Η παράδοξη «σχέση» ελληνικού και αμερικανικού χρέους

Αυτές τις μέρες και ενώ εμείς ετοιμαζόμαστε για τις επόμενες εκλογές, ο κόσμος εξακολουθεί να... κινείται. Να κινείται πολύ επικίνδυνα. Το ιστορικό παράδοξο είναι ότι κινείται σε μία τροχιά τόσο συνδεδεμένη με την πρόσφατη ελληνική ιστορία, που κοντεύουμε να το …ξεχάσουμε.

Για το λόγο αυτό, το Οικονογράφημα επέλεξε να το υπενθυμίσει. Σημείο αναφοράς αυτής της «ιστορίας» είναι η σχέση – ναι η σχέση – της κρίσης χρέους της Ελλάδας το κρίσιμο έτος 2011, με την κρίση χρέους στις ΗΠΑ σήμερα, αλλά και... τότε. Να υπενθυμίσουμε ότι και το 2011, όπως και τώρα, οι ΗΠΑ είχαν εξαντλήσει το όριο δανεισμού τους και το Κογκρέσο αρνιόταν να εγκρίνει την επέκταση του ορίου αυτού, παρά το γεγονός ότι αυτό ήταν συνήθης τακτική και είχε επαναληφθεί δεκάδες φορές.

Αλλά, όχι το καλοκαίρι του 2011.

Και τότε οι Ρεπουμπλικανοί αρνούνταν να εγκρίνουν την αύξησή του στην Κυβέρνηση Ομπάμα. Μέσα σε εκείνο -τον επικείμενο να ξεσπάσει- Αρμαγεδδώνα στις ΗΠΑ, μόλις 3 χρόνια μετά την αποφυγή της κατάρρευσης μετά το 2008, στην Ευρώπη άρχιζε να ξεδιπλώνεται η κρίση του χρέους, με επίκεντρο την Ελλάδα που «αποκάλυψε» εκείνο το καλοκαίρι, μια δημοσιονομική άβυσσο και αποφάσισε να καλέσει το ΔΝΤ «να την σώσει».

Μας είναι δυστυχώς γνωστά, όσα ακολούθησαν και δρομολόγησαν την μεγαλύτερη αναδιάρθρωση χρέους στον κόσμο, μια διαδικασία που μέσα από 3 μνημόνια και τρία δάνεια, «ολοκληρώθηκε» με την τελική συμφωνία του Ιούνη του 2018. Αυτή που «ισχύει» και σήμερα. Εκείνο το καλοκαίρι είχε συμβεί κάτι που συνήθως το ξεχνάμε.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ είχε παρέμβει ο ίδιος στην Μέρκελ για να την πείσει να γίνει «κάτι» στην Ελλάδα, για να περιοριστεί και να σταματήσει στα «σύνορα» της χώρας μια κρίση που (από το 2008) δεν είχε ακόμα αντιμετωπισθεί ολοκληρωτικά. Και που - ακόμα χειρότερα – είχε μπλέξει με την κρίση του ορίου χρέους στις ΗΠΑ εκείνο το καλοκαίρι του 2011.

Τότε που η Πλατεία Συντάγματος γέμιζε καθημερινά με χιλιάδες κόσμο. Φαινόταν σαν να ανάβουν ξανά πολλαπλές «πυρκαγιές» εκεί που όλοι όλοι νόμιζαν ότι είχαν ξεμπερδέψει με το 2008…

Το τι έκανε η Μέρκελ, το ξέρουμε. Έχει όνομα, δάνειο “GLF” ύψους 52 δισ. ευρώ, που μόλις πριν από μερικούς μήνες άρχισε να αποπληρώνεται πριν από την λήξη του, αλλά βέβαια συνοδευόταν με το πρώτο μνημόνιο κλπ... Ο Μπάρακ Ομπάμα, ο 44ος πρόεδρος των ΗΠΑ σε ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου του, που είναι αφιερωμένο σε εκείνο το καλοκαίρι και την κρίση χρέους στην Ελλάδα, παρουσιάζει το δραματικό παρασκήνιο και τις αγωνιώδεις συζητήσεις με την Μέρκελ, τον Σόιμπλε και τον Σαρκοζί για να βρεθεί μια λύση που θα καθιστούσε διαχειρίσιμο το ελληνικό χρέος. Όπως ο ίδιος αναφέρει στο βιβλίο του, στην Ουάσιγκτον θεωρούσαν ότι «η αμερικανική παρέμβαση ήταν εκείνη που απενεργοποίησε τη βόμβα της Ελλάδας».

