Η λέξη «όλεθρος» για πρώτη φορά σε Έκθεση της BIS

«Φίλε μου, τελικά δεν είναι και τόσο τραγικά, πρέπει να πω. Τα συμπτώματα είναι σχεδόν αδιόρατα και αν δεν είχα κάνει το τέστ που βγήκε θετικό δύο φορές θα μπορούσα να θεωρήσω ότι ήταν ένα απλό μικρό καλοκαιρινό κρυολόγημα…».

Το μέιλ του κ. Χ ο οποίος είχε διαγνωσθεί θετικός την Παρασκευή ήταν πολύ καθησυχαστικό, μετά τα τηλεφωνήματα για τα «περαστικά» που του κάναμε το Σάββατο, όταν μας πληροφόρησε ότι ήταν θετικός σε κάποια από τις παραλλαγές της Omicron.

“Αυτός ο αυτό-αποκλεισμός όμως μου έδωσε τον χρόνο να κοιτάξω λίγο καλύτερα ένα κείμενο που πέρασε – δυστυχώς - στα ψιλά την Κυριακή, εννοώ την ετήσια Έκθεση της BIS (Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών). Πρόκειται για ένα εκπληκτικό κείμενο.

Προσωπικά πρώτη φορά διαβάζω ετήσια Έκθεση της BIS με τέτοιες αναφορές για την κρίση. Κατ’ αρχήν διαψεύδει κάθε προσδοκία για «ήπια προσγείωση» στην τρέχουσα κατάσταση και παρουσιάζει με βάση τα στοιχεία που διαθέτει – τα περισσότερα και πλέον πλήρη από κάθε άλλο διεθνή οικονομικό οργανισμό στον πλανήτη – μία πορεία της οικονομίας και της πολιτικής σε μία διαδρομή γεμάτη σπασμούς κρίσης, σχεδόν χωρίς εναλλακτική…

Όπως μου έγραφε σε ένα σημείωμά του σήμερα ένας φίλος οικονομολόγος από τις ΗΠΑ, του οποίου τα σχόλια σου έχω μεταφέρει και άλλη φορά «Οι οικονομολόγοι και οι στατιστικολόγοι της BIS έχουν εδώ και πολλά χρόνια μετατρέψει την οργάνωσή τους σε ένα από τα βασικά παρατηρητήρια του χρηματοπιστωτικού συστήματος, αξιοσημείωτο όχι μόνο για τον πλούτο των δεδομένων που συλλέγουν αλλά και για την πολυπλοκότητα των αντιλήψεών τους. Η πολιτική της BIS μπορεί στη ρίζα της να είναι συντηρητική. Θεσμικά, η BIS βρίσκεται στην καρδιά της οικονομικής ισχύος. Αλλά στα εννοιολογικά τους πλαίσια η ανάλυση που προσέφεραν οι οικονομολόγοι της BIS συχνά δεν είναι ‎‎τίποτα λιγότερο από ριζοσπαστική‎‎...”.

Στο πρώτο κεφάλαιο της Έκθεσης οι οικονομολόγοι της BIS‎ σχολιάζουν το τρενάκι του λούνα παρκ στο οποίο βρισκόμαστε από το 2020.

Το 2021, το παγκόσμιο ΑΕΠ σύμφωνα με τα στοιχεία τους εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά 6,3% σε πραγματικούς όρους. Αυτός είναι ο ταχύτερος ρυθμός εδώ και σχεδόν 50 χρόνια. Τώρα, όπως επεσήμανε η Παγκόσμια Τράπεζα στην οικονομική της ‎‎έρευνα ‎‎πριν από μερικές εβδομάδες, βιώνουμε την πιο απότομη επιβράδυνση της ανάπτυξης εδώ και 80 χρόνια !!! . Δεν μιλάμε για την χαμηλότερη ανάπτυξη, σε καμία περίπτωση, αλλά την πλέον απότομη πτώση του ρυθμού ανάπτυξης. Μαζί αυτές οι δύο απλές ποσοτικές δηλώσεις μεταφέρουν μέρος του δράματος της σημερινής μας στιγμής.

Τα στοιχεία άλλωστε που καταγράφονται δείχνουν αυτή την πρωτοφανή εικόνα στους πίνακες της Έκθεσης. ‎Τα παγκόσμια δεδομένα σχετικά με τη δραστηριότητα λιανικής επιβραδύνθηκαν ξαφνικά τον χειμώνα του 2021-2 καθώς χτύπησε η Όμικρον. Μετά ήρθε ο πόλεμος του Πούτιν στην Ουκρανία.

