Κρίσιμη κοινοβουλευτική στήριξη για την έναρξη του ψηφιακού ευρώ, εξασφάλισε την προηγούμενη εβδομάδα η ΕΚΤ, με απώτερο στόχο τη μείωση της εξάρτησης της ζώνης του ευρώ από τις αμερικανικές πιστωτικές κάρτες, σε μια περίοδο επιδείνωσης των διατλαντικών σχέσεων.
Έπειτα από έξι χρόνια προετοιμασίας, το σχέδιο της ΕΚΤ για το ψηφιακό νόμισμα έχει καταστεί ακόμη πιο επίκαιρο μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Η επιβολή δασμών ακόμη και σε παραδοσιακούς εμπορικούς εταίρους, όπως η ΕE, έχει εντείνει τις ανησυχίες ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν κάποια στιγμή να αξιοποιήσουν τη δεσπόζουσα θέση τους στα διεθνή δίκτυα πληρωμών, όπως η Visa και η Mastercard, ως μέσο πολιτικής ή οικονομικής πίεσης.
Η έγκριση του σχεδίου κανονισμού από την Επιτροπή Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έρχεται έπειτα από τρία χρόνια έντονων διαπραγματεύσεων μεταξύ της ΕΚΤ και των τραπεζών. Οι τελευταίες εξέφραζαν ανησυχίες για πιθανές εκροές καταθέσεων και απώλειες εσόδων, επιδιώκοντας ταυτόχρονα τον περιορισμό της έκτασης του έργου.
Πώς θα χρησιμοποιείται;
Το ψηφιακό ευρώ θα επιτρέπει στους χρήστες να πραγματοποιούν πληρωμές σε καταστήματα, μέσω διαδικτύου και μεταξύ ιδιωτών, ανεξάρτητα από τη χώρα της ζώνης του ευρώ στην οποία βρίσκονται. Οποιοσδήποτε θα μπορεί να ανοίξει ένα ψηφιακό πορτοφόλι ευρώ χρησιμοποιώντας τον τραπεζικό του λογαριασμό ή καταθέτοντας μετρητά σε αυτό, για παράδειγμα σε ένα ταχυδρομείο.
Οι πληρωμές θα πραγματοποιούνται στη συνέχεια μέσω μιας συνηθισμένης τραπεζικής κάρτας ή ενός έξυπνου τηλεφώνου. Οι χρήστες θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούν την τράπεζά τους ως το βασικό τους σημείο εξυπηρέτησης για τις τραπεζικές συναλλαγές. Ωστόσο, τα χρήματα που θα δαπανούν θα διαχειρίζεται απευθείας η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και όχι η εμπορική τους τράπεζα.
Ποια είναι τα οφέλη;
Οι συναλλαγές θα είναι τόσο φθηνότερες όσο και ταχύτερες από ό,τι σήμερα. Επί του παρόντος, όταν ένας καταναλωτής πραγματοποιεί μια ψηφιακή πληρωμή σε ένα κατάστημα, ο έμπορος δεν λαμβάνει τα χρήματα αμέσως. Αντίθετα, οι πληρωμές σε ψηφιακά ευρώ θα εκκαθαρίζονται άμεσα.
Επιπλέον, δεν θα επιβάλλονται χρεώσεις στις συναλλαγές. Το ψηφιακό ευρώ θα είναι συνεπώς δωρεάν για τους καταναλωτές και οικονομικά επωφελές για τους εμπόρους, οι οποίοι σήμερα καταβάλλουν προμήθειες στη Visa και τη Mastercard.
Η Ευρώπη επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από αυτές τις δύο αμερικανικές εταιρείες, οι οποίες κυριαρχούν σε μεγάλο βαθμό στον τομέα των πληρωμών. Το ζήτημα αυτό έχει πλέον αποκτήσει διάσταση ευρωπαϊκής κυριαρχίας.
Ένα ακόμη πλεονέκτημα είναι ότι το ψηφιακό ευρώ θα μπορεί να χρησιμοποιείται ακόμη και χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο, χάρη στη δυνατότητα πληρωμών εκτός σύνδεσης (offline). Αυτό σημαίνει ότι θα λειτουργεί ακόμη και σε περίπτωση διακοπής της πρόσβασης στο διαδίκτυο ή της ηλεκτροδότησης, σύμφωνα με τη Le Monde.
