Μια δολοφονία που θα «μετρήσει» πολύ

Περίμενα για να είμαι ειλικρινής τηλέφωνο από τον φίλο μου τον κ. Χ, ειδικά μετά την είδηση της δολοφονίας του τέως πρωθυπουργού της Ιαπωνίας Σίντζο Άμπε, του «εισηγητή» της περιβόητης «Αμπενόμικς» (δημοσιονομική και κυρίως νομισματική χαλάρωση) σε ένα μείγμα που τελικά υποχρεώθηκαν να ακολουθήσουν τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ευρώπη.

«Ελπίζω να μη διακόπτω τις ειδυλλιακές σου διακοπές στο Οροπέδιο, αλλά ήθελα να μιλήσουμε λιγάκι γιατί ξέρεις, εδώ στον υπόλοιπο κόσμο η ζωή συνεχίζεται και μάλιστα με γεγονότα που συνταράζουν… Και δεν εννοώ μόνο τον πόλεμο στην Ουκρανία».

Του εξήγησα ότι μετά το τελευταίο του μέιλ, περίμενα το τηλέφωνό του. «Ξέρεις δεν θα έλεγα ότι είναι και τόσο ειδυλλιακά αυτές τις τελευταίες ημέρες, ο καιρός εδώ πάνω, είναι εδώ και ένα 48ωρο τουλάχιστον φθινοπωρινός, με βροχή, αέρα και …μπόλικη δροσιά για την οποία δεν ήμασταν προετοιμασμένοι… ενδυματολογικά».

«Δηλαδή θέλεις να με κάνεις να λυπηθώ για το πως περνάτε; Έλα τώρα και 'γω θα ήθελα να είμαι εκεί πάνω, το ξέρεις κι ας είχε κρύο… Γιατί δεν ανάβετε το τζάκι; Το σπίτι απ’ όσο ξέρω έχει ένα τζάκι που ξεπερνάει σε ηλικία το άθροισμα της ηλικίας της δικής μου, της δικής σου, του φίλου μας του κ. Ψ και της Ελένης… Το φαντάζομαι και σε ζηλεύω».

«Εδώ γελάστηκες» τον διέκοψα. «Το πρόβλημα είναι ότι τότε που φτιάχτηκε το σπίτι αυτό - όπως σου έχω πει στηρίζεται σε καμάρες που είναι στημένες ανάμεσα σε μεγάλα βράχια - εδώ πάνω δεν έφτιαχναν τζάκια όπως τα ξέρεις, έφτιαχναν «παροστιές» ή «πυροστιές», δεν ξέρω πως τις λέτε εσείς… Δηλαδή κάτι που είναι τζάκι, αλλά χωρίς τον «τεχνικό» εξοπλισμό των σημερινών τζακιών που εξασφαλίζουν ότι δεν θα γυρίζει ο καπνός μέσα όταν φυσάει. Το τζάκι αυτό παρ’ ότι έχει την ηλικία που είπες, δεν έχει ανάψει τις τελευταίες δεκαετίες ποτέ για τον λόγο αυτό, τουλάχιστον μετά την τελευταία αποτυχημένη απόπειρα που είχα κάνει εγώ πριν από μερικά χρόνια.

Το «νέο» όμως είναι ότι μετά από το κρύο αυτό, αποφασίσαμε να το φτιάξουμε. Που σημαίνει ότι πρέπει είτε να προσθέσουμε ένα μηχανισμό από μέσα που θέλει αρκετά μαστορέματα, είτε να αλλάξουμε την καπνοδόχο… Και τίποτα από τα δύο αυτά δεν θα γίνει τα επόμενα 24ωρα. Γι’ αυτό ελπίζω ότι θα αλλάξει ο καιρός και θα ζεσταθεί λιγάκι το κοκαλάκι μας…».

«Καλά – καλά, μην ανησυχείς, εσύ θα ζεσταθείς άλλοι θα κρυώσουν για τα καλά φέτος…» σχολίασε γελώντας ο κ. Χ. Τον ρώτησα τι εννοεί και συνέχισε «μου κέντρισε την προσοχή όλη αυτή η συζήτηση με τους Γερμανούς και το ενδεχόμενο να κλείσει εντελώς η παροχή φυσικού αερίου από τον Nord Stream 1. Τελικά αν ήμουνα Γερμανός, ειδικά …βιομήχανος θα ήμουνα έξαλλος με την κυβέρνηση και τα όσα γίνονται με τις κυρώσεις».

