Νέο συνδυαστικό δείκτη για τον προσδιορισμό των νοικοκυριών που βρίσκονται σε καθεστώς ενεργειακής φτώχειας, περιλαμβάνει το Επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμηση της Ενεργειακής Ένδειας, το οποίο εγκρίθηκε με Απόφαση του υπουργού και του υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παρασταύρου και Νίκου Τσάφου, αντίστοιχα.
Πιο συγκεκριμένα, επιλέχθηκε ο Δείκτης Ι-ΙΙ2025 ο οποίος υπολογίζει τον αριθμό των νοικοκυριών, τα οποία πληρούν ταυτόχρονα και τις δυο ακόλουθες συνθήκες:
- Οι εύλογες δαπάνες διαβίωσης του νοικοκυριού βάσει της σύνθεσής του, συμπεριλαμβανομένων των απαιτούμενων ενεργειακών δαπανών για την επίτευξη των βασικών και αξιοπρεπών επιπέδων προτύπων διαβίωσης και υγείας του είναι υψηλότερες από το εισόδημα του (Συνθήκη Ι).
- Το νοικοκυριό κατοικεί σε κτίριο κατασκευασμένο πριν το 1980, το οποίο δεν έχει αναβαθμιστεί ριζικά (Συνθήκη ΙΙ).
Σύμφωνα με το Σχέδιο, ο αναθεωρημένος δείκτης έχει τα παρακάτω πλεονεκτήματα:
• Ενσωματώνει όλες τις βασικές προσδιοριστικές παραμέτρους της ενεργειακής ένδειας.
• Δεν απαιτεί τον ορισμό οποιουδήποτε ορίου (είτε κατανάλωσης, είτε εισοδήματος) για τον εντοπισμό των πληττόμενων νοικοκυριών.
• Υιοθετεί μια απλοποιημένη ενσωμάτωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων χωρίς την απαίτηση χρήσης εξειδικευμένων στοιχείων.
• Απαιτεί την υλοποίηση μιας σημαντικά ευκολότερης διαδικασίας ελέγχου και επαλήθευσης.
Υπολογισμός των δαπανών
Για τον υπολογισμό της Συνθήκης Ι, προσδιορίζονται οι εύλογες δαπάνες διαβίωσης για κάθε νοικοκυριό προσαρμοσμένες στον αριθμό των μελών που το απαρτίζουν, όπως δηλώνονται στο πλαίσιο της Έρευνας Οικογενειακού Προϋπολογισμού.
Οι απαιτούμενες ενεργειακές ανάγκες του νοικοκυριού, εκφρασμένες σε τελική ενέργεια, εξάγονται με βάση τα δεδομένα των Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης, λαμβάνοντας υπόψη δεδομένα όπως είναι η κλιματική ζώνη, το είδος κατοικίας (μονοκατοικία, πολυκατοικία), το έτος κατασκευής, η επιφάνεια του κτιρίου όπου διαμένει το νοικοκυριό, καθώς και τα χρησιμοποιούμενα συστήματα θέρμανσης.
Στο τέλος προστίθεται η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας των λοιπών χρήσεων και υπολογίζονται οι απαιτούμενες ενεργειακές δαπάνες του νοικοκυριού, λαμβάνοντας υπόψη τις τρέχουσες τιμές των ενεργειακών προϊόντων που υπεισέρχονται στον υπολογισμό.
Στο 12,6% τα ενεργειακά φτωχά νοικοκυριά
Σύμφωνα με το Δείκτη Ι-ΙΙ2025, το ποσοστό των ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών το 2023 ισούται με 12,6% (μείωση της τάξεως του 21% σε σχέση με το 2016).
Δεδομένου ότι ο αριθμός των νοικοκυριών ανέρχεται σε 4,3 εκατ. σύμφωνα με την Απογραφή του έτους 2021, η επιλογή του συγκεκριμένου δείκτη οδηγεί στο συμπέρασμα ότι στόχος του συγκεκριμένου Σχεδίου Δράσης αποτελεί η υποστήριξη περίπου 547 χιλιάδων νοικοκυριών, ώστε να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά το φαινόμενο της ενεργειακής ένδειας, έναντι περίπου 690.000 νοικοκυριών κατά το έτος βάσης, 2016.
