αν έμενε το καθεστώς της μερικής μετενέργειας δεν θα ήταν υποχρεωτικό να συνεχίσουν να καταβάλλονται τα επιδόματα γάμου, ειδικών εργασιών και ειδικών συνθηκών εργασίας.
Αυξήσεις μισθών και επιδόματα
Το ξεπάγωμα των συλλογικών συμβάσεων εργασίας με το νέο νόμο αναμένεται να συνοδευτεί από αυξήσεις μισθών που υπερβαίνουν το 10%, καθώς οι αποδοχές των εργαζομένων που καλύπτονται από σύμβαση συνοδεύονται και από επιδόματα που δεν προβλέπονται σε όσους είναι χωρίς συλλογική σύμβαση.
Σήμερα μετενεργούν, δηλαδή διατηρούνται μόνον ο βασικός μισθός (σ.σ.: 880 ευρώ) και τα επιδόματα προϋπηρεσίας, σπουδών, τέκνου και ανθυγιεινής εργασίας.
Ορισμένα από τα επιδόματα που πρόκειται να επανέλθουν στους μισθούς των εργαζομένων των οποίων οι κλαδικές συμβάσεις θα επεκταθούν, είναι: πολυετούς υπηρεσίας, πτυχίου, (20% επί του βασικού μισθού), διδακτορικού (20% επί του βασικού μισθού), μεταπτυχιακών σπουδών, μάστερ (10% επί του βασικού μισθού), εργασιακής εμπειρίας άνω των 10 ετών, πενταετίας καθώς και επιδομάτων εξειδικευμένης εργασίας, γάμου και ειδικών συνθηκών.
