Η ενηλικίωση της ΕΕ έρχεται, αλλά έχει και κόστος

Πολλοί στην Ευρώπη -και όχι μόνο- προσεγγίζουν την κρίση στη Μέση Ανατολή ως ενεργειακή κρίση. Η προσέγγιση αυτή είναι πράγματι κρίσιμη. Δεν είναι όμως η μοναδική. Δεν είναι ούτε η σημαντικότερη.

Τις τελευταίες ημέρες η ενηλικίωση της ΕΕ φαίνεται ίσως πιο ευδιάκριτα από ποτέ. Γίνεται αντιληπτή όχι μόνο από το σύνολο των αναλυτών αλλά από το σύνολο των κρατών-μελών. Ακόμα και εκείνων με ιδιαίτερα στενούς δεσμούς με τις ΗΠΑ, τα οποία εύλογα θα αποφύγουν ακραίες συγκρούσεις με τη διοίκηση Τραμπ. Ωστόσο, δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο μόνος Ευρωπαίος ηγέτης που παραμένει απόλυτα δεμένος στο άρμα του είναι ο (απερχόμενος από την ηγεσία της χώρας του στις 12 Απριλίου;) Βίκτορ Όρμπαν. Και ο μόνος Ευρωπαίος λαϊκιστής που επιμένει να τάσσεται δίχως δεύτερη σκέψη στο πλευρό του, ο Νάιτζελ Φάρατζ. Η ακροδεξιά της Γαλλίας έχει από καιρό πάρει αποστάσεις, αρνούμενη προφανώς τις συνέπειες του λαϊκισμού της. Το γερμανικό AfD έχει μείνει πρακτικά χωρίς δυτικό αφήγημα. Και η «φίλη Μελόνι» έχει πλέον έρθει εγγύτερα στο Βερολίνο του Μερτς.

Αν έπρεπε να διαλέξει κάποιος τη στιγμή που «ράγισε το γυαλί» θα γυρνούσε μερικές εβδομάδες νωρίτερα, όταν βρέθηκε στο τραπέζι το ενδεχόμενο προσάρτησης της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ. Προφανώς δεν ήταν η αιτία αλλά μία βασική αφορμή. Η ΕΕ -αλλά και τα κράτη-μέλη της ξεχωριστά- έχουν διαχρονικά μάθει να λειτουργούν εξαντλώντας τα περιθώρια της διπλωματίας και του διεθνούς δικαίου. Επιδιώκουν να ζουν με κανόνες γιατί τηρώντας τους εξασφάλισαν δεκαετίες ευμάρειας. Δεν είναι αφελείς. Γνωρίζουν ότι η δύναμη της ισχύος είναι αυτή που εξασφαλίζει τους απαραίτητους βαθμούς ελευθερίας. Και προφανώς αυτός είναι ο τομέας που τα δεδομένα έχουν διαφοροποιηθεί δραματικά.

Όταν η Δύση διαπραγματεύεται με τη Δύση

Το σύνολο των ηγετών πλέον αντιλαμβάνεται ότι η αμερικανική διοίκηση έχει σταματήσει να τους βλέπει έστω ως απλούς εταίρους. Ακόμα κι όταν «πήγαν με τα νερά του Τραμπ» όπως στην περίπτωση της συμφωνίας για τους δασμούς, στην αύξηση της οικονομικής συμμετοχής των χωρών τους στο ΝΑΤΟ ή στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας- η απάντηση από την πλευρά του παραδοσιακότερου εταίρου τους ήταν απολύτως απαξιωτική. Παρέμεινε απαξιωτική στην ουσία της, όχι μόνο στους τύπους και στην επικοινωνία που βασίζεται στη συμπεριφορά του «νταή» που κατ’ επανάληψη επιδεικνύει ο πρόεδρος των ΗΠΑ απέναντι σε… ο,τιδήποτε ενωτικό εντός Ευρώπης.

