Υψηλή ανθεκτικότητα και αντοχές ακόμη και υπό ιδιαίτερα δυσμενείς μακροοικονομικές συνθήκες, επιδεικνύουν οι τέσσερις συστημικές τράπεζες σύμφωνα με τα stress tests που διενήργησε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, στο πλαίσιο του Προγράμματος Αξιολόγησης του Χρηματοπιστωτικού Τομέα (FSAP).
Η άσκηση που διενεργήθηκε με ορίζοντα τριετίας και σημείο αναφοράς τον Ιούνιο του 2025, εξετάζει δύο ιδιαίτερα δυσμενή σενάρια. To πρώτο σενάριο αφορά το ξέσπασμα μιας βαθιάς διεθνούς ύφεσης με κρίση χρέους στην Ευρωζώνη και το δεύτερο μια γεωπολιτικής κλιμάκωση με έντονες διαταραχές στο παγκόσμιο εμπόριο, στις αλυσίδες παραγωγής και στις αγορές ενέργειας.
Οι ελληνικές τράπεζες εμφανίζουν περιορισμένη κεφαλαιακή φθορά και στα δύο ακραία σενάρια που εξετάστηκαν, διατηρώντας σε όλη τη διάρκεια της τριετούς περιόδου δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας σημαντικά υψηλότερους από τις ελάχιστες εποπτικές απαιτήσεις και τα κεφαλαιακά buffers.
Στο δυσμενές σενάριο ύφεσης, όπου η ελληνική οικονομία εισέρχεται σε βαθιά διετή συρρίκνωση, με το ΑΕΠ να υποχωρεί σωρευτικά κατά 8,4%, την ανεργία να αυξάνεται στο 15,5% και τον πληθωρισμό να περνά σε αρνητικό έδαφος (-0,15%). Το σενάριο προβλέπει έντονη άνοδο των spreads, αύξηση του κόστους δανεισμού, διεύρυνση των term premia και επιδείνωση του επενδυτικού κλίματος, με αποτέλεσμα την υποχώρηση της κατανάλωσης και των επενδύσεων. Παρότι οι κεντρικές τράπεζες ακολουθούν μια πιο υποστηρικτική νομισματική πολιτική, η επιδείνωση της εμπιστοσύνης και οι χρηματοπιστωτικές πιέσεις οδηγούν σε σημαντική κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας.
Έτσι, το ΔΝΤ υπολογίζει ότι ο δείκτης CET1 υποχωρεί κατά 1,4 ποσοστιαίες μονάδες στο δυσμενέστερο σημείο της άσκησης, κυρίως λόγω αυξημένων ζημιών από δανειακά χαρτοφυλάκια, χαμηλότερων μη επιτοκιακών εσόδων - ιδιαίτερα από το πεδίο των προμηθειών - καθώς και ζημιών αποτίμησης στα χαρτοφυλάκια ομολόγων.
Στο δεύτερο δυσμενές σενάριο, το οποίο βασίζεται σε περαιτέρω κλιμάκωση γεωπολιτικών συγκρούσεων και σε νέα αναταραχή στο διεθνές εμπόριο και στις αγορές ενέργειας, οι επιπτώσεις στο τραπεζικό σύστημα εμφανίζονται συγκριτικά ηπιότερες. Το σενάριο αυτό προβλέπει σωρευτική μείωση του εγχώριου ΑΕΠ κατά 6,8% στη διετία, αύξηση της ανεργίας στο 13% και επιτάχυνση του πληθωρισμού στο 4,9%, σε συνθήκες αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο δείκτης CET1 των τραπεζών μειώνεται κατά 0,7 ποσοστιαίες μονάδες, δηλαδή περίπου κατά το ήμισυ σε σχέση με το σενάριο ύφεσης.
Ωστόσο, στο γεωπολιτικό σενάριο λειτουργεί ένας σημαντικός αντισταθμιστικός μηχανισμός για τις τράπεζες που είναι η ενίσχυση των καθαρών εσόδων από τόκους. Η αύξηση των επιτοκίων βελτιώνει τις αποδόσεις του ενεργητικού, ενώ η ισχυρή καταθετική βάση των ελληνικών τραπεζών περιορίζει τη μετακύλιση των αυξήσεων επιτοκίων προς τους καταθέτες. Με άλλα λόγια, το καθαρό επιτοκιακό περιθώριο αντέχει, επιτρέποντας στις τράπεζες να διατηρήσουν ισχυρή λειτουργική κερδοφορία ακόμη και σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.