Τον ρώτησα τι έχει στο νου του ακριβώς, γιατί αυτό δεν είναι… νέο.

«Διάβασα μία τελευταία έκθεση της Nomura χθες και συνειδητοποίησα ότι για να λειτουργήσει μία βιομηχανική μονάδα στην Γερμανία σήμερα χρειάζεται να πληρώσει για την βασική πηγή ενέργειας που χρησιμοποιεί, το φυσικό αέριο, επτά φορές ψηλότερο κόστος από ότι μία αντίστοιχη αμερικάνικη… Και ότι για να μπορεί να είναι ανταγωνιστική σήμερα στο περιβάλλον αυτό θα πρέπει το ευρώ να πέσει στο 0,65 δολάρια!!!

Το φαντάζεσαι, πριν από λίγο καιρό το ευρώ ήταν 1,1 – 1,2 δολ, σήμερα κοντεύει να είναι 1 προς 1 με σταθερή τάση προς τα 0,98 δολ. και υπολογίζεται ότι θα έχει πιάσει αυτή την ισοτιμία ίσως και μέσα στον Αύγουστο. Αλλά – άκουσον άκουσον - για να είναι ανταγωνιστική η Γερμανική βιομηχανία σήμερα το ευρώ πρέπει να πέσει στο 0,65 δολ… Ακούγεται «τρελό», αλλά είναι οι εκτιμήσεις της Nomura, όχι οι δικές σου και οι δικές μου… Χρειάσθηκε να το διαβάσω δύο φορές για να βεβαιωθώ ότι δεν κάνα λάθος.

Και καταλαβαίνεις βέβαια ότι αν η παραγωγή της ισχυρότερης ευρωπαϊκής οικονομίας χρειάζεται ένα τόσο φθηνό ευρώ για να είναι ανταγωνιστική, δηλαδή να στηρίξει τις εξαγωγές της Ευρωζώνης, η περιβόητη νομισματική πολιτική των υψηλών επιτοκίων που… κολλάει; Είναι ένα αδιέξοδο, πιο εύκολα τετραγωνίζεις τον κύκλο παρά ξεπερνάς αυτό το στενό μεταξύ της Σκύλλας της αντιπληθωριστικής πολιτικής και της Χάρυβδης της παραγωγικής επιβίωσης…

Φιλέ μου όπως σου είχα επισημάνει και πρόσφατα θεωρώ ότι ήμαστε στα πρόθυρα μίας χωρίς προηγούμενο νομισματικής κρίσης για την οποία δεν ξέρω πραγματικά τι σκέπτονται να κάνουν αυτοί εκεί στην Φρανκφούρτη…».

«Τι εννοείς» τον διέκοψα, καθώς στο μυαλό μου τριγύριζε το σημείο που ξεκίνησε η κουβέντα μας, όχι βέβαια το τζάκι, αλλά η διακοπή της παροχής του Nord Stream 1 και που οδηγείται τώρα.

«Να σου πω τι εννοώ. Αν ρίξεις μια ματιά προς τα πίσω θα δεις ότι μετά τον νομισματικό σεισμό του '71, την κατάρρευση του Μπρέτον Γουντς και την δύσκολη Συμφωνία στο Plaza το '85, για την οποία έχουμε μιλήσει από το Οικονογράφημα πολλές φορές, είναι ελάχιστες οι φορές που οι κεντρικές τράπεζες έχουν τολμήσει να διακινδυνεύσουν μεγάλες νομισματικές αναταράξεις.

Ο λόγος είναι απλός, όταν διαλύεται η σχετική ισορροπία ανάμεσα στις συναλλαγματικές ισοτιμίες διαλύεται το διεθνές εμπόριο και οι συναλλαγές. Η εναλλακτική σ’ αυτής της κλίμακας τις αναταράξεις είναι ο νομισματικός ή ο θερμός…πόλεμος, που αναδιευθετεί δια της βίας τις εμπορικές συναλλαγές. Θα μου πεις ένα τέτοιο δείγμα δεν έχουμε και με την Ουκρανία; Ναι, όπως και με τον πόλεμο των έξι ημερών και την πετρελαϊκή κρίση του '70…

Με την διαφορά ότι τώρα είναι, ή τείνει να γίνει, γενικευμένο φαινόμενο. Μιλάω για τις Κεντρικές Τράπεζες και τις πολιτικές που έχουν υιοθετήσει απέναντι στον πληθωρισμό.

