Δύο διαφορετικές «αναγνώσεις» για την πορεία της ελληνικής οικονομίας το 2026 αποκαλύπτει η Αξιολόγηση του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου, η οποία έχει ενσωματωθεί ως παράρτημα στην Ετήσια Έκθεση Προόδου (Annual Progress Report 2026) την οποία κατέθεσε στις Βρυξέλλες το υπουργείο Οικονομικών: ένα «καλό σενάριο» στο οποίο η ισχυρή ανάπτυξη, τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα και η πτώση του χρέους διατηρούν τη χώρα σε ασφαλή τροχιά, αλλά και ένα «κακό σενάριο» στο οποίο οι εξωτερικοί κίνδυνοι, το ακριβότερο χρήμα και οι νέες ανάγκες στήριξης δοκιμάζουν τα όρια του δημοσιονομικού πλαισίου.
Την ανάγκη εγρήγορσης και επαγρύπνησης υπογραμμίζουν και το ύψος του δημοσίου χρέους που, παρά την βελτίωση της εικόνας του, παραμένει «αχίλλειος πτέρνα» της οικονομίας και εξακολουθεί να λειτουργεί ως βασικός περιορισμός για νέα μέτρα στήριξης.
Συγκεκριμένα το ΕΔΣ τονίζει ότι το υψηλό δημόσιο χρέος και οι υποχρεώσεις αποπληρωμής του «απαιτούν δημοσιονομική σύνεση», ενώ η «διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας είναι ουσιώδης» τόσο για την οικονομική σταθερότητα όσο και για την εμπιστοσύνη στη διαχείριση της οικονομίας. Με άλλα λόγια, η χώρα μπορεί να εμφανίζει καλύτερους δείκτες, αλλά δεν έχει ακόμη περάσει σε φάση όπου μπορεί να απαντά σε κάθε νέα πίεση με μόνιμες ή μεγάλης κλίμακας παρεμβάσεις.
Οι δύο «όψεις» του 2026
Με βάση το «καλό σενάριο» για το 2026 (δηλαδή ανάπτυξη 2,0% το 2026, επενδύσεις στο 7,1%, πρωτογενές πλεόνασμα 3,2%, χρέος στο 136,8% του ΑΕΠ) προβλέπεται συνέχιση της αποκλιμάκωσης χωρίς να αμφισβητείται η αξιοπιστία της χώρας. Σε αυτό το σενάριο, η Ελλάδα διατηρεί πρόσβαση στις αγορές με σχετικά ευνοϊκούς όρους, κεφαλαιοποιεί τις αναβαθμίσεις στην επενδυτική βαθμίδα και χρησιμοποιεί με μέτρο τον δημοσιονομικό χώρο μόνο για στοχευμένες παρεμβάσεις.
Το «κακό σενάριο» εξαρτάται κυρίως από το διεθνές περιβάλλον. Το ΕΔΣ προειδοποιεί ότι η παγκόσμια οικονομία περνά περίοδο μεγάλων ανακατατάξεων, με γεωπολιτικές εντάσεις από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή, πετρελαϊκά σοκ, αύξηση του κόστους ζωής και ανάγκη για περισσότερες αμυντικές δαπάνες. Τέτοιες εξελίξεις, σημειώνει, μπορούν να δημιουργήσουν «απρόβλεπτες δαπάνες» και να πιέσουν το δημοσιονομικό πλαίσιο. Παράλληλα, η ίδια η έκθεση αναθεωρεί προς τα κάτω την ανάπτυξη της Ευρωζώνης στο 0,9% για το 2026 και προς τα πάνω τον πληθωρισμό στο 2,6%, κάτι που μεταφράζεται σε δυσμενέστερο εξωτερικό περιβάλλον για την Ελλάδα.
Σε αυτό το δυσμενές σενάριο, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι μπορεί να χρειαστούν νέα μέτρα στήριξης. Είναι ότι αυτά τα μέτρα θα πρέπει να χωρέσουν σε ένα πλαίσιο όπου οι καθαρές δαπάνες ήδη κινούνται πάνω από τη σύσταση σε ετήσια βάση, το control account παραμένει οριακό και η διατήρηση των πρωτογενών πλεονασμάτων θεωρείται προϋπόθεση για να μείνει το χρέος σε καθοδική τροχιά. Για τον λόγο αυτό, το ΕΔΣ σημειώνει ότι η βελτιωμένη πρόβλεψη του 2026 είναι «υπό την αίρεση πρόσθετων μέτρων» αν η ενεργειακή κρίση επιδεινωθεί. Δηλαδή, όσο αυξάνεται η ανάγκη για στήριξη, τόσο περισσότερο επανέρχεται το δίλημμα μεταξύ παρέμβασης και δημοσιονομικής αντοχής.
