«Φτου στον κόρφο αυτών που θα κυβερνήσουν… την επόμενη ημέρα»

Με ξάφνιασε λιγάκι αλλά την αποδέχθηκα, μετά από τον αρχικό δισταγμό. Ο κ. Χ είχε ήδη τηλεφωνηθεί με τον κ. Ψ και μου πρότειναν να βγούμε την Κυριακή για καφέ παρά την εκρηκτική άνοδο των κρουσμάτων. Μου διευκρίνισε πως το καφέ που θα πάμε έχει ανοικτό αλλά θερμαινόμενο χώρο. Πράγματι έτσι ήταν. Εξωτερικός χώρος με σκέπαστρο και λάμπες θέρμανσης που έκαναν το σημείο που καθίσαμε απόλυτα ανεκτό, παρά το ψυχρό αεράκι και την βροχή που κατά διαστήματα έπεφτε.

Σκεφτόμουνα αν ο καφές που θα πίναμε κόστιζε τόσο που να κάνει «απόσβεση» το κατάστημα για τις δαπάνες της εγκατάστασης, αλλά άφησα το ερώτημα αναπάντητο…

«Δεν άντεχα άλλο αυτή την μαζική ψύχωση που έχουμε παγιδευτεί» σχολίασε ο κ. Ψ για να εξηγήσει την απόφασή του να βρεθούμε σε τέτοιες συνθήκες.

Βέβαια και οι τρεις είχαμε κάνει την λεγόμενη «αναμνηστική» τρίτη δόση, αλλά αυτό δεν έλεγε και πολλά…

Αφού ακούστηκαν διάφορα και από τους τρείς μας για το πως είναι η κατάσταση στην οικογένεια και πως περάσαμε τις γιορτές, ανακαλύψαμε ότι και οι τρεις είχαμε φάει οικογενειακά – δηλαδή με περισσότερους από 5 – 6 παρόντες – τουλάχιστον δύο φορές, αλλά την είχαμε προς το παρόν γλιτώσει παρ’ ότι κρούσματα στις παρέες υπήρξαν…

«Λοιπόν δεν ξέρετε πόσο μου έχει λείψει η κουβέντα μας όλο αυτό τον καιρό και λυπάμαι που δεν είναι εδώ και η Ελένη…» παρατήρησε ο κ. Ψ «και μιας και βρεθήκαμε ακούω προβλέψεις για το 22…, λέγε» είπε και στράφηκε στον κ. Χ.

«Θέλεις προβλέψεις, αλλά αυτό είναι αδύνατο» απάντησε με μικρή παύση ο κ. Χ δοκιμάζοντας ταυτόχρονα τον καφέ του. Κούνησε επιδοκιμαστικά το κεφάλι και τον ακούμπησε στο τραπεζάκι μπροστά του.

«Παρ’ όλα αυτά θα σου πω τι περιμένω. Ή μάλλον τι ελπίζω. Πρώτα απ’ όλα ελπίζω να βγει αληθινή η προσδοκία ότι η Omicron θα είναι η τελευταία σοβαρή μετάλλαξη του covid και κάπου εκεί στα τέλη της Άνοιξης θα απαλλαγούμε από την πανδημία. Αλλά για να είμαι ειλικρινής αυτό είναι περισσότερο ελπίδα απ’ ότι πρόβλεψη…Δεν βλέπω γιατί δεν μπορεί να υπάρξει και νέα μετάλλαξη μιας και δεν έχουμε αλλάξει και πολλά στο περιβάλλον που τις …γεννάει.

Ας πάρουμε όμως την ελπίδα μας σαν βεβαιότητα και ας πούμε ότι την άνοιξη τελειώσαμε. Τι θα ακολουθήσει; Τι λες και συ;» είπε ο κ. Χ και στράφηκε σε μένα.

Υπέθεσα ότι αυτή η αλλαγή …παίκτη, είχε να κάνει με την επιθυμία του κ. Χ να πιεί τον καφέ του. Αλλά δεν έφερα αντίρρηση γιατί η ζεστή σοκολάτα που είχα παραγγείλει, έκαιγε ακόμα και δεν μπορούσα να την ακουμπήσω.