Από το γεγονός ότι ο αριθμός των ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών ανήλθε σε περίπου 546 χιλιάδες το έτος 2023 σε συνδυασμό με τους σχετικούς στόχους του ΕΣΕΚ προκύπτει ότι τα σχεδιαζόμενα μέτρα και πολιτικές θα πρέπει να υποστηρίξουν 374.000 νοικοκυριά για τη ριζική αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας έως το έτος 2030.
Άμεση άμβλυνση των επιπτώσεων
Τα μέτρα του Σχεδίου Δράσης βασίζονται σε τρεις διαφορετικές διαστάσεις, ξεκινώντας από την άμεση άμβλυνση των προκαλούμενων επιπτώσεων στα πλέον ευάλωτα νοικοκυριά. Σε αυτή τη διάσταση, περιλαμβάνονται μέτρα πολιτικής, τα οποία συνδυάζουν τόσο τη στήριξη πληττόμενων νοικοκυριών σε ακραίες και έκτακτες συνθήκες ενεργειακής ένδειας με την παροχή ενεργειακών προϊόντων σε προνομιακή τιμή, όσο και την προστασία τους μέσω κανονιστικών μέτρων.
Ενδεικτικές παρεμβάσεις είναι η παροχή προνομιακού κοινωνικού τιμολογίου προμήθειας ενεργειακών προϊόντων, όπως και η διατήρηση της υφιστάμενης πρόβλεψης για την αυτόματη μετάπτωση των ευάλωτων οικιακών πελατών στο καθεστώς της Καθολικής Υπηρεσίας στην περίπτωση καθυστερήσεων στην αποπληρωμή των λογαριασμών ενέργειας, υπό την προϋπόθεση ότι καλύπτουν τις προϋποθέσεις του νόμου.
Παράλληλα, προωθείται Καθορισμός ενός ορίου ελάχιστης κατανάλωσης ενεργειακών προϊόντων σε ετήσια βάση κάτω από το οποίο να απαγορεύεται η αποσύνδεση των πληττόμενων νοικοκυριών.
Δομική αντιμετώπιση
Η δεύτερη διάσταση αφορά τη δομική αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας, με δράσεις για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και την αύξηση της χρήσης ΑΠΕ. Έτσι, θα προωθηθεί η υλοποίηση παρεμβάσεων εξοικονόμησης ενέργειας και ΑΠΕ σε κτίρια ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών μέσω της παροχής οικονομικής ενίσχυσης, είναι η επικαιροποίηση του θεσμικού πλαισίου και η παροχή κινήτρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας μέσω του μηχανισμού των Κοινοτήτων Ανανεώσιμης Ενέργειας και Κοινοτήτων Πολιτών.
Σκοπός του μέτρου είναι η παραγόμενη ενέργεια (ηλεκτρική, θερμική και ψυκτική) από ΑΠΕ να αξιοποιείται κατά προτεραιότητα για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών. Προς αυτή την κατεύθυνση, δρομολογείται η ενίσχυση των ΟΤΑ Α' βαθμού είτε μέσω της συμμετοχής τους ως μέλη σε υφιστάμενες (όπως για παράδειγμα στο πλαίσιο του προγράμματος «Απόλλων») ή νέες πρωτοβουλίες Κοινοτήτων.
Επίσης, θα αξιοποιηθούν καινοτόμα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως με τον σχεδιασμό και εφαρμογή καινοτόμων προγραμμάτων δημόσιας ή/και μικτής/υβριδικής χρηματοδότησης (blended/hybrid finance) για την περίπτωση των ενεργειακά φτωχών νοικοκυριών.
Η δημόσια χρηματοδότηση θα στοχεύει στην ενεργειακή αναβάθμιση ομοειδών κατοικιών και τη διεξαγωγή ανταγωνιστικών διαδικασιών με σκοπό τη μείωση του κόστους υλοποίησης, λόγω των οικονομιών κλίμακος που θα δημιουργηθούν.
Στην τρίτη διάσταση περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων η αξιοποίηση των Υπηρεσιών Μιας Στάσης, με σκοπό τον αποτελεσματικό συντονισμό όλων των απαραίτητων δράσεων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας.
