Ο χρόνιος πόνος είναι νόσος και αναπηρία, έχει καταλυτική επίδραση στην ποιότητα ζωής, οδηγεί σε πολυφαρμακία και υποτιμάται από το οικογενειακό και το επαγγελματικό περιβάλλον, ενώ από την χώρα μας λείπει μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική για τον χρόνιο πόνο, όπως εξηγεί η Ελένη Χρονά, Αναισθησιολόγος, Διευθύντρια Αναισθησιολογίας και Υπεύθυνη Ιατρείου Πόνου, Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας - Πειραιά «Αγ. Παντελεήμων» και Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Αλγολογίας.
Ο χρόνιος πόνος έχει οριστεί και ως νόσημα από το Παγκόσμιο Οργανισμό υγείας και ως αιτία αναπηρίας. Στην πράξη πόσο ισχύει αυτό στην πατρίδα μας; Σε τι θέση είμαστε στην αναγνώριση του μεγάλου αντίκτυπου του πόνου στην ζωή την ποιότητα ζωής και την παραγωγικότητα των ατόμων που ζουν με πόνο;
Διεθνώς ο χρόνιος πόνος αναγνωρίζεται πλέον ως νόσος και σημαντική αιτία αναπηρίας. Στην Ελλάδα όμως η αναγνώριση αυτή παραμένει περιορισμένη στην πράξη. Υπάρχουν Ιατρεία Πόνου και κάποια πρόοδος, αλλά η χώρα μας θεωρείται αρκετά πίσω από πολλές ευρωπαϊκές χώρες στην οργανωμένη αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι ο πόνος συχνά υποτιμάται, ειδικά όταν «δεν φαίνεται» στις εξετάσεις. Έτσι πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται να αναγνωριστούν εργασιακά, ασφαλιστικά και κοινωνικά, παρότι ο αντίκτυπος στην ποιότητα ζωής, την ψυχική υγεία και την παραγωγικότητα είναι τεράστιος. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει αργή βελτίωση, αλλά ακόμη λείπει μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική για τον χρόνιο πόνο.
Πόσα ιατρεία πόνου έχουμε στην Ελλάδα; Σε τι στάδιο βρισκόμαστε αναφορικά με την ενσωμάτωση τους στο οργανόγραμμα των νοσοκομείων ώστε να διευκολύνεται και η στελέχωσή τους και να μη γίνεται με εθελοντική συνδρομή γιατρών που δίνουν την ψυχή τους και το περίσσευμα του χρόνου τους αλλά δεν μπορεί έτσι να στελεχώνεται μία σημαντική νοσηλευτική δομή.
Στην Ελλάδα λειτουργούν περίπου 57 δημόσια Ιατρεία Πόνου και Παρηγορικής Φροντίδας. Το βασικό πρόβλημα όμως είναι ότι τα περισσότερα δεν είναι πλήρως ενταγμένα στα οργανoγράμματα των νοσοκομείων, άρα δεν έχουν κατοχυρωμένες θέσεις προσωπικού και σταθερή χρηματοδότηση. Έτσι συχνά λειτουργούν χάρη στην υπερπροσπάθεια γιατρών και νοσηλευτών, πολλές φορές πέρα από το κανονικό τους ωράριο. Σήμερα γίνεται πίεση να ενταχθούν επίσημα στις δομές του ΕΣΥ, αλλά ακόμη βρισκόμαστε σε μεταβατικό στάδιο.
Από όλα τα είδη χρόνιου πόνου, ποιοι θεωρούνται οι πιο σοβαροί στην ποιότητα της ζωής στον αντίκτυπο τους; Ο πόνος της ημικρανίας, ο καρκινικός πόνος, ο μυοσκελετικός πόνος;
Οι πιο επιβαρυντικοί χρόνιοι πόνοι θεωρούνται συνήθως η χρόνια ημικρανία και οι σοβαρές κεφαλαλγίες, ο καρκινικός πόνος, ο νευροπαθητικός πόνος, ο χρόνιος μυοσκελετικός πόνος (ιδίως η οσφυαλγία) και η ινομυαλγία. Η ημικρανία και η οσφυαλγία προκαλούν τεράστια αναπηρία παγκοσμίως λόγω συχνότητας και απώλειας λειτουργικότητας, ενώ ο καρκινικός και ο νευροπαθητικός πόνος θεωρούνται από τους πιο βασανιστικούς σε ένταση.
Ποια είναι τα βασικά «όπλα» στην αντιμετώπιση του πόνου; Οπιοειδή, βιολογικοί παράγοντες, συνοδά αναλγητικά- κάτι άλλο;
Η σύγχρονη αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου είναι πολυπαραγοντική και όχι μόνο «ένα δυνατό παυσίπονο». Περιλαμβάνει απλά αναλγητικά και, όπου χρειάζεται, οπιοειδή, αντικαταθλιπτικά και αντιεπιληπτικά για νευροπαθητικό πόνο, βιολογικές θεραπείες και νέα φάρμακα για ημικρανία, επεμβατικές τεχνικές πόνου, φυσικοθεραπεία και άσκηση, ψυχολογικές παρεμβάσεις, βελτίωση του ύπνου και διαχείριση στρες. Σήμερα ο χρόνιος πόνος αντιμετωπίζεται ως βιοψυχοκοινωνική νόσος και χρειάζεται συνδυαστική θεραπεία και διεπιστημονική διαχείριση.
Θα ήθελα να μου σχολιάσετε μία πρόσφατη έρευνα που έκανε το Πανεπιστήμιο University College London όπου φανερώθηκε ότι κάποιοι ασθενείς που ζουν με χρόνιο πόνο λαμβάνουν ταυτόχρονα κατηγορίες φαρμάκων που δε θα έπρεπε.
Η μελέτη του UCL αναδεικνύει ένα υπαρκτό πρόβλημα: πολλοί ασθενείς με χρόνιο πόνο λαμβάνουν συνδυασμούς φαρμάκων (π.χ. οπιοειδή, βενζοδιαζεπίνες, γκαμπαπεντινοειδή/αντιεπιληπτικά) που μπορεί να αυξήσουν κινδύνους όπως υπνηλία, πτώσεις ή αναπνευστική καταστολή. Το βασικό μήνυμα όμως δεν είναι ότι «γίνονται λάθη», αλλά ότι ο χρόνιος πόνος οδηγεί συχνά σε πολυφαρμακία λόγω περιορισμένης αποτελεσματικότητας των θεραπειών. Γι’ αυτό σήμερα δίνεται έμφαση σε πιο στοχευμένη φαρμακευτική αγωγή και συνδυασμό με μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις (άσκηση, ψυχολογική υποστήριξη, αποκατάσταση).
Βοηθούν καθόλου οι μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις στην βελτίωση της ποιότητας ζωής και την αντιμετώπιση του πόνου; Υπάρχει τρόπος να αλλάξουμε το «mindset» μας;
Ναι - οι μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής στον χρόνιο πόνο. Δεν σημαίνει «ο πόνος είναι στο μυαλό», αλλά ότι ο εγκέφαλος ρυθμίζει το πώς βιώνεται ο πόνος και αυτό μπορεί να επηρεαστεί. Κίνηση, φυσικοθεραπεία, εκπαίδευση για τον πόνο, ύπνος και ψυχολογική υποστήριξη μπορούν να μειώσουν τον φόβο, την ευαισθησία και τη λειτουργική αναπηρία. Στόχος δεν είναι πάντα να μηδενιστεί ο πόνος, αλλά να μειωθεί η επίδρασή του στη ζωή.