«Να σου πω φίλε μου» είπα, «τον προφήτη δεν μπορώ να τον κάνω, ούτε την Πυθία. Αλλά αν πάρουμε σαν δεδομένο ότι τελειώνει η πανδημία σε 3 – 4 μήνες, αυτό σημαίνει ότι οικονομικά και πολιτικά θα βρεθούμε σε ένα περιβάλλον με περισσότερα προβλήματα και από πλέον αδύναμη θέση. Αυτό είναι το μόνο για το οποίο μπορώ μιλήσω με βεβαιότητα, χωρίς να χρειάζεται να κάνω τον προφήτη…».

«Για κάνε το λιανά» παρατήρησε ο κ. Ψ. «Θα μιλήσεις και σύ» πρόσθεσε απευθυνόμενος στον κ. Χ, «μη νομίσεις ότι ξέφυγες…».

«Να το κάνω λιανά» είπα. «Οικονομικά η έξοδος από την πανδημία θα μας βρεί αφ’ ενός σε ένα περιβάλλον υψηλού πληθωρισμού και αφ’ εταίρου αλλαγής στις νομισματικές πολιτικές των κεντρικών τραπεζών. Οι οποίες σου θυμίζω μέχρι και σήμερα χρηματοδοτούν κατά παράβαση του καταστατικού τους τα κυβερνητικά προγράμματα και τα κρατικά ελλείμματα, μαζί με την μεγαλύτερη ever αύξηση των τιμών στα χρηματιστήρια.

Πριν την πανδημία ούτε τέτοιας κλίμακας προβλήματα πληθωρισμού είχαμε, ούτε οι κεντρικές τράπεζες είχαν φτάσει στο σημείο να αγοράζουν ότι το χρέος που εκδίδουν οι κυβερνήσεις για να χρηματοδοτούν τα ελλείμματά τους. Και την ίδια στιγμή δανείζανε αφειδώς τις αγορές με μηδέν επιτόκιο.

Η επόμενη ημέρα λοιπόν με τα όσα αποφασίσανε οι κεντρικές τράπεζες τον Δεκέμβρη θα έχει λιγότερο διαθέσιμο χρήμα, το χρήμα θα είναι ακριβότερο και όλα αυτά σε ένα περιβάλλον που λόγω πληθωρισμού θα χρειάζεσαι περισσότερο χρήμα. Η εξίσωση νομίζω έχει προφανή λύση, το χρέος σε ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας που ήδη έχει γονατίσει από την πανδημία ή έστω στην διάρκεια της πανδημίας, θα «κοκκινήσει» με τις γνωστές συνέπειες τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα…Αυτά δεν χρειάζονται μαντικές ικανότητες, είναι δεδομένα… » είπα και άπλωσα το χέρι στην κούπα της ζεστής σοκολάτας που είχε σταματήσει να αχνίζει και με περίμενε.

Ο κ. Ψ γύρισε στον κ. Χ, ο οποίος κρατούσε την κούπα του καφέ και με τα δύο χέρια. Υποθέτω ότι το έκανε για να ζεστάνει τις παλάμες του.

«Δεν μπορώ να πω κάτι άλλο για τα οικονομικά» είπε ο κ. Χ «αλλά για την πολιτική κατάσταση μετά την πανδημία, νομίζω ότι δύσκολα μπορούν να γίνουν προβλέψεις… Το έχω σκεφτεί αρκετές φορές, αλλά δεν καταλήγω με βεβαιότητα κάπου. Δεν ξέρω πως θα αντιδράσει ο κόσμος βγαίνοντας από αυτή την «μαζική ψύχωση», η οποία μη ξεχνάμε έχει ήδη δημιουργήσει απρόβλεπτες καταστάσεις, όπως αυτές με τις αντιδράσεις στον εμβολιασμό. Και δεν μιλάμε για περιορισμένα φαινόμενα τα βλέπεις όπου και να κοιτάξεις.

