Μια πορεία χωρίς ορατότητα μέσα στην ομίχλη

Είναι λιγότερο ή περισσότερο γνωστό, ότι η Συμφωνία του Μπρέτον Γουντς (1945) – στην οποία επανερχόμαστε πολλές φορές τελευταία – πέραν της βασικής απόφασης περί της σταθερής σχέσης χρυσού – δολαρίου, συνοδευόταν και από κάποιες άλλες συμφωνίες «εκτός» του βασικού κειμένου της, αλλά καθοριστικές για την επιτυχία της.

Μια «πολιτική», καθοριστικής σημασίας, παράλληλη συμφωνία τότε, ήταν για παράδειγμα η Συμφωνία της Γιάλτας. Μια συμφωνία η οποία εξασφάλισε τα... γεωγραφικά όρια μέσα στα οποία θα αναπτυσσόταν χωρίς πολιτικά εμπόδια η Συμφωνία του Μπρέτον Γουντς...

Μια άλλη συμφωνία τυπικά διμερής, αλλά στην πραγματικότητα διεθνής και αυτή (αλλά λιγότερο γνωστή), ήταν η συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Σαουδικής Αραβίας, για την αποκλειστική πώληση του πετρελαίου σε δολάρια και μόνο.

Μέχρι τότε η Σαουδική Αραβία, η μεγαλύτερη εξαγωγός πετρελαίου στον πλανήτη, το πουλούσε σε στερλίνες.

Η συμφωνία εκείνη αναμφίβολα, σημάδεψε την πλανητικής κλίμακας αντικατάσταση της στερλίνας από το δολάριο σαν διεθνές νόμισμα συναλλαγών.

Γιατί; Γιατί εξασφάλισε, χρονικά παράλληλα με την σταθερότητα της ανταλλακτικής «αξίας» του δολαρίου με τον χρυσό μέσω του Μπρέτον Γουντς, μία ιστορικής κλίμακας διαρκώς αυξανόμενη «ζήτηση» για δολάρια.

Και αυτό γιατί χωρίς αυτά, δεν μπορούσες να αγοράσεις πετρέλαιο, ήτοι την βασική ενεργειακή ύλη για την ανοικοδόμηση του κόσμου μετά το 1945. Το πετρέλαιο ήταν το ισχυρότερο προϊόν στο διεθνές εμπόριο μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η διπλή ανατροπή

Η δεκαετία του 70’, μετά την κατάρρευση της Συμφωνίας του Μπρέτον Γουντς, (δηλαδή της σταθερής σχέσης δολαρίου χρυσού τον Αύγουστο του 1971), γνώρισε την έκρηξη των πληθωριστικών πιέσεων από την δραματική υποτίμηση του δολαρίου και την πετρελαϊκή κρίση, με τρομερές γεωπολιτικές συνέπειες στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Παρ’ όλα όσα συνέβησαν στην Μ. Ανατολή το πρώτο μισό της δεκαετίας του 70’, η συμφωνία για αποκλειστική πώληση του πετρέλαιου από την Σαουδική Αραβία ανανεώθηκε κρυφά από τον Βασιλιά Φεϊζάλ, εξασφαλίζοντας στο δολάριο μια ισχυρή «άμυνα» όσο αφορά τον διεθνή του ρόλο παρά την υποτίμησή του.

Στις αρχές της δεκαετίας του 80’, η Fed σε απόλυτη συμφωνία με την Κυβέρνηση έκανε την πρωτοφανή κίνηση να αυξήσει τα επιτόκια σε διψήφια νούμερα (έως και 18%) για να ανακόψει τα αλλεπάλληλα πληθωριστικά κύματα, παρά το υφεσιακό κόστος.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι με την κίνηση εκείνη «γέννησε» ένα νέο εμπορικό και επενδυτικό προϊόν, ακόμα μεγαλύτερης σημασίας και απόδοσης από το πετρέλαιο σε εμπορική και επενδυτική κλίμακα: «Γέννησε» το υψηλής απόδοσης και εμπορικότητας αμερκάνικο δεκαετές ομόλογο.

Το βρετανικό “gild” πολύ γρήγορα ακολούθησε την τύχη της στερλίνας στις διεθνείς χρηματαγορές.

Η αδυναμία της Ουάσιγκτον να συνεχίσει την χρηματοδότηση του πολέμου στο Βιετνάμ, είχε οδηγήσει στην διάρρηξη της σχέσης χρυσού δολαρίου το 1971 και την πληθωριστική δεκαετία του 70’.

Η απάντηση των ΗΠΑ ήταν η νομισματική πολιτική Βόλκερ το 1981 με την δραματική αύξηση των επιτοκίων, που «γέννησε» το νέο «προϊόν», ένα προϊόν που εξασφάλιζε με την διαρκή αναχρηματοδότηση και αύξηση του αμερικάνικου χρέους, την διεθνή «ζήτηση» για το δολάριο, παράλληλα με την αποκλειστική πώληση του πετρέλαιου και του φυσικού αερίου, αργότερα, σε δολάρια.