Υπάρχει περίπτωση να επιλέξουν οι 27 ή κάποιοι από αυτούς να έρθουν σε ευθεία αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ; Μάλλον όχι. Είναι εξαιρετικά απίθανο. Αναμφίβολα όμως, οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ δε θα αντιμετωπίζεται πλέον αλόγιστα ούτε πάντα ως «προτιμητέος εταίρος». Η Δύση είναι επί του παρόντος υποχρεωμένη να ασκεί διπλωματία με… τη Δύση. Αδιανόητο πριν από λίγα χρόνια. Όμως τα κράτη-μέλη δεν διαθέτουν πλέον διαφορετική ρεαλιστική επιλογή, όταν βλέπουν τον Ντόναλντ Τραμπ να θεωρεί και να αντιμετωπίζει το ΝΑΤΟ ως Συμμαχία στην οποία οι Ευρωπαίοι εταίροι του δεν έχουν συμβάλει ποτέ στην ιστορία στην επίτευξη των στόχων του. Πόσο μάλλον να τον παρακολουθούν να αναφέρεται -επί του παρόντος- σε αυτήν σαν να μην είναι μέλος της αλλά να ανέχεται μία σειρά εταίρων που δεν πληρώνουν ή δε συμμετέχουν -και πάλι επί του παρόντος- σε έναν πόλεμο για τον οποίο δε ρωτήθηκαν και δεν τον επέλεξαν.

Παράθυρο ευκαιρίας;

Και το κρίσιμο ερώτημα που προκύπτει είναι και εύλογο και προφανές: Υπάρχει κάποια ευκαιρία εντός ΕΕ σήμερα; Διαμορφώνεται ίσως κάποια;

Αν δεν υπάρχει σήμερα -που η ανάγκη είναι τεράστια- ίσως να μην υπάρξει ποτέ. Αν σήμερα δεν είναι κατανοητή η ανάγκη άμεσης εμβάθυνσης της ΕΕ, δύσκολα θα γίνει στο μέλλον. Πολλοί -και μάλιστα συστημικοί και… σάρκα από τη σάρκα του ευρωπαϊκού συστήματος όπως ο Μάριο Ντράγκι- το έχουν καταστήσει σαφές σε δραματικούς τόνους.

Μπορούν οι 27 να βρούνε κοινή γραμμή άμεσα; Εδώ η απάντηση είναι (δυστυχώς) αρνητική. Πρώτον, γιατί οι πρωτεύουσες έχουν μεταξύ τους διαφορετικές προτεραιότητες. Η γεωγραφία είναι αυτή που πρωτίστως παίζει το ρόλο της. Και δεύτερον, γιατί η γεωοικονομική πίεση που αισθάνεται κάθε κράτος-μέλος είναι διαφορετική και όχι το ίδιο επείγουσα για όλα.

Ποια πραγματική ευκαιρία φαίνεται να προκύπτει από την κατάσταση αυτή; Η δημιουργία -ακόμη και θεσμικά- νέων κύκλων μεταξύ ευρωπαϊκών κρατών, με ταυτόσημες προτεραιότητες και ανάγκες. Όσο οι 27 μένουν στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή, εσωτερικοί κύκλοι είναι υποχρεωμένοι εκ των πραγμάτων να βηματίσουν ταχύτερα.

Η θέση της Ελλάδας

Όσο για την Ελλάδα, θα επαναλάβουμε το προφανές. Έχει εθνικό συμφέρον να βρεθεί στον πυρήνα κάθε τέτοιου κύκλου. Για αρχή, αυτό το έχει πράξη εν μέσω κρίσης, μέσα από τη στενή (παραδοσιακή) συμμαχία της με τη Γαλλία, σε πολλαπλά επίπεδα.

Αλλά θα κληθεί να επιδείξει την ίδια στάση, πιθανότατα στο άμεσο μέλλον. Κι αυτό απαιτεί πολιτική υπευθυνότητα, σύνεση και σίγουρα κατανάλωση πολιτικού κεφαλαίου. Στις δύσκολες επιλογές, το αναγκαίο και το μακροπρόθεσμα ωφέλιμο, έρχεται με κόστος. Όπως ακριβώς και η ενηλικίωση της Ευρώπης.