Οι αγορές καταγράφουν αλλεπάλληλα ιστορικά υψηλά, όμως το διεθνές σύστημα που στήριξε την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη τις τελευταίες δεκαετίες εμφανίζει ολοένα και βαθύτερες ρωγμές. Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ, η αποδυνάμωση της παγκοσμιοποίησης, οι πόλεμοι σε Μέση Ανατολή και Ουκρανία και η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό μείγμα αβεβαιότητας.
Ωστόσο, παρά το γεωπολιτικό χάος, οι επενδυτές συνεχίζουν να στοιχηματίζουν στην AI και οι χρηματοοικονομικές αγορές κινούνται ανοδικά σε ΗΠΑ, Ανατολική Ασία, Νότια Αμερική και σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Μήπως έχουν άδικο οι επενδυτές; Ή μήπως η εικόνα είναι πιο σύνθετη;
Σύμφωνα με την ανάλυση του Gzero, τρεις βασικές δυνάμεις θα διαμορφώσουν την παγκόσμια πολιτική και τις αγορές τα επόμενα χρόνια.
1. Η τεχνητή νοημοσύνη προχωρά χωρίς πολιτικούς περιορισμούς
Δεν υπάρχουν σήμερα πολιτικά εμπόδια που να μπορούν να ανακόψουν την επιταχυνόμενη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης (AI).
Αυτή αποτελεί τη βασική κινητήρια δύναμη πίσω από το ράλι της Wall Street και όχι μόνο, και - είτε προς το καλύτερο είτε προς το χειρότερο - η πορεία αυτή αναμένεται να συνεχιστεί σχεδόν ανεξέλεγκτα.
Ακόμη και το πρόσφατο εκτελεστικό διάταγμα του Λευκού Οίκου περιορίζεται ουσιαστικά στο να ζητά από τις εταιρείες AI να παρέχουν εθελοντικά πληροφορίες στην κυβέρνηση σχετικά με τα νέα μοντέλα τους.
Η σημαντικότερη τεχνολογική επανάσταση στην ανθρώπινη ιστορία - μια επανάσταση που θα δημιουργήσει τεράστιες ευκαιρίες αλλά και πρωτοφανείς κινδύνους - εμφανίζεται σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται ως «γεωπολιτική ύφεση». Ο όρος αναφέρεται σε μία ιστορική περίοδο κατά την οποία το υφιστάμενο διεθνές σύστημα αποσυντίθεται χωρίς να έχει ακόμη διαμορφωθεί το νέο.
Η επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ κρατών σημαίνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα λειτουργήσει ουσιαστικά χωρίς αποτελεσματική παγκόσμια ρύθμιση.
Οι εταιρείες που αναπτύσσουν AI, όπως η OpenAI, η Anthropic και οι ανταγωνιστές τους, λειτουργούν πλέον ως αυτόνομοι γεωπολιτικοί παίκτες. Οι τεχνολογίες τους θεωρούνται κρίσιμες για τη μελλοντική ασφάλεια και ευημερία των κρατών.
Το αποτέλεσμα είναι μια μορφή «νόμου της ζούγκλας» στον χώρο της τεχνολογίας με ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας, ανταγωνισμό μεταξύ εταιρειών AI, τεράστιες χρηματοδοτήσεις και ισχυρά κίνητρα για ανάπτυξη με κάθε κόστος.
Τα κίνητρα για ταχεία ανάπτυξη υπερτερούν ξεκάθαρα των κινήτρων για προσοχή.
2. Η τεχνητή νοημοσύνη ενισχύει τις αγορές, αλλά η παγκοσμιοποίηση υποχωρεί
Η δεύτερη δύναμη είναι η σταδιακή αποδυνάμωση της παγκοσμιοποίησης.
Για μισό αιώνα, ο σημαντικότερος παράγοντας παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης ήταν η αμερικανική προώθηση των ανοικτών αγορών. Η τάση αυτή επέτρεψε τη διασυνοριακή διακίνηση ιδεών, πληροφοριών, ανθρώπων, αγαθών, υπηρεσιών και κυρίως κεφαλαίων.
Σήμερα όμως οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ηγούνται πλέον της παγκοσμιοποίησης. Αντίθετα, προωθούν όλο και περισσότερο την ενσωμάτωση πολιτικών σκοπιμοτήτων στις εμπορικές και χρηματοοικονομικές σχέσεις. Η τάση αυτή δεν ξεκίνησε με τον Τραμπ, αλλά επιταχύνθηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια της προεδρίας του.
Αποτέλεσμα είναι η μετάβαση από μια λογική «όλοι κερδίζουν» σε μια λογική «το κέρδος του ενός είναι ζημία του άλλου».
Παρότι ορισμένες χώρες εξακολουθούν να στηρίζουν το ελεύθερο εμπόριο και έχουν προχωρήσει σε νέες εμπορικές συμφωνίες - μεταξύ αυτών η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ινδία, η Mercosur, η Κίνα και ο Καναδάς - η γενική παγκόσμια τάση είναι πλέον η ενίσχυση του προστατευτισμού.