Τον Απρίλιο του 2025, μια εκτεταμένη διακοπή ρεύματος στην Ισπανία και την Πορτογαλία ανέστειλε για αρκετές ώρες τις πληρωμές με κάρτες και κινητά τηλέφωνα. Το ίδιο συνέβη και στο γαλλικό υπερπόντιο έδαφος της Μαγιότ κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας τον Δεκέμβριο του 2024. Οι κρίσεις αυτές ανέδειξαν τις αδυναμίες των υφιστάμενων συστημάτων πληρωμών. Επομένως, το ψηφιακό ευρώ προορίζεται επίσης να αποτελέσει εργαλείο ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των ευρωπαϊκών υποδομών πληρωμών.
Θα μπορούσε να μετατραπεί σε μέσο παρακολούθησης;
Το 2024, η Κίνα περιόρισε τη χρήση του ψηφιακού γουάν σε ορισμένους τομείς, όπως τα τυχερά παιχνίδια, ενώ παρακολουθούσε τις δραστηριότητες των χρηστών μέσω της τεχνολογίας blockchain, την οποία το κράτος έλεγχε αυστηρά.
Αντίθετα, η ΕKT έχει δεσμευθεί ότι οι πληρωμές θα παραμένουν εμπιστευτικές: μόνο ο πληρωτής και ο δικαιούχος θα γνωρίζουν τις λεπτομέρειες κάθε συναλλαγής. Οι ενδιάμεσοι φορείς (όπως οι τράπεζες και οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών) θα έχουν πρόσβαση μόνο στα απολύτως αναγκαία δεδομένα για τη διεκπεραίωση των πληρωμών. Για ορισμένες συναλλαγές μικρής αξίας που πραγματοποιούνται εκτός σύνδεσης, το απόρρητο των χρηστών θα μπορούσε να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο μέσω της επιλογής «offline».
Ωστόσο, οι συναλλαγές αυτές δεν θα είναι ποτέ τόσο πλήρως ανώνυμες όσο οι πληρωμές με μετρητά. Πράγματι, η ΕΚΤ είναι επίσης υπεύθυνη για την παρακολούθηση συναλλαγών που ενδέχεται να διευκολύνουν τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή την παράνομη διακίνηση αγαθών. Για τον λόγο αυτό έχει δεσμευθεί να διατηρήσει μια λεπτή ισορροπία μεταξύ της ιχνηλασιμότητας των πληρωμών και της προστασίας της ιδιωτικότητας των χρηστών.
Πώς θα διαφέρει από τα κρυπτονομίσματα;
Τα κρυπτονομίσματα, όπως το bitcoin και το ether, μπορούν να παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις στην αξία τους και κανένας οργανισμός δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος εάν χάσουν την αξία τους. Τα stablecoins εμφανίζουν μικρότερες διακυμάνσεις επειδή υποστηρίζονται από υφιστάμενα νομίσματα, όπως το δολάριο ή το ευρώ, όμως εκδίδονται από ιδιωτικές εταιρείες. Ως εκ τούτου, η αξία τους δεν είναι εγγυημένη από κάποια κεντρική τράπεζα ή δημόσια αρχή, αλλά εξαρτάται από την ικανότητα της εκδότριας εταιρείας να διαχειρίζεται επαρκώς τα ταμειακά της διαθέσιμα και τα οικονομικά της.
Αντίθετα, το ψηφιακό ευρώ θα αποτελεί νόμιμο χρήμα, όπως ακριβώς και τα κέρματα και τα τραπεζογραμμάτια του ευρώ.
Τελική έγκριση έως το τέλος του έτους;
Ο Ζίγκμπερτ Φρανκ Ντρέζε, εκπρόσωπος της ακροδεξιάς πολιτικής ομάδας Europe of Sovereign Nations στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δήλωσε ότι η ομάδα του καταψήφισε την πρόταση, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα να απαιτηθεί νέα ψηφοφορία στην ολομέλεια του Κοινοβουλίου.
Εφόσον δεν υπάρξουν αντιρρήσεις στην ολομέλεια, οι Ευρωβουλευτές αναμένεται να ξεκινήσουν τον επόμενο μήνα διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο της ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο την οριστική έγκριση του κανονισμού έως το τέλος του έτους.
Η ΕΚΤ, η οποία σχεδιάζει να ξεκινήσει πιλοτική εφαρμογή του ψηφιακού ευρώ διάρκειας δώδεκα μηνών κατά το δεύτερο εξάμηνο του επόμενου έτους, πριν από την πλήρη κυκλοφορία του το 2029, δήλωσε ότι προσβλέπει στην υιοθέτηση της τελικής θέσης του Κοινοβουλίου.