Εξαντλείται ο «χώρος»
Ωστόσο και το «καλό σενάριο» στηρίζεται στην πολύ ισχυρή επίδοση του 2025. Το πρωτογενές πλεόνασμα έφτασε στο 4,9% του ΑΕΠ, σημαντικά πάνω τόσο από την πρόβλεψη 2,5% του Μεσοπρόθεσμου 2025-2028 όσο και από τον στόχο 3,6% του Draft Budgetary Plan 2026, ενώ το συνολικό ισοζύγιο έκλεισε με πλεόνασμα 1,7% του ΑΕΠ. Το ΕΔΣ αποδίδει αυτή την υπεραπόδοση σε ισχυρότερες φορολογικές και μη φορολογικές εισπράξεις, σε υψηλότερα εισοδήματα, σε αποκλιμάκωση της ανεργίας, σε καλύτερες εισφορές και σε χαμηλότερες δαπάνες από τις αρχικά εκτιμώμενες.
Από αυτή την καλύτερη αφετηρία προκύπτει και ο λεγόμενος δημοσιονομικός χώρος. Το Συμβούλιο αναφέρει ρητά ότι η χαμηλότερη από τη σύσταση αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών το 2025, στο 2,9% έναντι στόχου 3,7%, «δημιούργησε δημοσιονομικό χώρο» για υψηλότερη αύξηση δαπανών την περίοδο 2026-2028. Αυτό είναι το θετικό σκέλος της ανάλυσης: η οικονομία μπαίνει στο 2026 με καλύτερο ταμειακό και δημοσιονομικό υπόβαθρο, από αυτό που είχε αρχικά εκτιμηθεί.
Για από εδώ και μπρος όμως, μπαίνουν αστερίσκο: για το 2026, η ετήσια αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών εκτιμάται στο 7,5%, όταν η σύσταση είναι 3,6%, ενώ σε σωρευτική βάση η αύξηση διαμορφώνεται στο 10,6% έναντι σύστασης για 10,3%. Η εικόνα παραμένει διαχειρίσιμη μόνον και μόνον επειδή έχει προηγηθεί η υπεραπόδοση του 2025 και επειδή συνυπολογίζεται η ευελιξία που έχει δοθεί για αυξημένες αμυντικές δαπάνες, με το προσαρμοσμένο control account να βγαίνει στο -0,1% του ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει ότι ο χώρος υπάρχει, αλλά είναι στενός, τεχνητός και εξαρτάται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
«Βαρίδι» το χρέος
Στην εξίσωση αυτή όμως, μπαίνει και το χρέος ως φρένο στα μέτρα στήριξης. Το ΕΔΣ αναγνωρίζει ότι το δημόσιο χρέος μειώνεται γρήγορα, από 154,2% του ΑΕΠ το 2024 σε 146,1% το 2025 και σε 136,8% το 2026, ή σχεδόν κατά 17,4 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε δύο χρόνια. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι, παρά την πορεία κάτω από τα όρια μακροχρόνιας βιωσιμότητας, «παραμένει ουσιώδες να διατηρηθεί μια ιδιαίτερα συνετή δημοσιονομική στάση», ακριβώς επειδή το απόλυτο ύψος του χρέους παραμένει υψηλό. Με άλλα λόγια, η πτώση του δείκτη δεν ισοδυναμεί με εξαφάνιση του προβλήματος.
Η ανάλυση του ΕΔΣ για τη δυναμική του χρέους είναι αρκετά καθαρή: η ταχεία αποκλιμάκωση αποδίδεται κυρίως στην ισχυρή ονομαστική ανάπτυξη και στη μεγάλη βελτίωση του πρωτογενούς αποτελέσματος, ενώ η ανάλυση της μεταβολής δείχνει ότι ο συνδυασμός ανάπτυξης και πληθωρισμού υπεραντιστάθμισε την πίεση από τα επιτόκια. Αυτός είναι και ο λόγος που το λεγόμενο «φαινόμενο χιονοστοιβάδας» (snowball effect) παραμένει ευνοϊκό για τη χώρα - έστω και πιο αδύναμο σε σχέση με τα προηγούμενα έτη.
Στα ίδια μεγέθη αποτυπώνεται και η σχετική ανθεκτικότητα του ελληνικού χρέους στο «ακριβό χρήμα» στην τρέχουσα περίοδο υψηλών εποτοκίων. Η έκθεση χρησιμοποιεί παραδοχή μακροπρόθεσμου επιτοκίου 3,3% για το 2025 και το 2026, αλλά το έμμεσο επιτόκιο εξυπηρέτησης του χρέους διατηρείται αισθητά χαμηλότερα, στο 2,1% το 2025 και στο 2,2% το 2026. Την ίδια ώρα, οι δαπάνες τόκων υποχωρούν στο 3,0% του ΑΕΠ το 2026 από 3,2% το 2025. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το ευνοϊκό προφίλ του δανείων της εποχής των Μνημονίων εξακολουθεί να προστατεύει το Δημόσιο από μια άμεση μεταφορά του υψηλότερου κόστους δανεισμού στον προϋπολογισμό.
