Χώρος για νέες επενδύσεις κυρίως στον τομέα του Τουρισμού και του Real Estate ανοίγει με το νέο νόμο που ψηφίστηκε στο τέλος Απριλίου και επιτρέπει υπό προϋποθέσεις τη δόμηση σε ορισμένες περιοχές Natura (ζώνες χαμηλής προστασίας). Οι νέες διατάξεις κουμπώνουν άμεσα με Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες που έχουν ήδη εκδοθεί και άλλες που αναμένουν να εκδοθούν και θα οδηγήσουν στην ενεργοποίηση χρήσεων γης - υπό αυστηρούς όρους- σε προστατευόμενες περιοχές.
Η έγκριση της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης για 25 περιοχές Natura σε Ήπειρο και τμήμα της Δυτικής Μακεδονίας αμέσως μετά από την ψήφιση του σχετικού νομοσχεδίου αποτελεί μία από τις πολλές που θα ανοίξουν το δρόμο σε μικρές και μεσαίες επενδύσεις στον Τουρισμό και στον κατασκευαστικό κλάδο. Πρόκειται για μία λύση που θα αποδεσμεύσει κομμάτια γης που παρέμεναν αναξιοποίητα σε ένα πλαίσιο, το οποίο, επιδίωξη είναι, να έχει σαφείς κανόνες.
Η μελέτη που εγκρίθηκε πρόσφατα καλύπτει συνολικά 25 περιοχές του δικτύου Natura 2000 στις Περιφερειακές Ενότητες Θεσπρωτίας, Ιωαννίνων, Πρέβεζας και Γρεβενών, συγκροτώντας ένα μωσαϊκό οικοσυστημάτων υψηλής οικολογικής αξίας. Για πρώτη φορά, οι περιοχές αυτές αποκτούν ένα πλήρες κανονιστικό πλαίσιο: καθορίζονται ζώνες προστασίας, εξειδικεύονται οι επιτρεπόμενες χρήσεις γης και τίθενται συγκεκριμένα μέτρα διαχείρισης, τα οποία λειτουργούν ως φίλτρο για κάθε δραστηριότητα. Η αλλαγή είναι ουσιαστική, γιατί μετατρέπει μια γενική απαγόρευση σε ένα σύστημα επιτρεπτότητας υπό όρους.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι δραστηριότητες που μέχρι σήμερα είτε «κολλούσαν» είτε προχωρούσαν με αβεβαιότητα, αποκτούν σαφές πλαίσιο. Για παράδειγμα, μικρές τουριστικές μονάδες, ξενώνες ή αγροτουριστικές επενδύσεις σε ορεινές ή παραλίμνιες περιοχές μπορούν πλέον να εξεταστούν με συγκεκριμένα κριτήρια, αντί να απορρίπτονται εκ προοιμίου. Το ίδιο ισχύει για υποδομές αναψυχής χαμηλής όχλησης, όπως πεζοπορικές διαδρομές, εγκαταστάσεις υπαίθριου τουρισμού ή μικρές παρεμβάσεις φιλοξενίας, που μέχρι σήμερα βρίσκονταν σε ένα καθεστώς «γκρίζας» νομιμότητας.
Αντίστοιχα, στον πρωτογενή τομέα, δραστηριότητες όπως η εκτατική κτηνοτροφία ή η αξιοποίηση γης με ήπιες καλλιέργειες αποκτούν σαφέστερους όρους λειτουργίας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις διευκολύνονται παρεμβάσεις που σχετίζονται με τη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος, όπως έργα αντιπλημμυρικής προστασίας ή ήπιες τεχνικές παρεμβάσεις για τη σταθεροποίηση εδαφών. Ακόμη και σε επίπεδο ενέργειας, μικρής κλίμακας έργα, όπως ενεργειακές κοινότητες ή περιορισμένες εγκαταστάσεις ΑΠΕ, αποκτούν πιο ξεκάθαρη αντιμετώπιση, εφόσον εντάσσονται στις επιτρεπόμενες χρήσεις κάθε ζώνης.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η λειτουργία του χιονοδρομικού κέντρου στη Βασιλίτσα για το οποίο η ΕΠΜ αποσαφηνίζει τους όρους λειτουργίας, επιτρέποντας τη συνέχιση δραστηριοτήτων που είχαν αναπτυχθεί εντός περιοχών Natura χωρίς πλήρως καθορισμένο πλαίσιο, κάτι που λειτουργεί ως «σήμα» και για άλλες αντίστοιχες περιπτώσεις οι οποίες έχουν κυρίως οικονομικό αποτύπωμα.