Το προϊόν «αμερικάνικο χρέος» ακολούθησε μία εκπληκτική διείσδυση στις διεθνείς αγορές με την υπογραφή του αμερικανικού δημοσίου και απόδοση που ξεπερνούσε τις προσδοκίες.

Και επιπλέον ήταν ένα προϊόν που η αμερικάνικη οικονομία και οι δημόσιες δαπάνες της Ουάσιγκτον συνέχισαν να «παράγουν» με αμερικάνικους …ρυθμούς.

Κανένας δεν σκεφτόταν ότι αυτό το «προϊόν» που εξασφάλιζε μία πρωτοφανή ζήτηση για το δολάριο διεθνώς για να το αγοράσεις, ήταν γέννημα της κρίσης.

Το εγγυόταν το ισχυρότερο κράτος και οικονομία του κόσμου και είχε υψηλή απόδοση, τι περισσότερο να ζητούσαν οι αγορές κεφαλαίου;

Τι αλλάζει σήμερα;

Γιατί θυμίζουμε όλα αυτά σήμερα; Θα μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι αυτό το “Status Quo” είναι αυτό που αμφισβητείται από την πρόσφατη συνάντηση των BRICS μετά την απόφασή τους να ενσωματώσουν στην ομάδα τους την Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ιράν. Και οι τρεις χώρες εξαγωγής πετρελαίου.

Ή ακόμα και από την απόφασή τους να προχωρήσουν στη δημιουργία μιας λογιστικής μονάδας συναλλαγής για τις μεταξύ τους – κατ’ αρχήν – συναλλαγές.

Αναμφίβολα αυτές είναι κινήσεις των οποίων οι συνέπειες μπορούν να αποβούν σημαντικές για τον διεθνή ρόλο του δολαρίου, εφόσον προχωρήσουν στην ίδια κατεύθυνση.

Αλλά προς το παρόν ίσως έχει μία επιπλέον – άμεση – σημασία να προσέξουμε κάποια στοιχεία που συχνά συναντάει κανείς στα reportrs των χρηματαγορών. Κάποια reports σύμφωνα με τα οποία οι αναπτυσσόμενες αγορές (ΕΜ) έχουν τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα το 2023, αυξήσει αξιοπρόσεκτα τις εκδόσεις χρέους – για την αναχρηματοδότησή τους – σε τοπικά, συνήθως ισχυρά, νομίσματα μειώνοντας δραστικά την προσφυγή τους στο δολάριο.

Οι αριθμοί έχουν αρχίσει να χτυπάνε καμπανάκια σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές στο Bloomberg.

Αυτή η «σιωπηρή» σταδιακή απομάκρυνση από το δολάριο στις διεθνείς χρηματοοικονομικές συναλλαγές (παράλληλα με τα όσα συμβαίνουν με τους BRICS) και η αυξανόμενη (όχι ακόμα ανταγωνιστική) παρουσία των προϊόντων χρέους τους τόσο στις εγχώριες αγορές τους, όσο και στην ευρύτερη περιοχή των EM, έχει αρχίσει να περιορίζει την ζήτηση του δολαρίου, στις χρηματαγορές.

Το φαινόμενο αυτό έχει δύο συνιστώσες.

Η μία είναι ότι με τον τρόπο αυτό οι αναπτυσσόμενες αγορές καλύπτουν έτσι τα κενά που δημιουργεί το tapering (QT) της Fed.

Η άλλη όμως, η πλέον σημαντική ίσως πλευρά, είναι ότι – όπως επισημαίνει η BIS σε πρόσφατο report – οι EM στην κρίση των τελευταίων 2 – 3 ετών βρέθηκαν με πολύ πιο ισχυρό χρηματοπιστωτικό σύστημα και αγορές, καθώς ισχυρές οικονομίες, όπως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία, η Ρωσία, Σαουδική Αραβία, κ.λ.π. έχουν διευρύνει σημαντικά τόσο την θέση τους στο παγκόσμιο ΑΕΠ, όσο και στον διεθνή καταμερισμό.

Αυτή η σιωπηρή «ανατροπή» φαίνεται να γίνεται το μονοπάτι αμφισβήτησης του δολαρίου και πίσω από αυτό, του μεταπολεμικού status quo.

Είναι ένα μονοπάτι αναμφίβολα με… ελάχιστη ορατότητα.

Μια διαδρομή «μέσα σε ομίχλη» όπως παραδέχθηκε την Παρασκευή για την πορεία της ΕΚΤ η Λαγκάρντ στο Jackson Hole.

Και κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι φαίνεται κάπου κάποιος αναμμένος φάρος.

Γ. Αγγέλης