Το ΔΝΤ δίνει ιδιαίτερη έμφαση και σε δύο ακόμη τεχνικά αλλά κρίσιμα στοιχεία της άσκησης. Πρώτον, στα αποτελέσματα έχουν ήδη ενσωματωθεί οι επιπτώσεις από τη σταδιακή απόσβεση των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων, τόσο μέσω των προβλεπόμενων νομικών μηχανισμών όσο και μέσω των εθελοντικών ενεργειών επιτάχυνσης των τραπεζών.
Η απόσβεση των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων (DTCs) εμφανίζεται αισθητά ασθενέστερη στο σενάριο ύφεσης σε σχέση με την τρέχουσα καθοδήγηση των τραπεζών. Υπό το συγκεκριμένο σενάριο, το «στοκ» των DTCs για τις τέσσερις συστημικές τράπεζες θα είναι έως το 2028 αυξημένο κατά 1,5 δισ. ευρώ σε σύγκριση με τις τρέχουσες εκτιμήσεις των τραπεζών, ενώ στο γεωπολιτικό σενάριο η απόκλιση περιορίζεται στα 0,4 δισ. ευρώ. Το ΔΝΤ, αναδεικνύει έμμεσα τη σημασία επιτάχυνσης της απόσβεσης των DTCs σε περιόδους υψηλότερης κερδοφορίας.
Δεύτερον, το Ταμείο λαμβάνει ως δεδομένο ότι ακόμη και στα ακραία αυτά σενάρια δεν προκύπτει απομείωση στους senior τίτλους του προγράμματος «Ηρακλής», οι οποίοι φέρουν κρατική εγγύηση και συνδέονται με τις τιτλοποιήσεις των προηγούμενων ετών.
Το ΔΝΤ ζητά ενίσχυση της εποπτείας των servicers, επισημαίνοντας ότι η Τράπεζα της Ελλάδος θα πρέπει, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους και της δυνατότητάς τους να διαχειρίζονται μεγάλο αριθμό δανειοληπτών. Παράλληλα, προτείνει η ΤτΕ να υποχρεώσει τους servicers να επικαιροποιούν σε τακτική βάση τα business plans, ώστε να είναι δυνατή η καλύτερη αξιολόγηση των ετήσιων εκθέσεων επίδοσης, με σαφή αιτιολόγηση των αποκλίσεων από τους στόχους αλλά και των αλλαγών στη στρατηγική τους. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, τα επικαιροποιημένα business plans θα βοηθήσουν και τις τράπεζες στην ταξινόμηση των senior ομολογιών του «Ηρακλή» βάσει του IFRS 9.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι εάν οι ανακτήσεις συνεχίσουν να υπολείπονται των αρχικών προβλέψεων, οι senior ομολογίες του «Ηρακλή» που διακρατούν οι τράπεζες ενδέχεται να εμφανίσουν έλλειμμα κατά τη λήξη τους, οδηγώντας σε ενεργοποίηση των κρατικών εγγυήσεων. Οι εγγυήσεις του σχήματος ανέρχονταν σε 16,8 δισ. ευρώ τον Σεπτέμβριο του 2025, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 6,8% του ΑΕΠ. Το ΔΝΤ σημειώνει επίσης ότι ενδεχόμενη ταξινόμηση των τίτλων αυτών στο ταξινομηθούν στο «Στάδιο 3» (credit impaired) βάσει του IFRS 9, τότε η Eurostat θα μπορούσε να ζητήσει την ενσωμάτωση του εγγυημένου κομματιού στο ελληνικό δημόσιο χρέος.
Το ΔΝΤ εκτιμά πάντως ότι οι συγκεκριμένοι κίνδυνοι παραμένουν περιορισμένοι σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, λόγω της μεγάλης ωρίμανσης των senior τίτλων, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις υπερβαίνει τα 30 έτη, αλλά και επειδή δεν προβλέπεται προκαθορισμένο χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής κεφαλαίου.
