Στην Γερμανία, την Αυστρία, τη Σλοβενία και σε ορισμένες από τις πιο προηγμένες αγορές της Ασίας, τα σκουπίδια έχουν πάψει εδώ και χρόνια να αντιμετωπίζονται ως το τελευταίο στάδιο της κατανάλωσης, καθώς ένα σημαντικό μέρος των υλικών που πετούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις συλλέγεται χωριστά, υφίσταται επεξεργασία και επιστρέφει στην παραγωγή, περιορίζοντας τόσο τις ανάγκες για νέες πρώτες ύλες όσο και τις ποσότητες που οδηγούνται σε ταφή.
Πίσω από τις υψηλές επιδόσεις δεν βρίσκεται ένα μεμονωμένο μέτρο, αλλά ένα ολόκληρο σύστημα που συνδυάζει επενδύσεις σε υποδομές, αυστηρότερους κανόνες για την ταφή, οικονομικά κίνητρα και αντικίνητρα, διευρυμένη ευθύνη των παραγωγών και, σε αρκετές περιπτώσεις, άμεση χρέωση των πολιτών ανάλογα με τα απορρίμματα που παράγουν.
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι χώρες που βρίσκονται σταθερά στις πρώτες θέσεις της ανακύκλωσης έχουν καταφέρει παράλληλα να δημιουργήσουν μια οικονομική αλυσίδα γύρω από τα απόβλητα, στην οποία χαρτί, γυαλί, μέταλλα, πλαστικό και οργανικά υλικά αποκτούν δεύτερη ζωή αντί να χάνονται σε χώρους ταφής.
Η σύγκριση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, όπου παρά τις επενδύσεις των τελευταίων ετών σε νέες μονάδες και συστήματα χωριστής συλλογής, η ταφή εξακολουθεί να απορροφά μεγάλο μέρος των αστικών αποβλήτων και η απόσταση από τους ευρωπαϊκούς στόχους παραμένει μεγάλη.
Πώς οι πρωταθλητές της ανακύκλωσης έχτισαν το μοντέλο τους
Στην κορυφή βρίσκεται η Γερμανία, η οποία εδώ και χρόνια θεωρείται το ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς στην ανακύκλωση. Το ποσοστό ανακύκλωσης των δημοτικών αποβλήτων ξεπερνά το 70%, επίδοση που αποδίδεται στο οργανωμένο σύστημα διαλογής στην πηγή, στην επιστροφή εγγύησης για πλαστικές και γυάλινες συσκευασίες και στην υποχρέωση των παραγωγών να αναλαμβάνουν μέρος του κόστους διαχείρισης των απορριμμάτων που δημιουργούν τα προϊόντα τους. Το αποτέλεσμα είναι η ταφή αποβλήτων να έχει περιοριστεί σημαντικά σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζει η Αυστρία, η οποία επενδύει επί δεκαετίες στη διαχείριση αποβλήτων και εφαρμόζει ιδιαίτερα αυστηρούς περιορισμούς στην ταφή. Η Σλοβενία, από την άλλη, αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα χώρας που κατάφερε μέσα σε λίγα χρόνια να αλλάξει πλήρως το μοντέλο της, δημιουργώντας ένα από τα πιο αποτελεσματικά συστήματα χωριστής συλλογής απορριμμάτων στην Ευρώπη και ανεβάζοντας θεαματικά τα ποσοστά ανακύκλωσης.
Εκτός Ευρώπης, η Νότια Κορέα ακολουθεί μια διαφορετική φιλοσοφία. Οι πολίτες επιβαρύνονται οικονομικά ανάλογα με την ποσότητα των σύμμεικτων απορριμμάτων που παράγουν, γεγονός που λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο για καλύτερη διαλογή. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στα οργανικά απόβλητα, τα οποία συλλέγονται ξεχωριστά μέσω ειδικών συστημάτων, περιορίζοντας σημαντικά τις ποσότητες που οδηγούνται σε ταφή.
Στις χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις συγκαταλέγεται και η Ουαλία, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο επιτυχημένα παραδείγματα της Ευρώπης. Μέσα από φιλόδοξους στόχους, στενή συνεργασία με τις τοπικές αρχές και συστηματική ενημέρωση των πολιτών, κατάφερε να αυξήσει σταθερά τα ποσοστά ανακύκλωσης και να μειώσει αισθητά τα απορρίμματα που καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής.
Την ίδια λογική ακολουθούν η Ταϊβάν και η Ελβετία, όπου η οικονομική επιβάρυνση για τα σύμμεικτα απορρίμματα λειτουργεί ως βασικό εργαλείο αλλαγής της συμπεριφοράς των πολιτών. Στην Ταϊβάν εφαρμόζεται εδώ και χρόνια το σύστημα «πληρώνω όσο πετάω», ενώ στην Ελβετία η ανακύκλωση στηρίζεται σε ένα ιδιαίτερα οργανωμένο δίκτυο χωριστής συλλογής, με αποτέλεσμα η ταφή αποβλήτων να αποτελεί πλέον την εξαίρεση και όχι τον κανόνα.
Παρά τις διαφορές τους, όλες αυτές οι χώρες ακολούθησαν μια κοινή διαδρομή. Επένδυσαν σε υποδομές πριν ζητήσουν περισσότερα από τους πολίτες, θέσπισαν ξεκάθαρους κανόνες, έδωσαν οικονομικά κίνητρα για την ανακύκλωση και αντιμετώπισαν τα απορρίμματα ως πολύτιμο υλικό που μπορεί να επιστρέψει στην παραγωγή.
Για την Ελλάδα, η απόσταση από τους πρωταθλητές της ανακύκλωσης αποτυπώνεται καθαρά στους αριθμούς. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μόλις το 17,4% των δημοτικών αποβλήτων ανακυκλώνεται στη χώρα, έναντι 48% κατά μέσο όρο στην ΕΕ, ενώ περίπου το 80% εξακολουθεί να οδηγείται σε ταφή. Η διαφορά γίνεται ακόμη μεγαλύτερη σε σύγκριση με τη Γερμανία, όπου το ποσοστό ανακύκλωσης των δημοτικών αποβλήτων έφθασε το 69% το 2023, με την Ελλάδα να παραμένει μεταξύ των πέντε ευρωπαϊκών χωρών που ανακυκλώνουν λιγότερο από το 20%. Την ίδια στιγμή, ο ευρωπαϊκός πήχης προβλέπει περιορισμό της ταφής των δημοτικών αποβλήτων στο 10% το αργότερο έως το 2035, όταν ήδη 11 κράτη-μέλη είχαν φτάσει σε αυτό το επίπεδο το 2023.