Στο ερώτημα πως θα αντιδράσει ο κόσμος βγαίνοντας από αυτή την μαζική αβεβαιότητα δεν μπορώ να απαντήσω. Αυτή η …απελευθέρωση όπως πολύ κόσμος την προσδοκά, μπορεί να έχει πολύ «δυναμική» έκφραση, πολύ περισσότερο που θα έρθει να συναντηθεί με όλες τις οικονομικές συνέπειες που περιέγραψες πριν» είπε ο κ. Χ.

«Θα κάνω τον δικηγόρο του διαβόλου» είπε ο κ. Ψ, «γιατί φίλε μου λες, ή μάλλον λέτε και οι δύο ότι η οικονομική κατάσταση θα είναι δύσκολη. Υποτίθεται ότι από το Β εξάμηνο του 21 η ανάκαμψη έχει έρθει πολύ απότομα και φυσικό ήταν να εμφανισθεί πληθωρισμός. Αν αυξήσουν τα επιτόκια με ελεγχόμενο τρόπο θα μαζευτεί και ο πληθωρισμός…».

Ο κ. Χ χαμογέλασε σαν να το περίμενε, σαν να περίμενε την …πάσα.

«Όχι φίλε μου εδώ κάνεις λάθος. Το επιχείρημα αυτό το έχω ακούσει και από πρώην συναδέλφους μου τραπεζικούς, αλλά δεν ισχύει.

Αφ’ ενός η αύξηση του πληθωρισμού ξεκίνησε πριν από την εκρηκτική οικονομική ανάκαμψη το Β εξάμηνο του 21.

Και αφ’ εταίρου η ανάκαμψη αυτή δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια μέτρια ανοδική αντίδραση της οικονομίας μετά από το βίαιο σχεδόν ολοκληρωτικό μπλοκάρισμα του 2020. Δεν είναι πραγματική ανάπτυξη. Και η απόδειξη είναι η αρνητική αναθεώρηση όλων των προβλέψεων για το 2022. Σκέψου μία μπάλα που πέφτει από ψηλά και χτυπάει στο έδαφος. Τι κάνει; Αναπηδά ακόμα και σε πολύ ψηλό σημείο σαν αντίδραση από το χτύπημα στο έδαφος. Και στην συνέχεια ξαναπέφτει… Σ΄ αυτό το «πέσιμο» θα υπάρχουν δύο γνωστές δυνάμεις που δεν υπήρχαν πριν την πανδημία, ο πληθωρισμός και η έλλειψη φθηνού χρήματος. Και μία άγνωστη, το πως θα αντιδράσουν οι κοινωνίες σ’ αυτή την απελευθέρωση…

Και θα το ξαναπώ ακόμα και αν κουράζω. Όταν τα επιτόκια αυξάνονται, το χρήμα κοστίζει περισσότερο και κυκλοφορεί λιγότερο, η ανάπτυξη συμπιέζεται.

Δεδομένου ότι σε κανονικούς καιρούς ο πληθωρισμός τροφοδοτείται από την ανάπτυξη, η μείωση της ανάπτυξης μειώνει επίσης τον πληθωρισμό. Αλλά το ξαναλέω για να μη το ξεχνάμε, τώρα δεν έχουμε «ανάπτυξη», έχουμε την πρώτη αντίδραση στην μεγάλη πτώση και ο πληθωρισμός ήταν εδώ πριν την ανάπτυξη. Ο πληθωρισμός μέσα σ’ αυτή την κατάσταση είναι κάτι σαν ψηλός πυρετός, οφείλεται σε λόγους που έχουμε ξανακουβεντιάσει που δεν είναι το ίδιο παροδικοί με την «αναπήδηση» της οικονομικής δραστηριότητας.

Ο σταδιακός περιορισμός του QE και η μικρή αύξηση των επιτοκίων δεν θα αποφέρει καθοριστικής σημασίας όφελος στον πληθωρισμό, ενώ σίγουρα θα συμπιέσει την ανάπτυξη, η οποία ήδη βρίσκεται σε κρίση από μόνη της.