Οδηγούν σε μία χωρίς προηγούμενο - λόγω του χρέους που έχει συσσωρευθεί στο μεταξύ τις τελευταίες δεκαετίες - συναλλαγματική αναταραχή. Ακόμα και η δολοφονία του Άμπε, του τέως πρωθυπουργού της Ιαπωνίας και εμπνευστή της «Αμπενόμικς» - κατά το Ρηγκανόμικς της δεκαετίας του 80’ – έρχεται να βάλει το λιθαράκι της στην κατεύθυνση αυτή. Και μη ξεχνάς ότι η «Αμπενόμικς» την οποία αρχικά ΗΠΑ και Ευρώπη έδειχναν με το δάχτυλο σαν πολιτική καταστροφής, είναι αυτή που τελικά τόσο η Ευρωζώνη όσο και οι ΗΠΑ υιοθέτησαν και τώρα εναγωνίως προσπαθούν να εγκαταλείψουν.

Σου θυμίζω ότι η ετήσια Έκθεση της BIS «εξηγεί» το πόσο μεγάλο θα είναι το «κόστος» αυτής της στροφής. Και πόσο κρίσιμη θα είναι η συνεργασία κυβερνήσεων και κεντρικών τραπεζών στο να γίνει έστω και το πρώτο βήμα στην κατεύθυνση αυτή.

Ε! Λοιπόν η δολοφονία του Άμπε είναι ένα κομβικό σημείο στην στροφή αυτή.

Έχω κάνει ένα σημείωμα με την ακολουθία των γεγονότων που αποδεικνύουν την επικράτηση της «αμπενόμικς» σε ΗΠΑ και Ευρωζώνη και θα σου το προωθήσω αμέσως μόλις κλείσουμε το τηλέφωνο.

Οι επόμενες αποφάσεις της BoJ πιστεύω ότι μπορούν να καθυστερήσουν – για λίγο – ή να εξαπολύσουν τον νομισματικό Αρμαγεδδώνα…».

Η συζήτησή μας συνεχίσθηκε για λίγο ακόμα με τα γεγονότα της ζωής στο Οροπέδιο, τον ενημέρωσα ότι δυστυχώς φέτος δεν θα ανεβάσω το γνωστό ρακόμελο από την Βιάνο, γιατί ο παραγωγός είχε εξαντλήσει τα αποθέματά του, αλλά του υποσχέθηκα ότι θα φέρω τόσο γι’ αυτόν όσο και για τον κ. Ψ μέλι από την Βιάνο, η Ελένη δεν έχει συμπάθεια στο μέλι. Κλείσαμε το τηλέφωνο με την υπόσχεση ότι θα μου στείλει αμέσως το σημείωμα.

Το σημείωμα ήρθε και το παραθέτω.

