Βουλιάζει δημογραφικά η ελληνική περιφέρεια, καθώς ο αυξανόμενος ρυθμός γήρανσης του πληθυσμου συνδυάζεται με την ολοένα εντεινόμενη υπογεννητικότητα, ειδικά σε ορεινές περιοχές και μικρά νησιά.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της έντασης του φαινομένου της υπογεννητικότητας είναι το γεγονός ότι σε 6 νομούς της χώρας μας (Αρκαδία, Λακωνία, Λευκάδα, Μεσσηνία, Φωκίδα και Λέσβο) καταγράφονται περισσότεροι θάνατοι από γεννήσεις για 45 συνεχόμενα χρόνια, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΔΕΜ.
Τα στοιχεία είναι απογοητευτικά για έναν πληθυσμό που γερνάει με φρενήρεις ρυθμούς (μείωση 25% έως το 2070) και δεν γεννάει ώστε να γίνει αναπλήρωση.
Δεκάδες δήμοι της περιφέρειας οδηγούνται σε αργό θάνατο, καθώς δεν έχουν ακούσει κλάμα μωρού εδώ και χρόνια, ενώ το ποσοστό των ηλικιωμένων (άνω των 65 ετών) σε αυτούς τους δήμους σκαρφαλώνει πάνω από το 50%.
Πολλοί δήμοι ανακοινώνουν τη χορήγηση επιδομάτων γέννησης, με στόχο να αναχαιτίσουν – στο μέτρο του δυνατού – το δημογραφικό πρόβλημα και να κρατήσουν στις περιοχές τους τις νέες οικογένειες. Πρόσφατο παράδειγμα, αυτό του δημάρχου Σικίνου, Βασίλη Μαράκη, που ανακοίνωσε την χορήγηση οικονομικής ενίσχυσης (επιδόματος νεογέννητου τέκνου), ύψους 3.000 ευρώ για κάθε νέο παιδί που γεννιέται στον δήμο.
Ωστόσο οι αριθμοί είναι αμείλικτοι και φανερώσουν πως σε μια χώρα σαν την Ελλάδα που σημειώθηκαν 122.914 θάνατοι και 66.532 γεννήσεις το 2025, 706 δημοτικές ενότητες δεν κατέγραψαν ούτε ένα νεογέννητο μέσα σε διάστημα ενός έτους.
Σύμφωνα μάλιστα με τα στατιστικά στοιχεία του προηγούμενου έτους που δημοσίευσε το υπουργείο Εσωτερικών, με βάση τις πράξεις που καταχωρήθηκαν στα ληξιαρχεία όλης της χώρας, υπήρχαν πέρυσι δήμοι με υψηλό επίπεδο θανάτων και μηδενικές γεννήσεις, που καθιστούν την προσπάθεια αναπλήρωσης του πληθυσμού πρακτικά αδύνατη.
Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν οι δήμοι:
- Αυλίδος: 1.396 θάνατοι - 0 γεννήσεις
- Κέρκυρας: 533 θάνατοι - 0 γεννήσεις
- Καισαριανής: 473 θάνατοι - 0 γεννήσεις
- Μετεώρων: 386 θάνατοι - 0 γεννήσεις
- Αιγίου: 360 θάνατοι - 0 γεννήσεις
- Ωραιοκάστρου: 301 θάνατοι - 0 γεννήσεις
- Ορεστιάδας: 286 θάνατοι - 0 γεννήσεις
- Ελάσσόνας: 222 θάνατοι - 0 γεννήσεις
- Νάξου: 198 θάνατοι - 0 γεννήσεις
- Ναύπακτος: 190 θάνατοι - 0 γεννήσεις
- Αίγινας: 180 θάνατοι - 0 γεννήσεις
- Αμφιλοχία: 168 θανατοι - 0 γεννήσεις.
Τα παραπάνω στοιχεία είναι καταλυτικά και δείχνουν με πόση ταχύτητα η περιφέρεια της Ελλάδας ερημώνει. Ταυτόχρονα, κυριαρχεί η αστικοποίηση που ως τρόπος ζωής δεν είναι «φιλικός» και δεν διευκολύνει τη δημιουργία οικογένειας. Ακόμη και περιοχές που είναι κοντά στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη αδυνατούν να κρατήσουν ως κατοίκους τους νέους τους.
Η έλλειψη υποδομών, οδικού δικτύου, εκπαιδευτικών δομών αναγκάζει τους νέους της υπαίθρου που θέλουν να δημιουργήσουν οικογένεια να μεταναστεύουν σε μεγάλες πόλεις και αστικά κέντρα, που υπάρχουν μαιευτήρια, σχολεία, δομές υγείας και γενικά ένα υποστηρικτικό περιβάλλον για γονείς και παιδιά.
Αναπλήρωση του πληθυσμού
Από το 1960 παρατηρείται απρόσκοπτη μείωση των γεννήσεων, με αποτέλεσμα καμία γενιά να μην έχει αναπληρωθεί. Για να συνέβαινε αυτό, θα έπρεπε η κάθε γυναίκα στην παραγωγική ηλικία να γεννούσε κατά μέσο όρο 2,1 παιδιά.
Ολο αυτό το διάστημα βρισκόμαστε στον μέσο όρο ακόμα και κάτω από την παγίδα γονιμότητας που είναι τα 1,5 παιδιά ανά γυναίκα και κάποιες χρονιές ακόμα και κάτω από τον ακραία χαμηλό δείκτη γονιμότητας 1,3 παιδιά ανά γυναίκα.
Μιλώντας για τα αίτια της υπογεννητικότητας στη χώρα, η μαιευτήρας – γυναικολόγος, διδάκτωρ ΑΠΘ, Δρ Βιολέττα Βαΐτση ανέφερε ότι «είναι κατά βάθος κοινωνικά, είναι η κουλτούρα ζωής, η αύξηση του βιοτικού επιπέδου και φυσικά η οικονομική κρίση που οδήγησε τον κόσμο να μη μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτή την κουλτούρα. Η γενιά Z και η γενιά X θεωρούν τροχοπέδη την οικογένεια. Συχνά πιστεύουν πως θα στερηθούν πράγματα αν γίνουν γονείς. Είναι ο τρόπος που είναι μεγαλωμένοι και δεν θέλουν να τους λείψει τίποτα. Οπότε δύσκολα θα αποφασίσουν να κάνουν οικογένεια».
Η αναστροφή αυτών των τάσεων, δεν αποτελεί σύμφωνα με τον Διευθυντή Ερευνών του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών Βύρων Κοτζαμάνη μια απλή διαδικασία: «είναι απότοκο της έλλειψης πολιτικών περιφερειακής ανάπτυξης και του μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης των τελευταίων 70 ετών. Είναι πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατον να ανατραπούν».