Ο ίδιος, σε αντίθεση με την Μέρκελ και την Κομισιόν εκτιμούσε ότι η κρίση χρέους στην Ελλάδα σε συνδυασμό με τα όσα «έτρεχαν» την ίδια στιγμή με το αμερικάνικο χρέος θα μπορούσε να γίνει καταστροφική διεθνώς. Τι γινόταν την ίδια στιγμή στις ΗΠΑ; Μεταφέρουμε εδώ τα σχετικά γεγονότα όπως έχουν καταγραφεί στο αμερικανικό οικονομικό τύπο:

• Μετά από δραματικές συζητήσεις μεταξύ Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων, η κυβέρνηση Ομπάμα συμφωνεί να προχωρήσει σε περικοπές που ζητούσαν οι Ρεπουμπλικανοί και υπογράφεται συμφωνία επέκτασης του ορίου του χρέους, κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή και αποφεύγεται το χρεοστάσιο των αμερικανικών ομολόγων. Ήταν στη μέση της νύχτας μεταξύ 1ης και 2ας Αυγούστου…
• Η Standard & Poor's ανακοινώνει ότι υποβαθμίζει την πιστοληπτική ικανότητα των ΗΠΑ σε AA+ μετά το κλείσιμο της αγοράς στις 5 Αυγούστου, ήτοι 3 μέρες μετά την υπογραφή την αποφυγή της χρεοκοπίας…
• Η Fed υπόσχεται να διατηρήσει τα επιτόκια σε «εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα» τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 2013, στις 9 Αυγούστου, αντιστρέφοντας την τάση που μόλις είχε αρχίσει να εφαρμόζει, καθώς οι πιέσεις στο τραπεζικό σύστημα θύμιζαν μέρες του Σεπτέμβρη του 2008…
• Η Fed δρομολογεί το "Operation Twist" χρησιμοποιώντας βραχυπρόθεσμα ομόλογα που έχουν λήξει (!) για να αγοράσει μεγαλύτερα ομόλογα σε μια κίνηση να συγκρατήσει τις αυξημένες αποδόσεις χαμηλότερα (21 Σεπτεμβρίου)...
• Η κυβέρνηση της Ελλάδας ανακοινώνει αιφνιδιαστικά δημοσιονομικά στοιχεία που υποδηλώνουν σοβαρό κίνδυνο χρεοκοπίας και ξεκινάει το πρόβλημα της κρίσης χρέους στην Ευρωζώνη.

Η διαφορά του πληθωρισμού σήμερα

Θα ήταν χρήσιμο εδώ να υπενθυμίσουμε ότι μέσα σ’ αυτή την πρωτοφανή κρίση «έλειπε» ένα χαρακτηριστικό, πολύ σημαντικό, από αυτά που κυριαρχούν στην σημερινή κρίση χρέους στις ΗΠΑ: ο πληθωρισμός.

Τότε, η Fed δεν είχε κανένα πρόβλημα να μειώσει ή και να μηδενίσει επιτόκια, αυξάνοντας την ποσοτική χαλάρωση για όσο και για όσους το χρειάζονταν. Το αντίθετο από αυτό που συμβαίνει σήμερα.

Πού βρίσκεται η κατάσταση με την συζήτηση για το όριο του χρέους στις ΗΠΑ σήμερα; Στο ψηλότερο σημείο του φόβου για το ενδεχόμενο χρεοκοπίας.

