Η ευρωπαϊκή πολιτική για την κυκλική οικονομία περνά σε πιο επιθετική φάση, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενεργοποιεί ένα πακέτο άμεσων παρεμβάσεων για την ανακύκλωση πλαστικών, εν μέσω κρίσης στον κλάδο και έντονων πιέσεων από το αυξημένο κόστος ενέργειας και τον διεθνή ανταγωνισμό. Το στοίχημα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό αλλά και καθαρά βιομηχανικό καθώς στόχος μεταξύ άλλων είναι η δημιουργία μιας λειτουργικής ευρωπαϊκής αγοράς δευτερογενών πρώτων υλών.
Η αφετηρία της μεταρρύθμισης τοποθετείται χρονικά στα τέλη του 2025, όταν η Επιτροπή ανακοίνωσε μια δέσμη πιλοτικών μέτρων με στόχο να «ξεμπλοκάρει» την αγορά ανακυκλωμένων πλαστικών. Η επιλογή δεν είναι τυχαία. Τα τελευταία δύο χρόνια, η ευρωπαϊκή ανακύκλωση αντιμετωπίζει μειωμένη ζήτηση, εισαγωγές φθηνότερων παρθένων πλαστικών και νομική ασάφεια που αποθαρρύνει επενδύσεις. Τα πιλοτικά μέτρα λειτουργούν ως μεταβατικό εργαλείο μέχρι τη μεγάλη νομοθετική τομή που προγραμματίζεται για το 2026.
Με βάση το χρονοδιάγραμμα, το πρώτο καθοριστικό ορόσημο είναι το πρώτο τρίμηνο του 2026. Έως τα τέλη Ιανουαρίου ολοκληρώνεται η δημόσια διαβούλευση για τα ενιαία ευρωπαϊκά κριτήρια «end-of-waste», δηλαδή τον σαφή προσδιορισμό του πότε το ανακυκλωμένο πλαστικό παύει να θεωρείται απόβλητο και αποκτά καθεστώς εμπορεύσιμης πρώτης ύλης. Η ρύθμιση αυτή θεωρείται καταλύτης για τη δημιουργία πραγματικής ενιαίας αγοράς ανακυκλωμένων υλικών, καθώς αίρει εμπόδια στις διασυνοριακές συναλλαγές και μειώνει τη νομική αβεβαιότητα.
Παράλληλα, εντός του 2026 προχωρούν οι εκτελεστικές πράξεις για το ανακυκλωμένο περιεχόμενο στα πλαστικά μπουκάλια, στο πλαίσιο της Οδηγίας για τα πλαστικά μίας χρήσης. Οι στόχοι αυτοί μεταφράζονται σε πραγματική, δεσμευτική ζήτηση για ανακυκλωμένο PET και λειτουργούν ως πρότυπο για πιθανή επέκταση αντίστοιχων υποχρεώσεων και σε άλλους τομείς συσκευασίας.
Το δεύτερο μεγάλο ορόσημο αφορά στο δεύτερο εξάμηνο του 2026, όπου αναμένεται η παρουσίαση της Οριζόντιας Πράξης για την Κυκλική Οικονομία. Πρόκειται για μια συνολική νομοθετική παρέμβαση που φιλοδοξεί να ενοποιήσει κανόνες για δευτερογενείς πρώτες ύλες, να ενισχύσει τη ζήτηση για ανακυκλωμένα υλικά και να περιορίσει τον κατακερματισμό μεταξύ κρατών-μελών. Εκεί θα φανεί αν η ΕΕ είναι έτοιμη να περάσει από τις πιλοτικές παρεμβάσεις σε δεσμευτικούς κανόνες αγοράς.
Στο ίδιο χρονικό πλαίσιο, εντός του 2026, ενεργοποιούνται νέοι τελωνειακοί κωδικοί για τη διάκριση παρθένων και ανακυκλωμένων πλαστικών στις εισαγωγές. Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την προστασία της ευρωπαϊκής ανακύκλωσης από φθηνές εισαγωγές και για την εφαρμογή περιβαλλοντικών κανόνων και στα εισαγόμενα προϊόντα.
Το 2027 λειτουργεί ως χρονικός ορίζοντας αξιολόγησης. Μέχρι τότε, η Επιτροπή θα κληθεί να κρίνει αν τα end-of-waste κριτήρια, οι στόχοι ανακυκλωμένου περιεχομένου και τα εργαλεία εμπορικής παρακολούθησης έχουν αποδώσει. Σε αυτό το στάδιο αναμένεται να εξεταστεί αν οι υποχρεωτικοί στόχοι θα επεκταθούν και σε άλλους κλάδους, πέρα από τις συσκευασίες.
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές αποκτούν διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά, η εναρμόνιση των κανόνων end-of-waste και η ενίσχυση της ζήτησης για ανακυκλωμένο περιεχόμενο μπορούν να βελτιώσουν τη βιωσιμότητα των εγχώριων μονάδων ανακύκλωσης, οι οποίες σήμερα λειτουργούν σε μια μικρή και κατακερματισμένη αγορά. Από την άλλη, οι νέοι ευρωπαϊκοί κανόνες αυξάνουν την πίεση για ποιοτική αναβάθμιση, ιχνηλασιμότητα και επενδύσεις σε σύγχρονες υποδομές, ιδιαίτερα σε ένα σύστημα που βασίζεται έντονα στα σχήματα διευρυμένης ευθύνης παραγωγού. Κατ’ επέκταση, το εάν η Ελλάδα θα αξιοποιήσει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο ως ευκαιρία ή θα βρεθεί αντιμέτωπη με αυστηρότερες υποχρεώσεις χωρίς επαρκή προσαρμογή, θα κριθεί τα επόμενα δύο χρόνια.
