Τον κίνδυνο μιας απότομης διόρθωσης στις διεθνείς αγορές επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA), καθώς οι υψηλές αποτιμήσεις των μετοχών έρχονται σε ολοένα μεγαλύτερη αντίθεση με την επιδείνωση των οικονομικών και γεωπολιτικών συνθηκών. Στη δεύτερη έκθεση παρακολούθησης κινδύνων για το 2026, η ευρωπαϊκή εποπτική αρχή διαπιστώνει ότι οι αγορές έχουν μέχρι στιγμής επιδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Η γρήγορη ανάκαμψη, όμως, μετά τις ισχυρές πιέσεις που προκάλεσε το ξέσπασμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή δεν σημαίνει ότι οι υποκείμενες ευπάθειες έχουν περιοριστεί.
Οι τιμές των μετοχών επέστρεψαν στα επίπεδα που βρίσκονταν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης ή τα ξεπέρασαν, ενώ η αισιοδοξία των επενδυτών ανακάμπτει με τη στήριξη των κλάδων της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης. Την ίδια στιγμή, η ανάπτυξη εξασθενεί, ο πληθωρισμός παραμένει επίμονος, οι αποδόσεις των ομολόγων κινούνται υψηλότερα και η γεωπολιτική αβεβαιότητα εντείνεται.
«Όσο περισσότερο διευρύνεται αυτό το χάσμα, τόσο μεγαλύτερος γίνεται ο κίνδυνος μιας απότομης διόρθωσης», προειδοποιεί η πρόεδρος της ESMA, Βερένα Ρος, καλώντας ιδιώτες και θεσμικούς επενδυτές να είναι προετοιμασμένοι για έντονες μεταβολές των τιμών.
Ανθεκτικές αγορές, ασθενέστερη οικονομία
Η ενεργειακή αναταραχή που ακολούθησε τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή επιβάρυνε τις ήδη εύθραυστες προοπτικές της ευρωπαϊκής οικονομίας. Σύμφωνα με την εαρινή πρόβλεψη της Κομισιόν, την οποία επικαλείται η ESMA, η ανάπτυξη της ΕΕ αναμένεται να περιοριστεί στο 1,1% το 2026, ενώ ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από 2,5% το 2025 σε 3,1% φέτος.
Το βασικό σενάριο προϋποθέτει ότι οι ενεργειακές πιέσεις θα αρχίσουν να υποχωρούν. Η ESMA σημειώνει, ωστόσο, ότι οι εξελίξεις κατά το πρώτο εξάμηνο πλησίασαν περισσότερο στο δυσμενές σενάριο, στο οποίο η τιμή του πετρελαίου φτάνει έως τα 126 δολάρια το βαρέλι. Μια μεγαλύτερη και παρατεταμένη διαταραχή της προσφοράς θα μπορούσε να οδηγήσει το πετρέλαιο στα 150 δολάρια, με ακόμη σοβαρότερες επιπτώσεις στην ανάπτυξη και στον πληθωρισμό.
Παρά την επιδείνωση αυτή, η αντίδραση των χρηματιστηρίων αποδείχθηκε ηπιότερη και συντομότερη από ό,τι σε προηγούμενες κρίσεις. Οι βασικοί δείκτες υποχώρησαν από τα ιστορικά υψηλά τους τον Μάρτιο, αλλά στη συνέχεια κάλυψαν γρήγορα τις απώλειες. Κατά την ESMA, αυτή η εξέλιξη ενδέχεται να αντανακλά μια υπερβολικά αισιόδοξη αποτίμηση των μεσοπρόθεσμων συνεπειών του πολέμου.
Οι ανησυχίες επικεντρώνονται κυρίως στις μετοχές τεχνολογίας. Οι προσδοκίες για τα μελλοντικά κέρδη από την τεχνητή νοημοσύνη εξακολουθούν να στηρίζουν πολύ υψηλές αποτιμήσεις και μεγάλη συγκέντρωση των διεθνών δεικτών σε λίγες εταιρείες. Εάν η αύξηση των εσόδων αποδειχθεί βραδύτερη από ό,τι περιμένουν σήμερα οι επενδυτές, η ανατιμολόγηση μπορεί να μεταδοθεί γρήγορα στην ευρύτερη αγορά.
