Η τεχνητή νοημοσύνη έχει πάψει προ πολλού να είναι μόνο υπόθεση των Big Tech. Πίσω από τον αγώνα για τα πιο ισχυρά μοντέλα AI βρίσκεται μια ακόμη μεγαλύτερη μάχη: ποιος θα ελέγξει τις υποδομές που τα στηρίζουν. Data centers, δίκτυα, ενέργεια και chips αναδεικνύονται σε κρίσιμους παράγοντες για την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών, με την έννοια της «AI sovereignty» να αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα.
Με αφορμή το νέο white paper του World Economic Forum, ο Ανδρέας Κυριλής, Senior Partner της Bain & Company Greece, εξηγεί στο Insider γιατί η επόμενη δεκαετία θα κριθεί στις υποδομές, τι μπορεί να πετύχει η Ευρώπη και ποιες είναι οι προτεραιότητες για την Ελλάδα.
Τι σημαίνει τελικά «AI sovereignty» και είναι εφικτή η πλήρης ψηφιακή αυτονομία;
Η AI sovereignty, είναι η ικανότητα μιας οικονομίας να διαμορφώνει, να αναπτύσσει και να κυβερνά το AI οικοσύστημά της σύμφωνα με τις δικές της αξίες, διατηρώντας στρατηγικό και λειτουργικό έλεγχο, ευελιξία και ανθεκτικότητα. Για τις περισσότερες οικονομίες η πλήρης αυτάρκεια είναι μη ρεαλιστική, λόγω της κλίμακας, της πολυπλοκότητας και της συγκέντρωσης που απαιτεί η AI υποδομή. Άρα, το πιο ακριβές πλαίσιο δεν είναι η απομόνωση, αλλά η στρατηγική αλληλεξάρτηση: τι κρατάς υπό εθνικό έλεγχο και πού βασίζεσαι σε έμπιστες διεθνείς συνεργασίες με ισχυρές δικλίδες.
Η μάχη για την AI θα κριθεί τελικά από τα μοντέλα ή από το ρεύμα, τα data centers και τα chips;
Η σύντομη απάντηση είναι ότι θα κριθεί και από τα δύο, αλλά ολοένα περισσότερο από την υποδομή. Η AI υποδομή έχει πάψει να είναι απλώς τεχνολογικός enabler και γίνεται καθοριστικός παράγοντας εθνικής ανθεκτικότητας και ανταγωνιστικότητας, με επενδύσεις άνω των 600 δισ. δολαρίων την περίοδο 2010-2024 και πάνω από 400 δισ. ετησίως έως το 2030. Και αυτή η υποδομή στηρίζεται σε τρία βασικά building blocks -compute, connectivity και data storage- που με τη σειρά τους περιορίζονται από πολύ απτά bottlenecks: ενέργεια, νερό, γη, chips και κυβερνοασφάλεια. Με άλλα λόγια, τα μοντέλα έχουν σημασία, αλλά όποιος δεν εξασφαλίσει ενέργεια, compute και ασφαλή κλίμακα, δύσκολα θα μετατρέψει την AI σε πραγματικό πλεονέκτημα.
Πού βρίσκεται σήμερα η Ευρώπη στον παγκόσμιο αγώνα απέναντι σε ΗΠΑ και Κίνα; Υπάρχει περιθώριο να αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο;
Η Ευρώπη δεν έχει σήμερα την ίδια κλίμακα με τις ΗΠΑ και την Κίνα σε πλήρως καθετοποιημένη AI υποδομή. Mόνο ένας μικρός αριθμός οικονομιών -κυρίως οι ΗΠΑ και η Κίνα- μπορεί να πλησιάσει το μοντέλο της εκτεταμένης εγχώριας ιδιοκτησίας σε όλο το stack. Όμως η Ευρώπη έχει πραγματικά assets: κοινή υπερυπολογιστική ικανότητα μέσω EuroHPC και πρωτοβουλίες όπως το IRIS² και το EuroQCI για ασφαλή συνδεσιμότητα και ανθεκτικότητα. Επιπλέον, η ευρωπαϊκή sovereign cloud αγορά επιταχύνεται και η Ευρώπη επιδιώκει να κινητοποιήσει περίπου 230 δισ. δολάρια για AI υποδομές, ενώ οι αρχιτεκτονικές αποφάσεις της επόμενης διετίας-τριετίας θα κρίνουν τη στρατηγική της ευελιξία για την επόμενη δεκαετία. Άρα, η ενίσχυση του ρόλου της Ευρώπης είναι εφικτός — όχι αντιγράφοντας ΗΠΑ ή Κίνα, αλλά επενδύοντας επιλεκτικά σε κρίσιμες υποδομές και συνεργασίες που αυξάνουν τον έλεγχο και την ανθεκτικότητα.
Η Ευρώπη μπορεί να μην είναι αυτάρκης σε όλα, αλλά μπορεί να γίνει στρατηγικά κυρίαρχη εκεί που έχει τη μεγαλύτερη αξία
Οι «digital embassies» μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την εθνική κυριαρχία στην ψηφιακή εποχή;
Ναι, γιατί μετακινούν τη συζήτηση από το «πού βρίσκεται φυσικά η υποδομή» στο «ποιος ασκεί έλεγχο και με ποιες εγγυήσεις». Τα παραδείγματα της Εσθονίας και του Μονακό με το Λουξεμβούργο δείχνουν ήδη ότι η κυριαρχία μπορεί να επεκτείνεται εξωεδαφικά, εφόσον υπάρχουν ισχυρές νομικές, τεχνικές και επιχειρησιακές εγγυήσεις. Το σημαντικό είναι ότι δεν αντικαθιστούν τις εθνικές υποδομές· τις συμπληρώνουν, ειδικά όταν μια χώρα θέλει ανθεκτικότητα, capacity και continuity χωρίς να χάσει έλεγχο. Για να λειτουργήσουν, όμως, χρειάζονται βασικές προϋποθέσεις όπως η καθαρή νομική βάση και ισχυρή κρυπτογράφηση.
Για μικρότερες οικονομίες όπως η Ελλάδα, ποια στρατηγική πρέπει να ακολουθήσουν; Ποια θα ήταν η πρώτη επένδυση;
Για χώρες όπως η Ελλάδα, το σωστό μοντέλο δεν είναι το full-stack ownership, αλλά μια υβριδική στρατηγική: επιλεκτική εγχώρια κυριαρχία για τα πιο κρίσιμα στοιχεία και διεθνείς συνεργασίες για κλίμακα και ταχύτητα. Το βασικό που πρέπει οπωσδήποτε να υπάρχει τοπικά είναι η συνδεσιμότητα -physical και access networks- ενώ compute και data storage μπορούν να εξασφαλιστούν μέσω εταίρων με τις απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες. Οι θεμελιώδεις επενδύσεις για μια χώρα θα πρέπει να είναι σε sovereign-grade connectivity και σε ένα εγχώριο, αυστηρά ελεγχόμενο περιβάλλον για τα πιο ευαίσθητα δημόσια δεδομένα και κρίσιμα AI workloads.
