Η αγορά ενέργειας φαίνεται ότι έχει συνηθίσει πλέον να κινείται σε αχαρτογράφητα νερά και να αντιδρά με βάση το χειρότερο δυνατό σενάριο αγνοώντας τα θετικά σήματα που μπορεί κατά καιρούς να εμφανίζονται. Απόδειξη αποτελεί η απόφαση του OPEC+ να προχωρήσει σε νέα αύξηση της παραγωγής καθώς το Brent δεν «πτοήθηκε» και συνέχισε τις «υψηλές πτήσεις». Όπως φαίνεται, η αγορά δεν κοιτάζει τόσο τα βαρέλια όσο τη διαδρομή τους ενώ παραμένει σε κατάσταση συναγερμού λόγω της έκρυθμης κατάστασης στον Περσικό.
Με τα Στενά του Ορμούζ να λειτουργούν ως βασικό σημείο συμφόρησης για την παγκόσμια ροή πετρελαίου, η ενίσχυση της προσφοράς μοιάζει περισσότερο με πολιτικό μήνυμα παρά με πραγματική παρέμβαση στην αγορά. Η αύξηση ποσοστώσεων, κατά 188.000 βαρέλια ημερησίως για τον Ιούνιο, συμφωνήθηκε από επτά βασικές χώρες του OPEC+ και αποτελεί την τρίτη συνεχόμενη κίνηση μετά το κλείσιμο του Ορμούζ στα τέλη Φεβρουαρίου. Ωστόσο, η αύξηση αυτή παραμένει σε μεγάλο βαθμό «θεωρητική», καθώς οι ίδιες οι ροές από τον Κόλπο έχουν διαταραχθεί δραστικά και τα επιπλέον βαρέλια δεν μπορούν να φτάσουν εύκολα στις αγορές. Είναι δηλαδή σα να υπάρχει το προϊόν αλλά να μην μπορούμε να το αξιοποιήσουμε.
Σε μια αγορά όπου περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και LNG διέρχεται από το συγκεκριμένο πέρασμα, το bottleneck ακυρώνει την έννοια της αύξησης παραγωγής. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και παράγοντες της διεθνούς αγοράς χαρακτηρίζουν τις αυξήσεις «στα χαρτιά», καθώς μέχρι να αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες ή και μήνες για να επανέλθουν οι ροές. Και φυσικά πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα για να εξισορροπήσουν οι τιμές.
Την ίδια στιγμή, η εικόνα της αγοράς επιβεβαιώνει το παράδοξο. Το Brent κινείται σε υψηλά επίπεδα, με έντονες διακυμάνσεις πάνω από τα 110 δολάρια και ενδοσυνεδριακά να φτάνει ακόμη και τα 114 δολάρια το βαρέλι την Δευτέρα, αποτυπώνοντας ότι η αγορά τιμολογεί το ρίσκο και όχι την αύξηση παραγωγής.
Γιατί δεν αντιδρούν οι τιμές στο σήμα της αύξησης της παραγωγής
Παραδοσιακά, το Brent αντιδρά με πτωτικές κινήσεις όταν αυξάνεται η παραγωγή. Αυτό βέβαια ισχύει υπό φυσιολογικές συνθήκες όπου οι ροές διακινούνται ανεμπόδιστα. Οι τιμές δεν καθορίζονται από την ανακοίνωση των ποσοστώσεων αλλά από το αν και πώς κινούνται τα φορτία. Η διέλευση από το Ορμούζ έχει μετατραπεί σε παράγοντα τιμολόγησης από μόνη της. Τα ασφάλιστρα κινδύνου για δεξαμενόπλοια έχουν εκτιναχθεί, οι ναυλώσεις κλείνονται με όρους αβεβαιότητας και όλο και περισσότερα φορτία είτε καθυστερούν είτε ανακατευθύνονται, αυξάνοντας τον χρόνο παράδοσης και το κόστος.
Την ίδια στιγμή, ανακοινώσεις από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας και εκτιμήσεις μεγάλων χρηματοπιστωτικών οργανισμών εκφράζουν φόβους για την επάρκεια καυσίμων ακόμη και για τον ερχόμενο μήνα ενώ η Κομισιόν προετοιμάζεται έχοντας λάβει υπ’ όψιν πιο ζοφερά σενάρια.