Τα ομόλογα δεν λειτούργησαν ως καταφύγιο
Πρόσθετη πηγή ανησυχίας αποτελεί η συμπεριφορά των κρατικών ομολόγων. Μετά την έναρξη του πολέμου, οι τίτλοι σταθερού εισοδήματος δεν λειτούργησαν ως ασφαλές καταφύγιο, όπως συμβαίνει συνήθως σε περιόδους αναταραχής. Οι αποδόσεις αυξήθηκαν αισθητά, ιδιαίτερα στις μικρότερες διάρκειες, καθώς οι αγορές αναθεώρησαν προς τα πάνω τις προσδοκίες τους για τον πληθωρισμό και τα επιτόκια.
Το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης επιβαρύνει τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τα κράτη. Τα ποσοστά εταιρικών χρεοκοπιών στην Ευρώπη κινούνται προς τα υψηλότερα επίπεδα της μεταπανδημικής περιόδου, ενώ επανέρχονται οι ανησυχίες για τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους σε χώρες με μεγάλα ελλείμματα και αυξημένες ανάγκες αναχρηματοδότησης.
Οι δείκτες πιστωτικής ποιότητας στην ΕΕ παραμένουν προς το παρόν σχετικά σταθεροί. Η ESMA προειδοποιεί, όμως, ότι η άνοδος των αποδόσεων και η παρατεταμένη αβεβαιότητα μπορούν να εντείνουν τις πιέσεις, ιδίως εάν συνδυαστούν με χαμηλότερη ανάπτυξη.
Η έκθεση των Ευρωπαίων επενδυτών
Η ισχυρή παρουσία αμερικανικών μετοχών στα ευρωπαϊκά χαρτοφυλάκια δημιουργεί έναν άμεσο μηχανισμό μετάδοσης μιας πιθανής διόρθωσης. Περίπου το ήμισυ του ενεργητικού των μετοχικών UCITS της ΕΕ είναι τοποθετημένο σε αμερικανικές μετοχές, ενώ οι ιδιώτες επενδυτές στρέφονται όλο και περισσότερο στην αγορά των ΗΠΑ. Από τις συνολικές αγορές μετοχών ύψους 154 δισ. ευρώ που πραγματοποίησαν Ευρωπαίοι ιδιώτες επενδυτές τον Ιούνιο, το 44% αφορούσε τίτλους εταιρειών με έδρα στις ΗΠΑ, έναντι 49% για μετοχές του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.
Η στροφή προς τις ψηφιακές επενδυτικές πλατφόρμες διευκολύνει την πρόσβαση στις αγορές, αλλά αυξάνει και την έκθεση σε βραχυπρόθεσμες ή κερδοσκοπικές συναλλαγές. Οι νέοι πελάτες των αμιγώς ψηφιακών πλατφορμών πλησίασαν κατά μέσο όρο τις 400.000 τον μήνα στο πρώτο εξάμηνο. Παράλληλα, η ενσωμάτωση περιεχομένου από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στοιχείων «παιχνιδοποίησης» μπορεί να ενθαρρύνει παρορμητικές αποφάσεις χωρίς επαρκή κατανόηση των κινδύνων.
Οι υποδομές των αγορών άντεξαν στις πρόσφατες αναταράξεις, ακόμη και στις ιδιαίτερα ευμετάβλητες συναλλαγές ενέργειας. Η ESMA επισημαίνει, ωστόσο, ότι οι κυβερνοεπιθέσεις, οι υβριδικές απειλές και η χρήση προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης μεταβάλλουν γρήγορα το τοπίο του λειτουργικού κινδύνου.
Η ευρωπαϊκή εποπτική αρχή διατηρεί στο ανώτατο επίπεδο την αξιολόγησή της για τον κίνδυνο αγοράς, τον κίνδυνο μετάδοσης και τον λειτουργικό κίνδυνο, ενώ χαρακτηρίζει υψηλό τον πιστωτικό κίνδυνο. Η ανθεκτικότητα που έχουν επιδείξει μέχρι σήμερα οι αγορές δεν αναιρεί το ενδεχόμενο μιας απότομης αλλαγής του κλίματος, εάν οι οικονομικοί κίνδυνοι αρχίσουν να αποτυπώνονται στις εταιρικές επιδόσεις και στις προσδοκίες των επενδυτών.