Να συνεχίσω; Η αύξηση των επιτοκίων θέτει σε κρίση εκείνα τα οικονομικά συστήματα που έκαναν και κάνουν μεγαλύτερη χρήση της πίστωσης (που είναι το χρέος) και μεταξύ αυτών που αντιμετωπίζουν προβλήματα πρώτα είναι ο μη χρηματοπιστωτικός τομέας, βιομηχανία, εμπόριο, υπηρεσίες. Δηλαδή η πραγματική οικονομία, εκείνη η οικονομία που συνήθως χρησιμοποιεί πιστώσεις για τη λειτουργία της επιχείρησής της. Η ανισομέρεια στην Ευρώπη όσο αφορά το στοιχείο αυτό είναι τεράστια και αυτό περιπλέκει ακόμα περισσότερο τα πράγματα … Κάνω λάθος;» είπε ο κ. Χ και στράφηκε σε μένα για την συνέχεια.

Η αλήθεια είναι ότι τον άκουγα έχοντας και γω την πολύ ζεστή κούπα της σοκολάτας στα χέρια και είχα ξεχαστεί.

«Πώς, πως έτσι είναι» είπα και ανακάθισα.

Κάτι σαν αστραπή έφερε στην μνήμη μου ένα επιχείρημα υποστηρικτικό των όσων έλεγε ο κ. Χ.

«Πράγματι έτσι είναι και εδώ τα πράγματα ξέρεις δεν είναι όπως φαίνονται. Υπάρχουν ισχυρές οικονομίες της Ευρώπης που είναι σε πολύ πιο άσχημη θέση από αυτές που θεωρούμε υπερχρεωμένες όσο αφορά την έκθεση στις συνέπειες αυτών των αλλαγών μετά την πανδημία.

Για παράδειγμα η Ιταλία έχει ένα άνοιγμα χρέους του μη χρηματοπιστωτικού τομέα, της λεγόμενης πραγματικής οικονομίας, που δεν ξεπερνάει το 40 – 44% του ΑΕΠ, ενώ η Ολλανδία έχει ένα αντίστοιχο άνοιγμα σχεδόν 100% του ΑΕΠ…

Και η Ελλάδα μετά τον Ηρακλή φαίνεται να βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση στον μη χρηματοπιστωτικό τομέα για παράδειγμα από την Γαλλία…» πρόσθεσα και χώθηκα λίγο πιο αναπαυτικά στην πολυθρόνα μου.

«Βλέπεις; Τα μαύρα σύννεφα μαζεύονται ήδη στον ορίζοντα, αλλά ακόμα δεν είναι ξεκάθαρο που θα πέσουν οι πρώτοι κεραυνοί…» σχολίασε ο κ. Χ.

«Και να σκεφτείς ότι πιάσαμε όσο αφορά το 2022 μόνο τις αλλαγές που αφορούν τους πάντες, οριζόντια. Δεν κάναμε την παραμικρή πρόβλεψη για τις ιδιαιτερότητες τις δικές μας ή των άλλων.

Και αφήσαμε απ’ έξω και το ευρώ» παρατήρησε ο κ. Χ.

«Κυρίως αφήσαμε απ’ έξω τις αντιδράσεις των πολιτικών, σ’ αυτό το περιβάλλον» πρόσθεσα κουνώντας με νόημα το κεφάλι.
Ακολούθησε μικρή σιωπή.

Ο κ. Ψ ανακάθισε κι αυτός στο κάθισμά του, έπιασε το φλιτζάνι του καφέ και σχολίασε χαμηλόφωνα σαν να μονολογούσε «δηλαδή φτου στον κόρφο αυτών που θα κυβερνήσουνε την …επόμενη μέρα».

Σήκωσε το κεφάλι, χαμογέλασε και πρόσθεσε «μήπως ήμαστε καλύτερα με την …Omicron;».