3. Ο κόσμος παράγει περισσότερους «ακραίους κινδύνους»
Η τρίτη δύναμη είναι η αύξηση των λεγόμενων ακραίων κινδύνων. Πρόκειται για γεγονότα χαμηλής πιθανότητας, αλλά εξαιρετικά υψηλού αντίκτυπου. Οι κίνδυνοι αυτοί παραμένουν σχετικά απίθανοι, αλλά είναι πλέον πολύ πιο πιθανοί από ό,τι στο παρελθόν.
Όταν η κυρίαρχη υπερδύναμη θεωρείται αναξιόπιστη, οι σύμμαχοί της αναγκάζονται να αναζητούν εναλλακτικές λύσεις ασφαλείας, ενώ οι αντίπαλοί της δοκιμάζουν τα όρια του επιτρεπτού.
Πολύ περισσότερο, η αυξημένη τριβή μεταξύ κρατών καθιστά τις διεθνείς κρίσεις δυσκολότερες και ακριβότερες στη διαχείριση.
Ο πόλεμος ΗΠΑ - Ιράν ως παράδειγμα
Το Gzero χρησιμοποιεί ως παράδειγμα τον πόλεμο μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν.
Υποστηρίζει ότι η απόφαση του Τραμπ να επιτεθεί στο Ιράν βασίστηκε σε υπερβολική αυτοπεποίθηση αλλά και στη διάρρηξη των σχέσεων της Ουάσιγκτον με τους παραδοσιακούς συμμάχους της. Η Ευρώπη, για παράδειγμα, δεν είχε καμία ουσιαστική επιρροή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και δεν ενημερώθηκε καν εκ των προτέρων για τα πλήγματα.
Το αποτέλεσμα ήταν η σοβαρότερη διαταραχή στο παγκόσμιο εμπόριο από την εποχή της πανδημίας και μία νέα κρίση στις παγκόσμιας εφοδιαστικές αλυσίδες ενέργειας.
Παρότι ο πόλεμος δεν έχει προκαλέσει ακόμη παγκόσμια ύφεση, ο κίνδυνος αναζωπύρωσης της σύγκρουσης και ενός παρατεταμένου κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ παραμένει υψηλός. Οποιαδήποτε νέα κλιμάκωση θα μπορούσε να έχει ακόμη μεγαλύτερες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Παράλληλα, μια πιο ασταθής Μέση Ανατολή δημιουργεί χώρο δράσης για τους Χούθι της Υεμένης, εξτρεμιστικές οργανώσεις όπως το ISIS και μεμονωμένους δράστες που αξιοποιούν νέες τεχνολογίες.
Ο κίνδυνος στην Ουκρανία
Εάν η Ουκρανία συνεχίσει να αποκτά πλεονέκτημα στο πεδίο της μάχης και ο Ρώσος πρόέδρος Βλαντιμίρ Πούτιν βρεθεί σε κατάσταση στρατηγικής απομόνωσης, ενδέχεται να αυξηθεί η πιθανότητα ακραίων αντιδράσεων από το Κρεμλίνο.
Μεταξύ των σεναρίων που αναφέρονται είναι χρήση τακτικού πυρηνικού όπλου στην Ουκρανία ή πιο άμεσες επιθέσεις εναντίον χωρών του ΝΑΤΟ. Αυτά τα σενάρια δεν θεωρούνται πιθανά, όμως στο σημερινό έκρυθμο και ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον, έχουν γίνει σημαντικά πιθανότερα από όσο πολλοί πιστεύουν.
Οι κίνδυνοι που δεν βλέπουμε ακόμη
Η μεγαλύτερη ανησυχία ωστόσο είναι ότι οι σημερινοί κίνδυνοι είναι μόνο εκείνοι που ήδη μπορούμε να διακρίνουμε.
Η απουσία διεθνούς διακυβέρνησης στην τεχνητή νοημοσύνη και στις νέες στρατιωτικές τεχνολογίες ενδέχεται να καταστήσουν τις μελλοντικές συγκρούσεις πιο απρόβλεπτες και πιο επικίνδυνες.
Παράλληλα, η αποδυνάμωση της διεθνούς συνεργασίας στον τομέα της δημόσιας υγείας - με τις ΗΠΑ λιγότερο πρόθυμες να ηγηθούν και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και όχι μόνο να διαθέτει λιγότερους πόρους - αυξάνει τον κίνδυνο μιας μελλοντικής πανδημίας που θα είναι δυσκολότερο να περιοριστεί.
Υπό αυτές τις συνθήκες, οι τεχνολογικές εξελίξεις, και ιδιαίτερα η τεχνητή νοημοσύνη, θα συνεχίσουν πιθανότατα να τροφοδοτούν την άνοδο των αγορών και τα επόμενα χρόνια.
Ταυτόχρονα όμως, ο γεωπολιτικός κατακερματισμός, η υποχώρηση της παγκοσμιοποίησης και η αύξηση των ακραίων κινδύνων δημιουργούν ένα περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας.
Οι αγορές μπορεί να συνεχίσουν να ανεβαίνουν χάρη στην AI, αλλά ο κόσμος γίνεται ταυτόχρονα πιο επικίνδυνος, πιο απρόβλεπτος και πολύ δυσκολότερος να προβλεφθεί από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη περίοδο της σύγχρονης ιστορίας.