Απάντηση σε στεγαστικές ανάγκες;
Η πρόβλεψη για κατ’ εξαίρεση επέκταση οικισμών έως 5% στην λίμνη Παμβώτιδα αποτελεί ένα στοιχείο με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η διάταξη παρουσιάζεται ως απάντηση σε διαπιστωμένες στεγαστικές ανάγκες, αλλά η πραγματική της σημασία είναι πιο σύνθετη. Εισάγει για πρώτη φορά μια ελεγχόμενη δυνατότητα οικιστικής διεύρυνσης σε περιοχή Natura, υπό αυστηρές προϋποθέσεις και πολλαπλά στάδια ελέγχου, από τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια έως τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και τη γνωμοδότηση του ΟΦΥΠΕΚΑ.
Ταυτόχρονα, πρόκειται για μια περιοχή η οποία έχει τουριστική δυναμική και στην πράξη η νέα γη δεν σημαίνει ότι θα κατευθυνθεί υποχρεωτικά σε κύριες κατοικίες αλλά θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και για εξοχικά και τουριστικά ακίνητα. Και ο όρος «κατ’ εξαίρεση», εφόσον εφαρμοστεί στην Παμβώτιδα, ανοίγει συζήτηση για αντίστοιχες επεκτάσεις και αλλού την ώρα που εγκρίνονται διαδοχικά ΕΜΠ σε όλη την χώρα. Κατ’ επέκταση, το ζήτημα που προκύπτει δεν είναι μια «κατ’ εξαίρεση» επέκταση αλλά η σωρευτική χρήση μικρών εξαιρέσεων και η σταδιακή πίεση που μπορεί να προκαλέσουν.
Η έγκριση της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης ανοίγει μια νέα φάση για τις περιοχές Natura, όπου η ανάπτυξη αποκτά πλέον θεσμικό χώρο και η εφαρμογή των όρων βιωσιμότητας παραμένει κάτι που θα πρέπει να αποδειχθεί.
Οι περιοχές του δικτύου Natura και οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες
Το δίκτυο Natura 2000 καλύπτει εκατοντάδες περιοχές στην Ελλάδα και το Υπουργείο Περιβάλλοντος έχει οργανώσει την διαδικασία μέσω 23 Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, οι οποίες αντιστοιχούν συνολικά σε 446 περιοχές. Ήδη έχουν εγκριθεί μελέτες για μεγάλες γεωγραφικές ενότητες, όπως η Πελοπόννησος, η Κεντρική Μακεδονία, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, η Θεσσαλία, η Κρήτη, το Νότιο Αιγαίο, καθώς και η Αττική με το Βόρειο Αιγαίο, ενώ το επόμενο διάστημα αναμένεται να ακολουθήσουν και οι υπόλοιπες, ώστε να καλυφθεί πλήρως το σύνολο των προστατευόμενων περιοχών. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ήπειρος δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά μέρος ενός συνολικού σχεδιασμού.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ΕΠΜ δεν αποτελούν σχέδια δόμησης ούτε εγκρίνουν συγκεκριμένα έργα, αλλά καθορίζουν τις ζώνες προστασίας και το πλαίσιο επιτρεπόμενων χρήσεων και δραστηριοτήτων, αφήνοντας στη συνέχεια τις επιμέρους επενδύσεις να αξιολογηθούν κατά περίπτωση μέσα από τις προβλεπόμενες περιβαλλοντικές και πολεοδομικές διαδικασίες.