Εκτός της ζώνης του ευρώ, η Κίνα εφαρμόζει ήδη πιλοτικά σε ευρεία κλίμακα το ψηφιακό γιουάν, ενώ χώρες όπως η Ινδία και η Βραζιλία έχουν επίσης πραγματοποιήσει σχετικές δοκιμές. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει επικεντρωθεί κυρίως στην έρευνα, λόγω ανησυχιών σχετικά με την προστασία της ιδιωτικότητας, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τις επιπτώσεις στο τραπεζικό σύστημα, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει απαγορεύσει στην Φέντεραλ Ριζέρβ να εκδώσει ψηφιακό νόμισμα.
Στοιχεία συμβιβασμού
Όπως είχε προηγουμένως προτείνει και το Συμβούλιο της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο περιέλαβε στο σχέδιο κανονισμού σημαντικές δικλίδες ασφαλείας για τις τράπεζες που ανησυχούν για μαζική μεταφορά καταθέσεων προς το ψηφιακό ευρώ.
Συγκεκριμένα, οι Ευρωβουλευτές προτείνουν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να καθορίζει, κατόπιν εισήγησης της ΕΚΤ, το ανώτατο όριο ψηφιακών ευρώ που μπορεί να διατηρεί κάθε χρήστης, επανεξετάζοντας το όριο αυτό τουλάχιστον ανά διετία.
Οι επιχειρήσεις δεν θα επιτρέπεται να διατηρούν ψηφιακά ευρώ για διάστημα μεγαλύτερο των 24 ωρών. Παράλληλα, το ψηφιακό ευρώ δεν θα αποφέρει τόκους ούτε θα συνεπάγεται κόστος για τους χρήστες του.
«Η πρόταση αντανακλά πολιτικούς συμβιβασμούς», δήλωσε στο Reuters η Λόρα Καζονάτο, επικεφαλής πολιτικής της οργάνωσης Positive Money Europe, η οποία προωθεί μεταρρυθμίσεις στο νομισματικό σύστημα. «Διατηρεί τις εμπορικές τράπεζες στο επίκεντρο της διανομής, αφήνοντας περιορισμένο μόνο ρόλο στους δημόσιους διαύλους και σε άλλους παρόχους, ενώ δεν προχωρά μέχρι του σημείου να παρουσιάζει το ψηφιακό ευρώ ως πραγματική εναλλακτική λύση έναντι των τραπεζικών καταθέσεων».
Σύμφωνα με προσομοιώσεις της ΕΚΤ, οι καταθέτες θα μπορούσαν να αποσύρουν έως και 699 δισεκατομμύρια ευρώ (795,88 δισ. δολάρια) από τις τράπεζες της ζώνης του ευρώ, εάν το ανώτατο όριο κατοχής ψηφιακού ευρώ καθοριστεί στα 3.000 ευρώ ανά άτομο. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 8,2% του συνόλου των καταθέσεων όψεως, αν και οι επιπτώσεις θα ήταν μεγαλύτερες για τις μικρότερες τράπεζες και τα ιδρύματα λιανικής τραπεζικής.
Τα ανοικτά ζητήματα
Ο Άουκε Ζάιλστρα, εκπρόσωπος της ακροδεξιάς ομάδας Patriots for Europe, δήλωσε επίσης στο Reuters ότι οι βασικές διαπραγματεύσεις με τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα θα επικεντρωθούν στον τρόπο αποζημίωσης των επιχειρήσεων που θα συμμετάσχουν στην υλοποίηση του έργου για το κόστος εγκατάστασης των σχετικών υποδομών. Η ΕΚΤ εκτιμά ότι το κόστος αυτό θα κυμανθεί μεταξύ 4 και 6 δισεκατομμυρίων ευρώ, κατανεμημένο σε χρονικό ορίζοντα τεσσάρων ετών.
Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι το ψηφιακό ευρώ ενδέχεται να έχει καταστεί «ξεπερασμένο» μέχρι την επίσημη κυκλοφορία του, εξαιτίας ανταγωνιστικών πρωτοβουλιών του ιδιωτικού τομέα, όπως η υπηρεσία άμεσων πληρωμών Wero, η οποία υποστηρίζεται από κοινοπραξία μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών.
Από την πλευρά του, ο Ντάμιαν Μπόεζελαγκερ, ευρωβουλευτής των Πρασίνων, υποστήριξε στο ειδησεογραφικό πρακτορείο ότι το ψηφιακό ευρώ θα πρέπει να είναι οικονομικά προσιτό για τους εμπόρους, πολλοί από τους οποίους θα υποχρεωθούν να αποδέχονται το νέο μέσο πληρωμής. Η πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προβλέπει πάντως εξαίρεση για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις και τους αυτοαπασχολούμενους.
