Ενεργοποιείται μέσα στις επόμενες ημέρες η επιδότηση των 16 λεπτών ανά λίτρο στο diesel κίνησης, σε μια προσπάθεια να ανακοπεί το κύμα ανατιμήσεων που τροφοδοτεί η άνοδος του brent (το οποίο κινείται πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι τις τελευταίες ημέρες). Στην ελληνική αγορά, το ντόμινο έχει ήδη ξεκινήσει: από τα καύσιμα περνά στις μεταφορές, στα logistics και τελικά στις τιμές που φτάνουν στο ράφι.
Σε αυτό το περιβάλλον, η παρέμβαση επιχειρεί να συγκρατήσει τις πιέσεις εκεί όπου ξεκινούν, στο καύσιμο που κινεί την αγορά. Η επιδότηση καλύπτει το σύνολο της κατανάλωσης diesel κίνησης, από ιδιώτες οδηγούς μέχρι επαγγελματίες του κλάδου των μεταφορών, όπως ταξί, φορτηγά, λεωφορεία και ΚΤΕΛ, αλλά και εταιρικούς στόλους, οχήματα leasing και επιχειρήσεις που βασίζονται στο ντίζελ για τη λειτουργία τους. Πρόκειται για ένα οριζόντιο μέτρο, που απλώνεται σε όλη την οικονομία.
Πρόθεση της κυβέρνησης, όπως αποτυπώθηκε και κατά την παρουσίαση του μέτρου πριν από λίγες ημέρες, είναι η επιδότηση να φτάσει στην αντλία και να μειώσει την τελική τιμή για τον καταναλωτή. Ωστόσο, από το κείμενο της Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη, προκύπτει ότι η επιδότηση των 16 λεπτών ανά λίτρο εφαρμόζεται στη χονδρική τιμή, πριν από τους φόρους, κάτι που σημαίνει ότι η μεταφορά της στην αντλία δεν είναι αυτόματη και εξαρτάται από το πώς θα κινηθεί η αγορά. Δηλαδή, σε αντίθεση με μια άμεση μείωση στην τελική τιμή στην αντλία, η επιδότηση εφαρμόζεται στα τιμολόγια των διυλιστηρίων και των εισαγωγέων πριν από τον ΦΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι μειώνει το κόστος στο πρώτο στάδιο της αλυσίδας και η μετακύλιση της έκπτωσης στον καταναλωτή κινείται σε μια «γκρίζα ζώνη».
Η επιδότηση μπορεί να απορροφηθεί σε διαφορετικά στάδια της αγοράς, είτε για να καλύψει αυξήσεις που ήδη καταγράφονται, είτε για να στηρίξει τα περιθώρια εταιρειών. Δεν υπάρχει δηλαδή ασφαλής πρόβλεψη που να διασφαλίζει ότι το όφελος θα περάσει «αλώβητο» από όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας και θα εμφανιστεί ως αυτούσια έκπτωση στην τιμή που πληρώνει ο οδηγός.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η μετακύλιση της επιδότησης προς τον καταναλωτή μπορεί να ελεγχθεί μόνο έμμεσα, μέσω ενός συνδυασμού εργαλείων — όπως το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους, οι διασταυρώσεις τιμολογίων, το Παρατηρητήριο Τιμών και το σύστημα εισροών–εκροών — χωρίς όμως να διασφαλίζεται πλήρως το τελικό αποτέλεσμα στην αντλία. Το πλαφόν λειτουργεί ως «φρένο» στην απορρόφηση της επιδότησης από τα περιθώρια της αλυσίδας, ενώ οι διασταυρώσεις τιμολογίων επιτρέπουν να ελεγχθεί η σχέση μεταξύ τιμής προμήθειας και τελικής τιμής πώλησης.
Παρ' όλα αυτά, ακόμη και αυτά τα εργαλεία έχουν όρια: το σύστημα εισροών–εκροών, αν και θεσμικά αποτελεί βασικό μηχανισμό διαφάνειας, δεν λειτουργεί με την ίδια πληρότητα και αποτελεσματικότητα σε όλα τα πρατήρια, καθώς παραμένουν ζητήματα διασύνδεσης, αναβάθμισης και αξιοποίησης των δεδομένων. Ως αποτέλεσμα, το κράτος μπορεί να περιορίσει τα περιθώρια απόκλισης και να ενισχύσει τον έλεγχο της αγοράς, αλλά όχι να εγγυηθεί ότι το σύνολο της επιδότησης θα περάσει αυτούσιο στην τελική τιμή, η οποία συνεχίζει να διαμορφώνεται από πολλαπλούς κρίκους της αλυσίδας και τις συνθήκες της αγοράς.