Η οικονομική «ιστορία» του Άμπε

• Τον Φεβρουάριο του 2013 για να εδραιώσει την ατζέντα του, αυτή της δημοσιονομικής και νομισματικής επέκτασης, ο Άμπε διόρισε τον Χαρουχίκο Κουρόντα επικεφαλής της Τράπεζας της Ιαπωνίας (BoJ), υπέρμαχο νομισματικής χαλάρωσης. Ο διορισμός του Κουρόντα ενισχύθηκε από την επιλογή του Κικούο Ιβάτα και του Χιρόσι Νακάσο, ανώτερου αξιωματούχου της BOJ, ως αναπληρωτών του, υποστηρικτών της ίδιας «γραμμής». ‎
• Τον Ιανουάριο του 2016, η BoJ κατέφυγε σε μια πολιτική αρνητικών επιτοκίων που ακολουθήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2016 από την υιοθέτηση του ελέγχου της καμπύλης αποδόσεων, με επίκεντρο το ιαπωνικό 10ετές ομόλογο. Η κλίμακα της αγοράς ομολόγων από την ΕΚΤ και το πρόγραμμα της BoJ μετά το 2015 ξεπέρασαν οτιδήποτε είχε κάνει πριν από αυτές η Fed.‎ Και ναι μεν το 2015-6, ο κόσμος απέφυγε την ύφεση, αλλά έχει εγκαταστήσει μια βαθιά ανισορροπία.
• Η μεν Fed υπό την Τζάνετ Γέλεν επιχείρησε να «σφίξει» την νομισματική της πολιτική την ίδια στιγμή που η ΕΚΤ και η BoJ ήταν ταυτόχρονα επεκτατικές. Το αποτέλεσμα ήταν ότι το ευρώ και το γιεν υποτιμήθηκαν έναντι του δολαρίου,
• Mε αποκορύφωμα την κρίση στην αγορά repo των ΗΠΑ τον Σεπτέμβριο του 2019, ήταν η Fed που υποχώρησε και υποχρεώθηκε να κινηθεί στην κατεύθυνση των δύο άλλων. Ο Τζερόμ Πάουελ εγκατέλειψε την προσπάθειά του να «σφίξει» τη νομισματική πολιτική. Την ίδια στιγμή ο Μάριο Ντράγκι, τους τελευταίους μήνες της θητείας του στη Φρανκφούρτη, έκανε το ίδιο. Η ΕΚΤ επανέλαβε την αγορά ομολόγων.
• Για την αντιμετώπιση του COVID τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ε.Ε. οι κυβερνήσεις υποχρεώθηκαν να υιοθετήσουν πρωτοφανή δημοσιονομικά και νομισματικά προγράμματα στήριξης που πολλά εξ αυτών είναι ενεργά και σήμερα. Η κυβέρνηση του Άμπε υιοθέτησε μια γιγαντιαία δημοσιονομική και νομισματική τόνωση - ονομαστική στο ‎‎20% του ΑΕΠ‎‎.
• Το 2021, τόσο η ΕΚΤ όσο και η Fed υποχρεώθηκαν να προσαρμόσουν το πλαίσιο της πολιτικής τους σε ένα διεθνές περιβάλλον στον οποίο το ιαπωνικό πρόβλημα της χρόνιας στασιμότητας και του εξαιρετικά χαμηλού πληθωρισμού θεωρήθηκε ότι θα ήταν το σταθερό «σκηνικό».‎
• Στις αρχές του 2022, με τον πληθωρισμό να κινείται σε πρωτοφανή επίπεδα τόσο η Fed όσο και η ΕΚΤ έδειξαν σαφώς το τέλος του QE και την απόφασή τους για σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής.
• Αυτό έχει αφήσει την Τράπεζα της Ιαπωνίας απομονωμένη. ‎Ο Φούμιο Κισίντα, ως διάδοχος του Abe, είχε υποσχεθεί να τιμήσει την κληρονομιά των οικονομικών πολιτικών του προκατόχου του. Και τον Νοέμβριο του 2021 εκπλήρωσε αυτή την υπόσχεση με μια γιγαντιαία δημοσιονομική τόνωση. Στην BoJ υπάρχει η γνωστή «συνέχεια» της ηγεσίας και της δέσμευσης. Την ημέρα της δολοφονίας του Άμπε, η κληρονομιά της νομισματικής πολιτικής του παραμένει άθικτη.
• Το ερώτημα είναι πόσο καιρό μπορεί να συνεχιστεί αυτό. Στη συνεδρίαση για την νομισματική πολιτική της περασμένης εβδομάδας, η ιαπωνική κεντρική τράπεζα ανανέωσε τη δέσμευσή της να αγοράσει όσο δημόσιο χρέος χρειάζεται για να διατηρήσει το 10ετές κόστος δανεισμού κάτω από το 0,25%. ‎
• Εάν η Τράπεζα της Ιαπωνίας διατηρήσει την πολιτική της, από την άλλη πλευρά, η πίεση θα εμφανιστεί όχι μόνο στις αγορές ομολόγων. Το ιαπωνικό νόμισμα αισθάνεται πραγματικά την πίεση της συνεχούς νομισματικής επέκτασης και των χαμηλών επιτοκίων. ‎Το γιεν έχει υποτιμηθεί δραματικά έναντι του αμερικανικού νομίσματος, πέφτοντας σε ‎‎χαμηλό 24 ετών‎‎…‎

Γ. Αγγέλης