Όπως σημειώνει ο φίλος μου «Είναι δελεαστικό να αποδώσουμε ολόκληρη την κακή κατάσταση σε αυτήν την ανόητη πράξη επιθετικότητας, αλλά τα δεδομένα διαψεύδουν σαφώς αυτήν την απλοϊκή ιδέα. ‎

‎Ο πόλεμος έχει συμπιέσει τις προσδοκίες για την αύξηση του ΑΕΠ και αυτό συνδέεται σε κάποιο βαθμό με το μερίδιο του εμπορίου μιας χώρας που πηγαίνει στη Ρωσία. Αλλά η συσχέτιση δεν είναι ισχυρή και το αποτέλεσμα δεν είναι μεγάλο. Μέχρι στιγμής, τουλάχιστον, όσον αφορά την παγκόσμια οικονομία, ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία είναι δευτερεύων σοκ σε σχέση με άλλες ρήξης της συνέχειας…». ‎
Άλλωστε αυτό αποτυπώνεται στο δεύτερο εξάμηνο του 2021, τους μήνες που ακολούθησαν την τελευταία ετήσια οικονομική έκθεση της BIS.

Ο πληθωρισμός αυξήθηκε ραγδαία - αρχικά καθοδηγούμενος από την ενέργεια και άλλα εμπορεύματα - και στη συνέχεια διευρύνθηκε, έτσι ώστε μέχρι την άνοιξη του 2022, στις προηγμένες οικονομίες, όπου ο πληθωρισμός είναι συνήθως πιο υποτονικός, το 40% των αγαθών που υπολογίζονται στους δείκτες τιμών καταναλωτή, παρουσίαζαν πληθωρισμό άνω του 5%.‎ Φυσικά είναι αλήθεια ότι ο πόλεμος του Πούτιν κατά της Ουκρανίας έχει προκαλέσει ένα δυσάρεστο σοκ στις αγορές εμπορευμάτων και αυτό τροφοδοτεί τον πληθωρισμό.
Αλλά πόσο μεγάλο είναι αυτό το αποτέλεσμα; Είναι χαρακτηριστικά αυτά που σχολιάζει η Ετήσια Εκθεση της BIS. “Οι εκτιμήσεις για την επίδραση των αυξήσεων των τιμών των βασικών εμπορευμάτων σε ένα ευρύ φάσμα χωρών δείχνουν ότι η αύξηση των τιμών του πετρελαίου κατά 30%, σε συνδυασμό με την αύξηση των τιμών των γεωργικών προϊόντων κατά 10% – περίπου σύμφωνα με εκείνες που παρατηρήθηκαν από την αρχή του έτους – έχει ιστορικά συνδεθεί με αύξηση του πληθωρισμού κατά 1 ποσοστιαία μονάδα το επόμενο έτος…”.

‎Με άλλα λόγια, ο πόλεμος του Πούτιν πυροδοτεί τον πληθωρισμό, αλλά μέχρι στιγμής τουλάχιστον, δεν είναι ο κύριος μοχλός. ‎

‎Επιπλέον, αν και ο πληθωρισμός είναι ευρέως διαδεδομένος, δεν είναι γενικός για την παγκόσμια οικονομία.

Η Κίνα και η Ιαπωνία, οι οποίες κυριαρχούν στην οικονομική περιοχή της Ανατολικής Ασίας, έχουν μέχρι στιγμής έναν πολύ μέτριο πληθωρισμό.‎

Στο σημείωμά του ο φίλος μου, επισημαίνει ότι ‎ «όπως παρατηρεί η BIS, ο συνδυασμός πληθωριστικών και υφεσιακών δυνάμεων που αντιμετωπίζουμε σήμερα, μαζί με κινδύνους για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα είναι «ιστορικά πρωτοφανής». Αξίζει να πούμε ότι όταν το λέει αυτό η BIS, δεν είναι απλώς μια ιμπρεσιονιστική παρατήρηση που προορίζεται να μεταφέρει το δράμα της στιγμής ή ένα υπερβολικό δημοσιογραφικό κλισέ. Πρόκειται για μια ακριβή δήλωση που βασίζεται στη σύγκριση της τρέχουσας συγκυρίας με όλα τα σχετικά δεδομένα στη βάση δεδομένων της, που εκτείνεται από το 1945. Για αυτό τραβάει ακόμη περισσότερο την προσοχή…‎

‎Και σου το ξαναλέω γιατί είναι το πλέον εντυπωσιακό και ουσιώδες στοιχεία για την τρέχουσα πραγματικότητα. Τους τελευταίους 18 μήνες έχουμε δει την ταχύτερη παγκόσμια ανάπτυξη εδώ και 50 χρόνια, ακολουθούμενη από την ταχύτερη επιβράδυνση εδώ και …80 χρόνια. Κατά την άποψη της BIS, αυτό διαμορφώνει μια παγκόσμια οικονομική ανισορροπίας, χωρίς ιστορικό προηγούμενο !!! ‎

‎Στο σημείο αυτό θέλω να σου επισημάνω ότι όπως προκύπτει από το κείμενο ανάλυσης της Έκθεσης αυτό που ανησυχεί την BIS είναι ότι επιδιώκοντας να δαμάσουν αυτή την άγνωστη σύνθεση δυνάμεων, οι κεντρικές τράπεζες μπορεί να χρειαστεί να καταφύγουν σε μια νομισματική «σύσφιξη» που θα οδηγήσει σε πολύ μεγάλο πραγματικό οικονομικό κόστος και αυτές με τη σειρά τους θα μπορούσαν να έχουν σοβαρές κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες. ‎