Το γεωπολιτικό σκηνικό δίνει το στίγμα. Δεν είναι μόνο το επίπεδο των τιμών, αλλά και η ένταση των ημερήσιων κινήσεων. Ακόμη και ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες για κινήσεις στρατιωτικών δυνάμεων ή περιστατικά με πλοία αρκούν για να προκαλέσουν απότομες διακυμάνσεις της τάξης του 2% έως 4% μέσα σε λίγες ώρες, δείχνοντας ότι η αγορά λειτουργεί με όρους ρίσκου ροών και όχι ισορροπίας προσφοράς και ζήτησης.
Παράλληλα, το πρόβλημα μεταφέρεται σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα. Τα φορτία δεν χάνονται απαραίτητα, αλλά φτάνουν αργότερα και ακριβότερα. Αυτό δημιουργεί ένα «κρυφό έλλειμμα» στην αγορά, καθώς η προσφορά υπάρχει σε θεωρητικό επίπεδο αλλά δεν είναι διαθέσιμη στον χρόνο που τη χρειάζεται η αγορά. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι τιμές διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα ακόμη και όταν αυξάνεται η παραγωγή.
Η εικόνα αυτή ενισχύεται από τη γενικότερη γεωπολιτική ένταση στην περιοχή. Η σύρραξη ΗΠΑ, Ισραήλ με Ιράν, η αυξημένη στρατιωτική παρουσία και τα περιστατικά που καταγράφονται στην ευρύτερη ζώνη του Κόλπου κρατούν την αγορά σε διαρκή επιφυλακή. Δεν είναι τυχαίο ότι σε προηγούμενα κύματα έντασης οι τιμές έχουν κινηθεί ακόμη και πάνω από τα 120 - 125 δολάρια το βαρέλι, με την αγορά να αντιδρά πριν ακόμη διαμορφωθεί πλήρως η εικόνα στο πεδίο.
Οι τιμές όπως φαίνεται δεν θα πέσουν ούτε εύκολα ούτε γρήγορα. Ακόμη και σε σενάριο μερικής αποκλιμάκωσης, η επιστροφή των τιμών σε χαμηλότερα επίπεδα δεν είναι άμεση. Ο βασικός λόγος είναι ότι η αγορά έχει ήδη προσαρμοστεί σε υψηλότερο κόστος κινδύνου.
Ταυτόχρονα, η ανακατεύθυνση φορτίων δημιουργεί καθυστερήσεις και ασυμμετρίες στην αγορά. Ακόμη και αν αυξηθεί η παραγωγή, το χρονικό διάστημα μέχρι να φτάσει το πετρέλαιο στους τελικούς καταναλωτές μεγαλώνει, μειώνοντας την πραγματική προσφορά σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο. Σε αυτό προστίθεται και η συμπεριφορά των traders, οι οποίοι σε περιβάλλον αβεβαιότητας διατηρούν υψηλότερα αποθέματα ή τιμολογούν με μεγαλύτερα περιθώρια ασφαλείας.
Η Ευρώπη και η Ελλάδα στη δίνη του κυκλώνα
Η ΕΕ και η Ελλάδα βρίσκονται στη δίνη του κυκλώνα καθώς εισάγουν το μεγαλύτερο μέρος των πετρελαϊκών προϊόντων που καταναλώνουν. Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει μόνο ζήτημα προμήθειας αργού αλλά και προϊόντων διύλισης όπως είναι το diesel και το jet fuel. Για τα ευρωπαϊκά κράτη, η κρίση αυτή μεταφράζεται σε έντονη μορφή ενεργειακής πίεσης. Παρά την ύπαρξη στρατηγικών αποθεμάτων, το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στη δομή της αγοράς και όχι μόνο στην ποσότητα λόγω της εξάρτησης από εισαγωγές.
Η περίοδος του καλοκαιριού λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής του κινδύνου. Η αυξημένη ζήτηση για μεταφορές, τουρισμό και αεροπορικά καύσιμα συμπίπτει με περιορισμένη ευελιξία στην εφοδιαστική αλυσίδα, ενισχύοντας τις πιέσεις στις τιμές και ενδεχομένως δημιουργώντας τοπικές ανισορροπίες στην αγορά. Η Ελλάδα μπορεί να διαθέτει ισχυρή εγχώρια διυλιστική βάση η οποία προσφέρει σημαντική ασφάλεια εφοδιασμού αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν παραμένει πλήρως εκτεθειμένη στις διεθνείς τιμές. Η μετακύλιση των αυξήσεων είναι ταχεία και μεταφέρεται μέσα σε λίγες ημέρες στην αντλία με αποτέλεσμα ακόμη και εάν δεν υπάρξει φυσική έλλειψη, οι καταναλωτές και η οικονομία να βρεθούν αντιμέτωποι με αυξημένο κόστος.