Γιατί μπορεί να μην φανεί η επιδότηση στην αντλία
| Παράγοντας | Τι συμβαίνει στην πράξη | Τι βλέπει ο καταναλωτής |
|---|---|---|
| Χρονική υστέρηση (αποθέματα) | Τα πρατήρια διαθέτουν καύσιμα που έχουν αγοραστεί με παλαιότερες τιμές. Για ένα διάστημα πωλούν με «μείγμα» παλιού και νέου κόστους. | Η μείωση δεν περνά άμεσα – εμφανίζεται σταδιακά |
| Άνοδος διεθνών τιμών | Αν το πετρέλαιο ανεβαίνει, η επιδότηση απλώς περιορίζει την αύξηση | Μικρότερη άνοδος αντί για καθαρή μείωση |
| Διαδρομή στην αγορά | Το καύσιμο περνά από διυλιστήρια, εταιρείες και πρατήρια. Το πλαφόν περιορίζει περιθώρια αλλά δεν επιβάλλει πλήρη μετακύλιση | Η έκπτωση μπορεί να φτάσει μερικώς |
Στην πράξη, η επιδότηση λειτουργεί μέσα στο σύστημα, αλλά το αν και πόσο θα φανεί στην αντλία εξαρτάται από το timing, τις διεθνείς τιμές και τη λειτουργία της αγοράς.
- Καύσιμα σε «ζώνη αδράνειας»: Γιατί οι τιμές σε βενζίνη και πετρέλαιο δεν θα πέσουν σύντομα
- Καύσιμα: Θα πέσει η βενζίνη με το πλαφόν; Παραδείγματα για την τιμή στην αντλία
Diesel κίνησης: Γιατί δεν εφαρμόζεται η επιδότηση απευθείας στην αντλία
Η επιλογή να δοθεί η επιδότηση στο diesel κίνησης σε επίπεδο χονδρικής και όχι απευθείας στην αντλία δεν είναι τυχαία, αλλά αποτυπώνει μια συνειδητή ισορροπία πολιτικής: μεγαλύτερος έλεγχος στο σύστημα αλλά με μικρότερη εγγύηση στο αποτέλεσμα. Στο στάδιο αυτό της αλυσίδας, όπου δραστηριοποιούνται λίγοι και ελεγχόμενοι παίκτες -διυλιστήρια και στον επόμενο κρίκο, οι μεγάλες εταιρείες εμπορίας- η παρέμβαση μπορεί να παρακολουθηθεί πιο αποτελεσματικά μέσω τιμολογίων και ροών καυσίμων, σε αντίθεση με τη λιανική αγορά των χιλιάδων πρατηρίων με διαφορετικές πρακτικές και τιμές.
Ταυτόχρονα, η χονδρική τιμή συνδέεται άμεσα με τις διεθνείς αγορές και τα επίπεδα Platts, λειτουργώντας ως πιο «καθαρή» ένδειξη κόστους, γεγονός που επιτρέπει στην επιδότηση να κουμπώσει πάνω στο πραγματικό κόστος προμήθειας και όχι σε μια τελική τιμή που επηρεάζεται από πολλούς επιμέρους παράγοντες. Παράλληλα, η παρέμβαση σε αυτό το επίπεδο περιορίζει τον κίνδυνο στρεβλώσεων και επιτρέπει στο κράτος να ενεργοποιήσει συμπληρωματικά εργαλεία, όπως πλαφόν στα περιθώρια κέρδους και ελέγχους, μεταφέροντας σε μεγάλο βαθμό την ευθύνη της μετακύλισης στην αγορά.
Τέλος, ως προσέγγιση θεωρείται πιο «ασφαλής» σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς δεν εμφανίζεται ως άμεση παρέμβαση στη λιανική τιμή, αλλά ως μείωση κόστους στην αλυσίδα εφοδιασμού. Ωστόσο, το βασικό trade-off παραμένει: σε αντίθεση με μια επιδότηση στην αντλία, που εγγυάται άμεσο αποτέλεσμα αλλά δεν ελέγχει το συνολικό κόστος και τη συμπεριφορά της αγοράς, η παρέμβαση στη χονδρική ελέγχει καλύτερα το σύστημα, χωρίς όμως να διασφαλίζει ότι το σύνολο της επιδότησης θα φτάσει αυτούσιο στον τελικό καταναλωτή.