‎Λίγο πολύ αυτό που μας λέει η BIS, όπως μου επισημαίνει ο φίλος οικονομολόγος «είναι ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες δεν προσπάθησαν ποτέ να σταματήσουν έναν πληθωρισμό τόσο γρήγορο όσο αυτός που είδαμε το πρώτο εξάμηνο του 2022, με το επίπεδο συσσώρευσης χρέους που έχουμε δει από τις αρχές της δεκαετίας του 2000….».‎

‎Και το ερώτημα είναι τι θα συμβεί αν, η καταπολέμηση του πληθωρισμού απαιτεί μια πιο σημαντική αύξηση των επιτοκίων; Υποθέτοντας ότι ένα σοκ κλίμακας Volcker δεν είναι ρεαλιστικό - ώθησε τα επιτόκια κοντά στο 20 τοις εκατό - τι θα γινόταν αν, η Fed κινηθεί όσο αφορά στην αύξηση των επιτοκίων με τον ίδιο ρυθμό που έκανε ο Alan Greenspan μεταξύ 2004 και 2006.

Αυτό θα σήμαινε ότι θα έφταναν το πέντε τοις εκατό μέχρι το 2024. ‎

Στην Εκθεσή της η BIS αξιολογεί τρία σενάρια. Ένα υποθετικό σενάριο στο οποίο οι κεντρικές τράπεζες δεν επιδίδονται σε σύσφιξη της νομισματικής τους πολιτικής, ήτοι ένα σενάριο που έχουμε ήδη ξεπεράσει. Ένα δεύτερο στο οποίο αυξάνουν τα επιτόκια με τον ρυθμό που η αγορά τιμολογεί επί του παρόντος. Και ένα στο οποίο σφίγγουν πιο επιθετικά, με τον ρυθμό που υιοθέτησε η Fed το 2004-6.
Η Έκθεση μελετά το καθένα από αυτά. Και επισημαίνει την πολλαπλότητα των συνεπειών. ‎

Μια προφανής ανησυχία είναι ότι μια ξαφνική αύξηση των επιτοκίων μπορεί να προκαλέσει ένα κύμα πτωχεύσεων μεταξύ των οφειλετών υπό πίεση που εξαπολύουν …όλεθρο στο τραπεζικό σύστημα ήτοι ένα σενάριο τύπου 2007-8.
Σύμφωνα με την BIS, σε ένα σενάριο «σύσφιξης του 2004», οι τραπεζικές ζημίες ενδέχεται να αυξηθούν στο επίπεδο που παρατηρήθηκε μετά το 2008.

Όμως, όπως διευκρινίζει αμέσως η BIS, υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να πιστεύουμε ότι χάρη στη μακροπροληπτική ρύθμιση και τις αλλαγές στον τραπεζικό τομέα, το τραπεζικό σύστημα σήμερα “είναι πιο ανθεκτικό από ό,τι ήταν το 2008…”.
Από το σημείο αυτό όμως αρχίζει το πλέον ενδιαφέρον κομμάτι της Εκθεσης στο οποίο επισημαίνεται ότι ο «όλεθρος» που μπορεί να αποφύγει σε πρώτη φάση το τραπεζικό σύστημα μπορεί να επιστρέψει από πολλά κανάλια μετάδοσης της κρίσης καθώς οι συνέπειες π.χ. στο σκιώδες ‎χρηματοπιστωτικό σύστημα και ειδικά μέσα από την αναταραχή στα παράγωγα ή ακόμα στις οικονομίες των αναπτυσσόμενων χωρών και στις συναλλαγματικές ισοτιμίες μπορεί να πάρει διαστάσεις μη υπολογίσιμες με τα μέχρι σήμερα υπάρχοντα στατιστικά στοιχεία…

Και εκεί εισάγει την πολιτική διάσταση της κρίσης σαν ουσιαστικό στοιχείο της ανάλυσής της, όπως παρατηρεί σ’ αυτό το σημείωμα σχόλιο που μου έστειλε ο φίλος από τις ΗΠΑ. «Σε αυτό το βιοπολιτικό, γεωπολιτικό και γεω-οικονομικό έδαφος διαδραματίζει αυτή η πολύ-κρίση, σε αλληλένδετα, ηχηρές, πολύπλοκες κατευθύνσεις, διακεκομμένες από βίαιους σπασμούς κρίσης σε πολλά επίπεδα…».

Καταλαβαίνεις μετά από όλα αυτά γιατί νομίζω ότι αυτή η Έκθεση της BIS αξίζει μεγαλύτερης προσοχής… Ίσως μάλιστα να εξηγεί και την βιασύνη για εκλογές εδώ στην Ελλάδα, αν βέβαια υπάρχουν κάποιοι πολιτικοί που βλέπουν τα πράγματα από αυτή την πλευρά…». ‎

Γ. Αγγέλης