Καθώς πλησιάζουμε στον Σεπτέμβριο και την τελευταία Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης πριν από τις επόμενες εθνικές εκλογές, αναπόφευκτα η δημόσια συζήτηση στρέφεται γύρω από το ποιες παροχές και μέτρα θα γεμίσουν το λεγόμενο «καλάθι της ΔΕΘ». Πριν, όμως, ξεκινήσουν τα σενάρια, τα κρίσιμα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν είναι το κατά πόσο υπάρχει ο περίφημος «δημοσιονομικός χώρος» για νέες παροχές και αν ναι, πόσο μεγάλος είναι αυτός ο χώρος.
Το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (ΕΔΣ) στο πρώτο ερώτημα απαντά «ναι» και στο δεύτερο εμμέσως λέει «εξαρτάται» από το αν η κυβέρνηση θα αξιοποιήσει τις νέες ευελιξίες που προσφέρει η ΕΕ. Ειδικότερα, στην ανάλυση που περιλαμβάνεται στην εαρινή έκθεση για την συμμόρφωση της Ελλάδας με τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ το ΕΔΣ καταλήγει πως από την μέχρι τώρα πορεία των πρωτογενών δαπανών το Δημοσίου (που είναι πλέον ο «χρυσός κανόνας» του Συμφώνου Σταθερότητας της ΕΕ) και τις εκτιμήσεις για το 2026 υπάρχει δημοσιονομικός χώρος.
Ο επιπλέον αυτός χώρος δημιουργείται κατά βάση λόγω της εθνικής ρήτρας διαφυγής που έχει ενεργοποιηθεί από την ΕΕ για τις αμυντικές δαπάνες. Μάλιστα, ο χώρος αυτός μπορεί να αυξηθεί ακόμη περισσότερο αν η χώρα μας αξιοποιήσει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την άμυνα, ώστε να μπορεί να καλύπτει και μέτρα ενεργειακής ανθεκτικότητας, σε προσωρινή και περιορισμένη βάση. «Σε περίπτωση ενεργοποίησης της ανωτέρω πρόσθετης ευελιξίας, ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος εκτιμάται ότι μπορεί να αυξηθεί περαιτέρω», σημειώνει χαρακτηριστικά το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο.
Προειδοποιήσεις για «σύνεση»
Αυτό σημαίνει πως το «καλάθι της ΔΕΘ» μπορεί να γεμίσει αλόγιστα στην προεκλογική ΔΕΘ; Όχι, σύμφωνα με το ΕΔΣ, το οποίο προειδοποιεί πως το υψηλό δημόσιο χρέος της Ελλάδας και οι υποχρεώσεις εξυπηρέτησής του καθιστούν αναγκαία «τη διατήρηση της δημοσιονομικής σύνεσης».
«Η διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας είναι ουσιώδης για τη διασφάλιση της οικονομικής σταθερότητας και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην διαχείριση της οικονομικής πολιτικής της χώρας. Παράλληλα, η προώθηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στην δημόσια διοίκηση, στις αγορές προϊόντων και εργασίας, καθώς και στον τομέα της ενέργειας, θα ενισχύσει την παραγωγικότητα και θα προωθήσει βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη», αναφέρει χαρακτηριστικά το ΕΔΣ.
Η εξίσωση των πρωτογενών δαπανών
Σύμφωνα με το ΕΔΣ, το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών για την Ελλάδα ήταν 3,7% για το έτος 2025 σύμφωνα με το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Σχέδιο 2025–2028, όπως αυτό έχει εγκριθεί από το Συμβούλιο. Η παρατηρούμενη αύξηση των δαπανών αυτών ανήλθε σε 2,9% το 2025, κυρίως λόγω της υψηλότερης από την αναμενόμενη επίδρασης των μέτρων ενεργητικής πολιτικής (ΜΕΠ), η οποία αρχικά είχε εκτιμηθεί σε 0,1 δισ. ευρώ (Οκτώβριος 2025), ενώ η εφαρμογή τους οδήγησε σε υψηλότερη δημοσιονομική απόδοση εσόδων, περίπου 1,1 δισ. ευρώ (Απρίλιος 2026).
Ταυτόχρονα, οι συνολικές δαπάνες ήταν χαμηλότερες από τις αρχικές εκτιμήσεις. Συνολικά, η συνδυαστική επίδραση των υψηλότερων εσόδων από τα μέτρα διακριτικής ευχέρειας και των χαμηλότερων δαπανών διατήρησε τις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες κάτω από το ετήσιο όριο, δημιουργώντας δημοσιονομικό χώρο κατά την περίοδο 2026–2028, υπό την προϋπόθεση συνέχισης της συνετής δημοσιονομικής πολιτικής.
Σε σωρευτικούς όρους, η αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών το 2025 διαμορφώθηκε σε 2,8%, σημαντικά χαμηλότερα από το όριο του 6,5%. Στον λογαριασμό ελέγχου, το σωρευτικό υπόλοιπο διαμορφώθηκε σε -1,4% του ΑΕΠ και βελτιώθηκε περαιτέρω σε -1,6% του ΑΕΠ μετά την ενσωμάτωση της ευελιξίας που σχετίζεται με την αύξηση των αμυντικών δαπανών, παραμένοντας συνεπές με το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο.
Το 2026, η ετήσια αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών εκτιμάται σε 7,5%, υπερβαίνοντας το ετήσιο όριο του 3,6% στο ΜΔΣ 2025 - 2028. Σε σωρευτικούς όρους, η αύξηση προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 10,6%, ελαφρώς υψηλότερα από το όριο 10,3%. Το σωρευτικό υπόλοιπο του λογαριασμού ελέγχου ανέρχεται σε 0,2% του ΑΕΠ και προσαρμόζεται σε -0,1% του ΑΕΠ μετά την ενσωμάτωση της ευελιξίας που σχετίζεται με την αύξηση των αμυντικών δαπανών, παρέχοντας έτσι δημοσιονομικό χώρο για το 2026, Να σημειωθεί ότι το αρνητικό πρόσημο στον ενισχυμένο λογαριασμό σημαίνει ότι οι δαπάνες παραμένουν κάτω από το όριο, άρα υπάρχει δημοσιονομικός χώρος.
Τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει, με την ανακοίνωση του Εαρινού Πακέτου του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, την επέκταση της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής για την άμυνα, ώστε να μπορεί, κατόπιν αιτήματος του κράτους μέλους, να καλύπτει και μέτρα ενεργειακής ανθεκτικότητας, σε προσωρινή και περιορισμένη βάση. Σε περίπτωση ενεργοποίησης της ανωτέρω πρόσθετης ευελιξίας, ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος εκτιμάται ότι μπορεί να αυξηθεί περαιτέρω.