Η απόδειξη είναι το διάγραμμα του Βloοmberg με την περιγραφή που ακολουθεί:

«Η απόδοση του εντόκου γραμματίου ενός μήνα, η ασφαλέστερη επένδυση στον πλανήτη, είναι υψηλότερη από ό, τι ακόμη και πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση και στο υψηλότερο spread πάνω από το επιτόκιο των ομοσπονδιακών κεφαλαίων σε αυτό το διάστημα. Η πρόσφατη μεταβλητότητα για μια εντελώς "βαρετή" επένδυση είναι εκρηκτική. Ο φόβος μιας χρεοκοπίας είναι η μόνη εξήγηση…».

Βέβαια, παρ’ όλα αυτά, όλοι, περιμένουν μια συμφωνία της τελευταίας στιγμής, κάτι που παραμένει και το πλέον πιθανό ενδεχόμενο. Αλλά αυτό, όπως αναφέρει σε σχόλιό του το Bloomberg «δεν θα είναι το τέλος της ιστορίας. Ας επιστρέψουμε στο μακρύ, καυτό, κολλώδες καλοκαίρι του 2011, όταν η χρεοκοπία αποφεύχθηκε ελάχιστα. Είναι η πιο κοντινή σύγκριση που έχουμε με τη σημερινή ισορροπία δυνάμεων…».

Τι έγινε τότε;

«Οι μετοχές άρχισαν να πέφτουν πριν από την κορύφωση των διαπραγματεύσεων για το χρέος, αλλά έπεσαν πολύ περισσότερο μετά την επιτυχή αύξηση του ανώτατου ορίου και πάλι (έπεσαν) πιο σοβαρά μετά τα νέα από την S&P. Εκείνη την εποχή, όταν οι αγορές άνοιξαν ξανά μετά την υποβάθμιση, ορισμένοι αποκάλεσαν την 8η Αυγούστου, μια δεύτερη "Μαύρη Δευτέρα"».

Χρειάστηκαν οι εξαιρετικά μεγάλες «παρεμβάσεις» της Fed στις 9 Αυγούστου και στις 21 Σεπτεμβρίου για να αποφευχθούν οι πτώσεις, ενώ το τελικό «καθαρτήριο» sell-off άρχισε να οδηγείται πλέον από τις ανησυχίες για την εντεινόμενη κρίση χρέους στην Ευρωζώνη. Το συνολικό selloff σταμάτησε λίγο πριν το 20%, με την αίσθηση στις αγορές τότε να είναι πολύ άσχημη.

Αυτό που μπορεί να πει κανείς εκ των υστέρων, είναι ότι η συμφωνία για την αποτροπή της χρεοκοπίας τότε, ήταν η εκκίνηση για μια σειρά συνέπειες που χαρακτηρίστηκαν σαν η αρχή και όχι το τέλος των προβλημάτων. Σήμερα, το ενδεχόμενο μια συμφωνίας για την οποία όλοι εύχονται, βρίσκει την οικονομία των ΗΠΑ σε μία πολύ πιο δύσκολη κατάσταση.

Η προεδρία Τραμπ και οι παρεμβάσεις Μπάιντεν έχουν προσθέσει πολλά τρισ. δολάρια στο χρέος. Πώς θα αντιδράσουν οι οίκοι αξιολόγησης αυτή την φορά; Θα ακολουθήσει κανείς το παράδειγμα της S&P με την υποβάθμιση; Τώρα, οι λόγοι για κάτι τέτοιο θα ήταν πολύ περισσότεροι με το χρέος των ΗΠΑ στα 31,4 τρισ. δολ...

Δεν πρέπει πάντως να ξεχνάμε, ότι τώρα ο κ. Μπάϊντεν, δεν χρειάζεται να ανησυχεί για το πώς θα μπορούσε το ελληνικό χρέος να κάνει την κατάστασή τους χειρότερη, όπως ο κ. Ομπάμα... Τώρα το ελληνικό χρέος «κινδυνεύει» με αναβάθμιση τους επόμενους μήνες.

Γ. Αγγέλης